شهرهايي كه به سوي انفجار پيش مي روند

در سال 2008 براي اولين بار در تاريخ، بيش از نيمي از جمعيت جهان يعني حدود 3 ميليارد و 300ميليون نفر، در مناطق شهري زندگي خواهند كرد. پيش بيني مي شود اين رقم تا سال 2030 به حدود 5 ميليارد نفر افزايش يابد. جمعيت شهرها و شهركها در كشوري درحال توسعه، در فاصله يك نسل، تقريباً دو برابر شده است. بسياري از اين شهرنشينان فقير و مستمند خواهند بود. آينده شهر در كشورهاي درحال توسعه، آينده خود بشريت همگي تا حد بسيار زيادي به تصميماتي كه اكنون گرفته مي شوند، بستگي خواهند داشت. اغلب شهرها براي مواجهه با نيازهاي جاري تلاش مي كنند. آنها براي اين اندازه رشد آينده و فشار عظيم آن، آمادگي كافي ندارند. گزارش وضعيت جمعيت جهان در سال 2007 كه توسط صندوق جمعيت سازمان ملل متحد(UNFPA) تهيه شده، به فراسوي مشكلات امروز مي نگرد. گزارش رهايي نيروي بالقوه موجود براي رشد شهرنشيني اقدام پيش بينانه اي را فرا مي خواند كه با آن بتوان براي رشد آينده شهرنشيني مهيا و مجهز شد.
شهر گرايي - يعني ا فزايش سهم شهرها در كل جمعيت- امري ناگزير است كه مي تواند مثبت هم باشد. در عصر صنعت، هيچ كشوري بدون شهرسازي و شهرنشيني، هرگز به رشد اقتصادي قابل توجهي دست نيافته است. شهرها فقر را تشديد مي كنند، در عين حال نمايانگر اميد افراد فقير به رهايي از تنگدستي نيز مي باشند. شهرها مشكلات محيطي را به وجود مي آورند، اما مي توانند راه حلها را نيز ارايه دهند. تمركز جمعيت در شهرها مي تواند به ثبات درازمدت كمك كند. خطر جدي تر ممكن است رشد بي رويه و آشفته باشد. مزاياي بالقوه شهرنشيني به مراتب از مضرات آن بيشتر است، اين چالش مي آموزد كه چگونه بايد امكانات موجود را به كار انداخته و از آنها بهره برد.
محمد عبدالاحد، نماينده صندوق جمعيت سازمان ملل متحد (UNFPA) در ايران در جلسه گزارش وضعيت جمعيت جهان در سال 2007 گفت: مبارزه براي به نصف رساندن فقر شديد تا سال 2015 در محله هاي فقيرنشين دنيا رخ خواهد داد؛ جايي كه هم اكنون يك ميليارد نفر در آن زندگي مي كنند و 90 درصد آنها مربوط به كشورهاي درحال توسعه است. اين مقام رسمي سازمان ملل افزود: براي كاهش پيامدهاي مضر شهرنشيني و به حداكثر رساندن مزاياي بالقوه آن، تلاش بسيار اندكي صورت گرفته است. وي گفت: شهرها نگرانيهاي اضطراري و عمده اي نظير فقر، مسكن، محيط زيست و نظارت را تحميل مي كنند، درحالي كه مزاياي بالقوه شهرنشيني از زيانهاي آن بيشتر و مهمتر است.
وي افزود: به منظور بهره برداري از فرصتهاي توسعه كه شهرنشيني به همراه مي آورد، نياز به رويكردهاي جديد و پيش بينانه اي داريم و حضور آنها در حال حاضر ضروري است.
وي گفت: غلط انديشي هاي متداولي درباره شهرنشيني وجود دارد كه از اين قرار هستند: شهرنشيني به خودي خود و ذاتاً بد است. بيشتر رشد شهرنشيني در كلان شهرها رخ مي دهد. مهاجرت از روستا به شهر دليل اصلي رشد شهرنشيني است كه بايد متوقف شود.
وي خاطرنشان كرد: شهرنشيني به دليل عظمت و سرعتي كه دارد، آينده اجتماعي و زيست محيطي بشر را تعيين خواهد كرد. اين مقام سازمان ملل گفت: از آنجايي كه سياستهاي جاري شهرنشيني غيرمؤثر و ناكارآمد هستند، خط مشي هاي هوشمندانه و دور انديشانه مي توانند ظرفيت مثبت شهرنشيني را آزاد سازند.

* از هر شش نفر يك نفر در مناطق فقيرنشين

از هر شش نفر يك نفر در مناطق فقيرنشين زندگي مي كند، ثريا احمد عبيد مدير اجرايي صندوق جمعيت سازمان ملل متحد(UNFPA) كه سي امين ويرايش گزارشي وضعيت جمعيت جهان را در لندن و با موضوع اصلي شهرنشيني ارايه كرد، هشدار داد كه تا سال 2030 جمعيت شهرنشين به حدود 5 ميليارد نفر يعني تقريباً60 درصد كل جمعيت جهان افزايش مي يابد.
اين گزارش اظهار مي كند: در جهان تمامي رشد آينده جمعيت در شهرها و تقريباً كل آن در كشورهاي درحال توسعه فعلي خواهد بود.
عبيد مي گويد: بسياري از اين شهرها هم اكنون نيز با نگراني هايي نظير فقر، جنايت، كمبود آب بهداشتي و سيستم فاضلاب و محله هاي فقيرنشيني كه بي رويه رشد مي كنند، دست به گريبانند، اما اين مشكلات در مقايسه با مسائلي كه رشد آينده ممكن است با خود به همراه آورد، رنگ مي بازند.
وي درحالي كه مي گفت در اين گزارش نگراني عمده آفريقا و آسيا هستند، افزود: درحد فاصل يك نسل، جمعيت شهرنشين در آفريقا و آسيا به دو برابر خواهد رسيد. بين سالهاي 2000 تا 2030 جمعيت شهرنشين آسيا از 4/1 ميليارد به 6/2ميليارد نفر، در آفريقا از حدود 300 ميليون به 740 ميليون نفر، و در آمريكاي لاتين و جزاير كارائيب از حدود 400 ميليون به بيش از 600 ميليون نفر خواهد رسيد.
عبيد افزود: چنين رشدي در شهرنشيني از لحاظ اندازه و سرعت، تا به حال در تاريخ مشاهده نشده است. هنوز تصور عمومي، تجسمي از فشار رشد آينده ندارد و جاي شگفتي است كه براي به حداكثر رساندن مزاياي بالقوه اين دگرگوني يا كاهش پيامدهاي منفي آن، تلاش بسيار اندكي صورت گرفته است.
وي خاطرنشان كرد: اكثر شهرها براي مواجه شدن با نيازهاي جاري خود تلاش مي كنند و براي رشد آتي آمادگي ندارند.
وي گزارش امسال را فراخواني براي وارد عمل شدن ناميد. اين كه گسترش وسيع شهرها در كشورهاي درحال توسعه مفهومي جهاني دارد و يك پاسخ جهاني را نيز طلب مي كند.
عبيد افزود: وضعيت جمعيت جهان همچنان بر افسانه اي رايج خط بطلان مي كشد. برخلاف باور عمومي، عمده رشد شهرنشيني بيشتر حامل افزايش طبيعي است تا مهاجرت. به جز چند استثنا كه شامل چين و ويتنام مي شود، بيشتر شهرها از درون رشد مي كنند. در جواب اين مسأله سياستگذاران بايد به جاي جلوگيري از مهاجرت، توجه خاص خود را به ارايه خدمات اجتماعي و سرمايه گذاري درخصوص مسايل زنان معطوف كنند.
عبيد يادآور شد: سرمايه گذاري در زمينه تعليم و تربيت، بهداشت و سلامتي، از جمله بهداشت توليد مثل و برنامه ريزي اختياري و آگاهانه خانواده، و اختيار دادن به زنان مهمترين راه كسب آمادگي براي رو به رو شدن با رشد جمعيت شهرنشين است. اولويت دادن به صاحب اختيار شدن زنان، سلامتي و رفاه خانواده و جوامع را افزايش خواهد داد.

* شهرنشيني در ايران

در ايران تا سال 1335 شهرها براساس ديدگاههاي حكومتي تعريف مي شدند. بين سالهاي 1335 تا 1355 نقطه هايي كه 5 هزار نفر جمعيت داشتند و نيز مراكز شهرستانها و نقاط ويژه شهر ناميده مي شد و از سال 1365 تا كنون نقاطي كه شهرداري دارند به آنها شهر اطلاق مي شود.
ايران طي دهه هاي گذشته با دو پديده مرتبط به هم يعني رشد جمعيت و شهرنشيني مواجه بوده است. شهرنشيني فزاينده ايران درطي دهه هاي اخير در ارتباط مستقيم با جمعيت است و از سوي ديگر خود پديده شهرنشيني تحولاتي را در ساخت جمعيت از نظر فعاليت ساخت سني و جنسي به وجود مي آورد.
ايران به عنوان يك كشور درحال توسعه كه از اوايل قرن بيستم به صورت رسمي و سازمان يافته در معرض پديده هاي نوسازي غرب قرار گرفت، طي دهه هاي گذشته به شدت متأثر از روند شهرنشيني بوده و به نوعي عدم تعادل در حوزه هاي جمعيتي و اقتصادي دچار شده است.
شهرنشيني، جامعه ايران را طي سه دهه گذشته دستخوش تحولات زيادي ساخته است، درحالي كه خود شهرنشيني در ارتباط با پديده ديگري همچون رشد جمعيت قابل بررسي است.
مدير بخش جمعيت مركز مطالعات توسعه شهري ايران در نشست بررسي وضعيت جمعيت جهان در سال 2007 گفت: براساس سرشماري سال 85 بيش از 48 ميليون نفر در ايران در شهرها سكونت دارند. وي افزود: در سرشماريهاي سال گذشته آمده است كه 5/68 درصد جمعيت كشور ساكن شهرها هستند و يك هزار و 12شهر در كشور وجود دارد.
وي گفت: در اين سرشماري آمده است كه نسبت جمعيت شهر تهران در جمعيت شهري كاهش يافته و 1/25 درصد در سال 35 به 2/16 درصد در سال 85 رسيده است.
وي خاطرنشان كرد: در سال 75 در تهران 25 نقطه شهري بود و در سال 85 حدود 55 نقطه شهري ثبت شده است و افزايش 25 نقطه شهري به تهران حدود يك ميليون نفر جمعيت به اين استان افزوده است.
وي گفت: در سال 1900 ميلادي حدود 10 درصد جمعيت ايران شهرنشين بودند، ولي در سال 2006 اين جمعيت به 70 درصد رسيد.
وي گفت: كاهش باروري، كاهش مرگ و مير عمومي، ثابت ماندن اثر موازنه مهاجرتي از عوامل مؤثر بر رشد جمعيت شهري است.
وي درخصوص شهر تهران گفت: مهمترين راه حل هاي مشكلات تهران تعيين نقش وظايف شهر، تمركز زدايي در چارچوب نظام متمركز، ايجاد نهاد برنامه ريزي مجموعه شهري و اجراي مصوبات، ايجاد مديريت يكپارچه، تهيه و تدوين طرح استراتژيك شهر و تقويت دموكراسي و مشاركت اثربخشي مردم است.
مدير بخش جمعيت مركز مطالعات توسعه شهري گفت: نبود استراتژي توسعه شهر، تمركز فعاليتهاي اقتصادي و سرمايه بر، نبود اتفاق نظر در مورد چشم انداز و رسالت شهر، عدم تناسب فعاليت با ظرفيتها، ناهماهنگي مديريت شهري، نامطلوب بودن نظام درآمد، هزينه شهري و غيره از مهمترين مشكلات تهران از ديدگاه صاحب نظران و مسؤولان است.
دكتر موسي پور موسوي، مشاور شهردار تهران دراين نشست گفت: امروز با پديده جهان شهري مواجه هستيم و تعدادي از شهرها عملكردي جهاني دارند، تهران نيز در حال حركت به سوي جهان شهر شدن است، در چنين فضايي مديريت شهر بايد عملكرد خوب و مثبتي داشته باشد و عملكرد مثبت زماني است كه مردم از انجام فعاليتهاي مديرشهر راضي باشند.
وي افزود: در شهري مثل تهران مردم بايد در تصميم گيريها حضور داشته باشند درحالي كه يكي از اشكالات شهر تهران سايه دولت بر مردم است. قوانين دست و پاگيري كه فرا روي مردم است.
وي گفت: مشكل ديگر نبود طرح و برنامه براي مواجهه با مشكلات است.
پورموسوي افزود: شهر تهران با چالش بسيار جدي مواجه است و گسيل جمعيت پيرامون شهر تهران خطر جدي است و شهرداري بايد تلاش كند از مشكلات مردم بكاهد.
وي گفت: يكي از مشكلات مديريت شهري در تهران تعدد در مراكز تصميم گيري است، درحالي كه در دهه گذشته تغييرهاي اساسي در زمينه جمعيت تهران به وجود آمده است و اين تغييرهاي عمده به يكپارچگي در تصميم گيري نياز دارد.
وي تأكيد كرد: طرح جامع تهران در شوراي عالي شهرسازي درحال بررسي است. همچنين حفظ حريم شهر تهران يك ضرورت است و بايد حريم شهر تهران هرچه زودتر تعيين شود. شهرداري در اطراف شمال تهران با نصب علايم مشخص باعث شده كه افرادي سودجو به زمينهاي اين مناطق تعرض نكنند.
وي در پايان يادآور شد: جلوگيري از هرج و مرج سيماي شهري مهم است و بايد يك تعادل در ساخت و ساز ايجاد شود. ما از يك سو با بافت فرسوده و از سوي ديگر با برج سازي مواجه هستيم و بايد تعادلي برقرار كنيم

قدس ش5596 - مریم زنگنه

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار