وبا‌‌ خطري ‌‌در‌‌ يك ‌‌قدمي‌‌ما

همه ماجرا از يك باكتري آغاز مي‌شود كه نامش را ويبريوكلرا نهاده‌اند. همان عامل بيماري وبا. اين روزها تب وبا باز هم در كشورمان آغاز شده و از گوشه و كنار خبرهاي پراكنده‌اي را از مبتلايان به اين بيماري عفوني مهلك و كشنده و البته قابل درمان مي‌شنويم. براساس آخرين آمار موجود در كشور تا به حال ده‌ها نفر به اين بيماري مبتلا شده‌اند.اين كه اولين مورد وبا كجا و كي ديده شده، حرف و حديث‌هاي متفاوتي دارد؛ اما براساس اطلاعات موثق علم ميكروب‌شناسي، اولين اپيدمي وبا در سال 1563 ميلادي توسط پزشكي پرتغالي با نام «گارسيا دل‌هورتو» در هندوستان مشاهده شدكه از آن زمان پايه‌هاي شناخت اين بيماري عفوني بنيانگذاري شد. شايد اولين پاندمي (همه‌گيري جهاني)‌ وبا به سال 1817 ميلادي برگردد كه شش موج وسيع در جهان در نتيجه اين بيماري شكل گرفت كه مناطق بسيار وسيعي از قاره اروپا و آمريكا گرفتار اين بيماري شد و قربانيان بسياري به دليل اين بيماري جان خود را از دست دادند.
با پيشرفت سطح بهداشت جهاني طبيعتا امروزه موارد شديد ابتلا به وبا را همچون قرن‌هاي گذشته شاهد نيستيم؛ اما اين بيماري آنقدر مهلك و پرسر و صداست كه حتي مشاهده چند مورد از اين بيماري مي‌تواند خاطرات تلخ گذشته را به ياد بياورد و جو جامعه را متشنج سازد.
بيمار مبتلا به وبا را چگونه شناسايي كنيم؟
شايد بتوان اولين شكايت بيمار مبتلا به وبا را احساس ناخوشايندي دانست كه به صورت احساس پري و نفخ شكم خود را نشان مي‌دهد. اين مرحله كه مي‌تواند حتي تا روزها پس از ابتلا به بيماري ادامه يابد، ناگهان به فاز دوم بيماري كه همان شروع سريع‌السير اسهال حجيم آبكي است تغيير ماهيت مي‌دهد. در اين مرحله درد شديد شكمي، دل پيچه، تهوع، استفراغ و از همه مهم‌تر اسهال بسيار شديد آبكي و جهنده از علائم بيماري محسوب مي‌شود، اين مرحله آنقدر سريع اتفاق مي‌افتد كه بيمار حتي فرصت مراجعه به يك پزشك را هم پيدا نمي‌كند. از ويژگي‌هاي باليني ديگري كه مي‌تواند در تشخيص وبا به پزشك كمك كند، آن است كه بيمار عنوان مي‌كند مدفوع وي بدون بو و حاوي دانه‌هايي شبيه به برنج است و گاهي اوقات نيز ماهيت آب برنج همراه با بوي تلخ ماهي را به خود مي‌گيرد. بيشتر اوقات در اين مرحله حجم مدفوع به بيش از چندين ليتر در ساعت نيز مي‌رسد و بيمار به صورت لحظه‌به لحظه حالش بدتر مي‌شود. اين‌درحالي است كه طبق اصول علم پزشكي در صورتي كه بيش از 10 درصد آب بدن از طريق اسهال از دست برود، بدن وارد فاز آسيب ارگاني مي‌شود كه در اين مرحله كليه‌ها، قلب و سيستم عروقي كم‌كم از كار مي‌افتند و سرانجام كما به سراغ بيمار مي‌آيد. در صورت عدم جايگزيني سريع مايعات و الكتروليت‌هاي بدن، در 25 تا 60 درصد موارد اين بيماري منجر به مرگ مي‌شود، اما جالب توجه است كه به دليل تفاوت‌هاي ساختاري در سوش‌هاي ميكروب وبا، حدود 85 درصد مبتلايان به وبا تنها دچار علائم مختصر عفوني همراه با اسهال خفيف مي‌شوند و يك چنين علائم شديدي را تجربه نمي‌كنند. اما به دليل اين كه اين بيماري و عوارض آن حائز اهميت است، توجه بسيار ويژه در همه حال به آن ضروري است.
