بسياري از افراد با لكههاي سياه كوچكي روي پوستشان متولد ميشوند كه گاهي باعث جذابيت و زيبايي آنان ميشود، اما گاهي اين مهمانان كوچك و ناخوانده باعث ناخوشايندي و بد منظره شدن چهره يا ساير نواحي پوست بدن ميشوند و فرد براي خلاصي از اين مشكل به پزشك پوست مراجعه و با روشهاي متداول امروزي اقدام به برداشتن اين لكههاي مزاحم ميكند. شايد شما هم يكي از اين افرادي باشيد كه قصد داريد براي هميشه از شر اين مهمانان مزاحم و سمج خلاص شويد، اما سوال اساسي اينجاست كه آيا تمامي خالها قابل برداشتن هستند؟ آيا فردي كه اقدام به برداشتن خال ميكند دچار عوارض جانبي نيز ميشود؟ براي پاسخ به اين سوالات گفتوگوي اختصاصي با دكتر اميرهوشنگ احساني، متخصص پوست و مو و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران داشتيم كه در ادامه ميآيد.
آقاي دكتر به عنوان اولين سوال بفرماييد كه اصلا خال چيست و چگونه ايجاد ميشود؟ خال يكي از شايعترين ضايعههاي پوستي است كه هر روزه افراد بسيار زيادي براي برداشتن اين لكهها (در ابعاد كوچك، متوسط و بزرگ) به كلينيكهاي پوست و مو مراجعه ميكنند.
درواقع خالها، تومورهاي خوشخيم پوستي هستند كه با زمينه ژنتيكي ايجاد ميشوند. منشا ايجاد آنان نيز از يكسري سلول به نام ملانوسيت (سلولهاي رنگدانهساز) است كه تغيير شكل داده و به عنوان سلول نوئوسيت مطرح ميشوند.
اين خالها از چه مقطع سني ايجاد ميشود؟ آيا سن خاصي براي ايجاد يا ازدياد آنها وجود دارد؟ اين خالها ممكن است از بدو تولد فرد ظاهر شوند يا در سنهاي بالاتر همچون سن بلوغ نوجواني يا دوران بارداري اتفاق بيفتند. بنابراين ضرورتي ندارد كه خال حتما از زمان تولد شخص پديد آيد.
اكثر خالها و لكههاي پوستي خوشخيم هستند و خطر ابتلا به سرطان زا بودن آنها بسيار كم است، اما در مواردي كه خال به سرعت بزرگ شود يا چند رنگي و ايجاد نامنظمي در حاشيه آن ديده شود يا به طور كلي ساختار قبلي خودش را از دست بدهد، حتما نياز به تكهبرداري و آزمايش دارد
به عنوان مثال ممكن است كودك در بدو تولد داراي خال نباشد، اما بتدريج در سن 4 الي 5 سالگي خالهاي قهوهاي رنگي روي پوست او ظاهر شود. اين خالها بتدريج بزرگتر و رنگدانه آنان نيز پررنگتر و برجستهترخواهد شد.
به طور كلي اكثر خالها روي كدام نواحي از پوست ايجاد ميشوند؟ خالها به طور پراكنده در بدن پخش هستند و تمركز بر يك محل خاص وجود ندارد.
آيا تعداد خال بين افراد سفيدپوست و سياهپوست متفاوت است؟ خير، تعداد خال در بين افراد سفيدپوست و سياهپوست به يك ميزان است و تفاوتي با يكديگر ندارند اما كك و مك و ضايعات آفتابي در بين افراد سفيد پوست بيشتر است.
آيا امكان دارد با افزايش سن، رنگ خالها نيز كمرنگتر شود يا اينكه به طور كلي از بين بروند؟ بله، ممكن است با افزايش سن و گذشت چند دهه اين خالها رنگ خود را از دست بدهند و همرنگ پوست شوند. البته اين سير تكاملي هميشه اتفاق نميافتد. معمولا تا سن 30 الي 35 سالگي ما شاهد بروز اين خالها خواهيم بود، اما پس از اين دوره سني نبايد شاهد بروز خال باشيم. بنابراين اگر در اين مقطع روي پوست فردي خال ايجاد شود، بايد اين موضوع پيگيري، بررسي و از پوست شخص نمونهبرداري شود.
آيا تغيير رنگ خالها خطرناك است؟ چه تغييراتي در خال نياز به مراجعه به پزشك دارد؟ اكثر خالها و لكههاي پوستي خوشخيم هستند و خطر ابتلا به سرطان در آنان بسيار كم است، اما در مواردي كه خال به سرعت بزرگ شود يا چند رنگي و ايجاد نامنظمي در حاشيه آن ديده شود يا به طور كلي ساختار قبلي خودش را از دست بدهد، حتما نياز به تكهبرداري و آزمايش دارد. در صورت غيرطبيعي بودن سلول، خال بايد جراحي شود، زيرا با اين تغييرات ريسك بدخيمي بشدت افزايش مييابد. در حال حاضر مهمترين بدخيمي كه روي خالها سوار ميشوند ملانوم يا سرطان سلولهاي رنگدانهاي پوست است كه احتمال مرگ و مير بسياري دارد، البته ممكن است اين سرطان سلول رنگدانهاي، از پوست سالم نيز ايجاد شود.
در حال حاضر راهي براي درمان سرطان رنگدانهاي وجود دارد؟ هماكنون بيماران مبتلا به اين عارضه از طريق روشهاي راديوتراپي و شيميدرماني مداوا ميشوند كه بسته به پروسه درماني، اندازه ضايعه و گسترش داخلي سرطان، از روشهاي درماني متفاوتي براي مداواي افراد مبتلا به اين عارضه استفاده ميشود. آنچه در مورد اين نوع سرطان وجود دارد اين كه چنانچه گسترش به اعضاي داخلي اتفاق بيفتد، احتمال مرگ فرد مبتلا بسيار زياد است.
آيا برداشتن خال را به افراد توصيه ميكنيد؟ با توجه به نوع خال روشهاي مختلفي براي برداشتن آنان به افراد توصيه ميشود. به عنوان مثال نوعي از خالهاي تجمعي در بين عموم مردم به نام ماهگرفتگي شناخته شده است يا نوعي ديگر به نام خال مادرزادي مودار كه از بدو تولد در فرد ايجاد ميشود، هم شايع است. اين نوع خال داراي موست و سطح خال حالت مخملي دارد. اگر ابعاد اين خالها بسيار بزرگ باشد، ريسك زيادي براي تبديل شدن به سلولهاي بدخيم پوستي دارند، بنابراين به اينگونه از افراد توصيه ميشود كه خالشان را بردارند. اما در مجموع ميتوان گفت كه برداشتن خال كاملا به انتخاب فرد بستگي دارد، مگر اينكه با اتفاق افتادن تغييرات ذكر شده، برداشتن اين خالها ضروري و قطعي باشد در غير اين صورت برداشتن خال بيشتر جنبه زيبايي دارد.
در حال حاضر چه روشهايي براي برداشتن خال وجود دارد و در ميان آنها بهترين روش براي برداشتن خال كدام است؟ در حال حاضر بهترين روش براي برداشتن خال، روش جراحي است، اما ساير روشهاي ديگر نيز همچون سوزاندن، راديو فركانسي و ليزر نيز ميتواند در جراحي بعضي خالها موثر باشند.
آيا برداشتن خال عوارض جانبي در پي ندارد؟ آيا اين امكان وجود دارد كه پس از برداشتن خال، بار ديگر شاهد ايجاد خال در همان ناحيه از پوست باشيم؟ در صورت برداشته نشدن خال احتمال عود آن زياد است. برداشت خال ميتواند اسكار (جوشگاه) ايجاد كند كه البته اين امر به اندازه و محل خال و تبحر پزشك متخصص بستگي دارد. همچنين تعداد خال در فرد كاملا ژنتيكي است و هيچ ارتباطي با ديگر خالها ندارند. به عبارتي برداشتن خال بزرگتر دليل بر اين نميشود كه خال يك فرد ازدياد نيابد. همچنين اين مطلب كه گفته ميشود خال زايش دارد، امري محال است.
آيا راهكاري براي پيشگيري از ايجاد خال وجود دارد؟ در حال حاضر هيچ راهي براي پيشگيري از ايجاد خال وجود ندارد و اگر قرار باشد خال ايجاد شود قطعا با زمينه ژنتيكي ايجاد خواهد شد.
فرزانه صدقي
جام جم |