وبا چگونه به شخص سالم سرايت مي‌كند؟
راه‌هاي انتقال وبا اهميت ويژه‌اي دارد. اگر افراد بدانند اين بيماري چگونه منتقل مي‌شود، مي‌‌‌توان سدي محكم در مقابل انتقال اين بيماري ايجاد كرد.
از آنجا كه انتقال وبا از راه دهاني مدفوعي‌ (fecal - oral) است، توجه به اصول زير در حقيقت ساختن همان سدي است كه از آن صحبت كرديم.
1 - مصرف سبزيجات خام از جمله كلم، كاهو و انواع سبزي‌هاي ديگر در دوران شيوع بيماري وبا به طور كلي ممنوع است. همچنين همه سبزيجات رنگي شامل گوجه‌فرنگي، هويج، انواع فلفل‌ها و... بايد با رعايت كامل اصول بهداشتي مصرف شود.
2 - ميكروب‌ وبا كه از جمله باكتري‌هاي تاژك‌دار است، توانايي جسبيدن محكم به پوست و مخاط را دارد و از آنجا كه پيشتر گفتيم انتقال اين بيماري از راه دهاني مدفوعي است، شستشوي دقيق دست‌ها به عنوان مهم‌ترين اصل پيشگيري از ابتلا به اين بيماري محسوب مي‌شود.
3 - در كنار تماس مستقيم، تماس غيرمستقيم يعني آب آلوده به مدفوع انساني از راه‌هاي انتقال بيماري محسوب مي‌شود. در اين ميان حفظ سلامت منابع آب شهري و حتي آب‌‌هاي حفاظت نشده كه براي آبياري سبزي‌ها و ميوه‌جات به كار مي‌رود به عنوان اصل مهم در كنترل بيماري به شمار مي‌آيد.
4 - يكي از اصولي كه كمتر بدان توجه مي‌شود، اين است كه عامه مردم گمان مي‌كنند شستشوي حتي صحيح و اصولي سبزيجات مي‌تواند خطر ابتلا به اين بيماري را از بين ببرد، اما ما مي‌گوييم اين‌طور نيست و قضيه جدي‌تر از اين حرف‌هاست. به عنوان يك اصل در علم گياه‌شناسي، سبزيجات و ساير گياهان طبق اصول فيزيك آب و ساير املاح را از خاك به ساقه و برگ‌هاي خود مي‌كشند و اگر گياهي از آب آلوده به ميكروب‌ وبا آبياري و تغذيه شود، مي‌تواند ميكروب را طبق همين اصل به داخل برگ‌هاي خود بكشد. از اين‌رو تنها شستن صحيح سبزيجات و حتي ميوه‌ها كافي نيست و بايد در مناطق خطر از نظر ابتلا به وبا قدري جدي‌تر به موضوع نگاه كرد.
از ورود ميكرو‌ب‌‌ تا شروع بيماري‌
دوره كمون يا در حقيقت همان فاصله‌اي كه از ورود ميكروب به بدن تا علامت‌دار شدن بيماري فرد طول مي‌كشد متفاوت است و از چند ساعت تا چند هفته تفاوت دارد.
اما معمولا در همان 2 تا 3 روز اول تيتر ميكروب (ميزان ميكروب)‌ به حدي مي‌رسد كه مي‌تواند بيماري ايجاد كند. نمي‌توان به طور دقيق گفت كه خطر انتقال بيماري از فرد مبتلا به فرد سالم چه مدت است؛ چرا كه مشاهده شده ماه‌ها پس از ابتلا و درمان يك فرد، ميكروب در مدفوع او همچنان وجود دارد و مي‌تواند ميكروب را به شخص ديگري انتقال دهد. به همين دليل تنها راه اطمينان اين است كه اين افراد به طور متناوب تحت آزمايش‌هاي پزشكي همچون كشت مدفوع قرار گيرند تا صحت و سلامت آنها ارزيابي شود.
چه كساني در معرض خطر بيشتر هستند؟
عواملي هستند كه زمينه ابتلا به وبا را در فرد تشديد مي‌كنند كه از جمله آنها مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:
1 - اسيديته معده:‌محيط اسيدي معده طبيعتا هميشه خاصيت ميكروب‌كشي خود را دارد. از اين رو كساني كه به دليل زخم معده يا زخم اثني‌عشر از داروهاي كاهنده اسيد معده همچون امپرازول و رانيتيدين استفاده مي‌كنند، به دليل كم شدن اسيد معده احتمال ابتلا به اين بيماري در آنها بيشتر است.
2 - بيماري در مردان و زنان تقريبا به يك نسبت ديده مي‌شود. نمي‌توان ارتباط معناداري بين ابتلا به وبا و جنس افراد يافت. اما اين بيماري در كودكان به دليل ضعف سيستم ايمني آنها و عدم رعايت اصول بهداشتي بيشتر ديده مي‌شود. از اين رو بايد به اين دسته از رده سني توجه بيشتري كرد.
3 - به دليل خاصيت آنتي ژنيسيته ميكروب وبا، افرادي كه گروه خوني آنها O است بيشتر در معرض ابتلا به اين بيماري هستند. در مقايسه افرادي كه گروه خوني آنها AB است، خطر كمتري براي ابتلا به وبا تهديدشان مي‌كند.
پيشگيري از وبا؛ سخت اما ممكن
- اولين اصل پيشگيري از وبا استفاده از آب آشاميدني سالم است. مصرف آب آلوده به مدفوع، دفع ناصحيح فاضلاب و نشت آن به ذخائر آب آشاميدني از عللي است كه مي‌تواند سلامت آب مصرفي افراد را تهديد كند از آنجا كه ميكروب وبا به كلر حساس است، استفاده از قرص كلر يا محلول پركلرين براي ضدعفوني كردن و سپس مصرف آب در مناطقي كه آب آشاميدني سالم در دسترس نيست، توصيه اكيد مي‌شود بهتر است از آب‌هاي معدني كه در بطري‌هاي بهداشتي در بازار عرضه مي‌شود استفاده كنيد تا به سالم بودن آب آشاميدني خود اطمينان كامل داشته باشيد.
- سبزي‌ها و ميوه‌ها از بمب‌هاي خاموش بيماري وبا به شمار مي‌آيند، از اين رو بايد در شستشوي بهداشتي آنها بسيار دقت كرد.
در فصل تابستان و ايامي كه وبا شيوع پيدا كرده است، شنا كردن نيز بخصوص در آب‌هاي طبيعي از جمله عللي است كه خطر ابتلا به وبا را بيش از پيش افزايش مي‌دهد. از اين‌رو، توصيه اكيد مي‌شود حتي‌المقدور يا شنا نكنيد يا در استخرهاي كاملا بهداشتي از اين ورزش مفرح لذت ببريد.
-غذاهاي دريايي همچون ماهي، ميگو و صدف از جمله غذاهاي بسيار مناسب انتقال وبا هستند، مصرف اين غذاها بايد با پخت صحيح و كامل باشد.
از آنجايي كه در برخي رستوران‌ها و غذاخوري‌ها اصول بهداشتي شستشوي ظروف و سبزيجات به‌طور كامل رعايت نمي‌شود، حتي‌المقدور در اين اماكن يا غذا ميل نكنيد و يا اگر هم در رستوران‌هاي بهداشتي و سالم غذا مي‌خوريد، از خوردن سبزيجات و سالادها و ساير غذاهاي خام يا نيم‌پز استفاده نكنيد.
- مادران در زمان شيوع وبا از شير دادن نوزادشان با شيشه شير پرهيز نمايندو بهتر است سعي كنند تنها از شير خود براي تغذيه نوزاد بهره ببرند يا اگر هم مجبورند با شيشه به فرزندشان شير دهند، قبل از آن شيشه شير را با قراردادن در آب جوش استريل نمايند.
- توصيه اكيد مي‌شود از دستفروش‌ها خوراكي‌هايي چون آب زرشك، بلال، گردو يا هر نوع خوراكي ديگر حتي اگر در ظاهر بهداشتي باشند نخريد.
- از مصرف يخ‌هاي غيربهداشتي خودداري كنيد، زيرا برخلاف تصور عامه سم ميكروب وبا نسبت به دماي يخ مقاوم است. اگر از افراد خانواده كسي به وبا مبتلا شد، كاملا او را از محيط جمعي خانواده دور نگه‌داريد و جدا از تماس افراد سالم با لوازم و لباس‌هاي آلوده وي پيشگيري كنيد. اگر چه از نظر پزشكي تماس دست به دست فرد سالم با فرد بيمار نقشي در انتقال بيماري ندارد، اما بهتر است براي كنترل بيماري در خانواده تا آنجايي كه امكان دارد، از تماس‌هاي بي‌جهت با بيمار جلوگيري به عمل آيد.
درمان را از كجا آغاز كنيم؟
اصولا در برخورد با كليه عفونت‌هاي گوارشي توجه به پاره‌اي موارد اهميت ويژه‌اي دارد. بخصوص در برخورد با بيمار مبتلا به وبا اهميت اين موارد صدچندان مي‌شود.
بطور كلي بيمارمبتلا به وبا و يا هر نوع عفونت گوارشي ديگر از تهوع و استفراغ شكايت فراوان دارد اما برخلاف تصورات غلط عامه اين بيماران را نبايد از دريافت غذا و مايعات محروم كرد. به همين سبب برخلاف تهوع و استفراغ شديد بيمار، رژيم درماني زير را برايش اجرا كنيم:توصيه مي‌شود كه در منزل چندين بسته محلول او.آر.اس (ORS) خوراكي نگهداري كنيد تا در مواقع لزوم به بيمار اسهالي بدهيد. تهيه اين محلول و چگونگي مصرف آن نكته‌اي است كه كمتر كسي به آن واقف است. از اين‌رو، يك بسته كوچك از پودر او.آر.اس را در يك ليتر آب جوشيده سرد شده كاملا حل كنيد و آن را در جايخي يخچال نگهداريد. به محض آن‌كه يك ورقه يخ روي سطح محلول شكل گرفت. محلول آماده مصرف است. سعي كنيد در كودكان هر 5 دقيقه بيش از 5‌تا‌10 سي‌سي محلول و در بزرگسالان هر 5 دقيقه بيش از 75 سي‌سي محلول را به بيمار ندهيد، چرا كه خود محلول او.آر.اس به دليل طعم ناخوشايندش مي‌تواند سبب افزايش تهوع شود. از اين رو محلول را آهسته آهسته و به صورت نيمه يخ‌زده به بيمار بخورانيد.البته بكرات ديده شده كه بيمار پس از مدتي بعد از خوردن محلول با يك استفراغ كل محلول را برمي‌گرداند در اين مواقع نگران نباشيد و باز هم او.آر.اس درماني را براي بيمار ادامه بدهيد.
فرق نمي‌كند كه وبا باشد يا يك عفونت گوارشي ساده. به هر حال آنچه مهم است تغيير رژيم غذايي فرد بيمار است. در اين مواقع تنها غذاهايي كه براي فرد بيمار بايد آماده شود، انواع سوپ‌هاي بسيار رقيق، آبميوه‌هاي طبيعي، دوغ، كته و ماست شل و آبكي است و بايد از غذاهاي جامد، انواع نوشابه‌ها، چاي نبات يا هرگونه دم‌كرده‌هاي سنتي جدا پرهيز شود.
در ضمن يك بيمار وبايي حتما بايد تحت سرم‌درماني قرار گيرد. همچنين درمان‌هاي آنتي‌بيوتيكي خاصي لازم است كه بايد زيرنظر پزشك اجرا شود ولي اين بدان معنا نيست كه رعايت موارد فوق انجام نشود، چرا كه شما با به‌كارگيري اين موارد مي‌توانيد جان يك بيمار را از خطر مرگ تا رسيدن به پزشك نجات دهيد.
داروي‌ نجات‌بخش ‌بيماران
پودر او.آر.اس كه به صورت ساشت در بازار دارويي كشور در دسترس است، براحتي و بدون نسخه پزشك در اختيار بيماران قرار مي‌گيرد و معمولا در بسته‌هاي 30 گرمي عرضه مي‌شود.
محتويات اين پودر شامل جدولي است كه در زير به آن اشاره مي‌شود. با توجه به مزه ناخوشايند او.آر.اس كه عمده شكايت بيماران نيز از همين مساله است، بسياري از شركت‌هاي دارويي اين پودر را با طعم‌هاي ميوه‌اي (آلبالو، گيلاس و پرتقال و...) عرضه مي‌كنند.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار