تو بهتري يا من؟

علمی و فرهنگی

تو بهتري يا من؟

نقدی برنظریه تساوی زن ومرد

تساوي و برابري از آن دسته واژه هايي هستند که شنيدنشان احساس خوبي به انسان مي دهد. احساس يکي بودن ، عدالت ، دنيايي بدون ظلم و...
به همين دليل است که هميشه يک پاي ثابت شعارهاي تبليغاتي و انتخاباتي روي همين واژه مي گردد و عجيب هم تاثيرگذار است ، در بخشهاي مختلفي مانند سياست ، اقتصاد ، اجتماع و در بخش مورد بحث ما زنان. سالهاست موضوع برابري ميان زن و مرد هم از موضوعات روز شده است و در مجالس مختلف در خارج و داخل کشور هر کس به گونه اي مي کوشد به نوعي ميان زن و مرد تساوي و برابري ايجاد کند. شعاري فريبنده که هر انسان آزاده اي را به خود جلب مي کند.
موضوع تساوي زن و مرد اولين بار در جوامع غربي مطرح شد. کارشناسان دلايل متفاوتي را براي ظهور و پا گرفتن اين شعار ابراز مي کنند. عده اي معتقدند زنان در مجامع غربي و در قرون گذشته همواره مورد ستم واقع شده اند و موجود درجه 2 به حساب مي آمدند. آنها از هر گونه حقوق مدني محروم بودند و تا اواخر قرن نوزدهم و در بسياري از کشورهاي اروپايي تا اوايل قرن بيستم از حق راي محروم بوده و حق تصرف در اموال خود را نداشتند. در آن زمان مردان سلطه جو در امريکا و کشورهاي غربي به دليل مصرف مشروبات الکلي به ضرب و شتم زنان مي پرداختند ، طوري که اساس مناسبات انساني به هم مي ريخت.
نهضت زنان اولين بار در قرن نوزدهم و در اعتراض به تبعيض هاي موجود در جامعه غربي و فراموشي حقوق زن در اعلاميه حقوق بشر در فرانسه شکل گرفت ؛ اما تا اواخر اين قرن توفيق چنداني نيافت. پس از انقلاب صنعتي از آنجا که زن تاثير شگرف و غيرقابل انکاري در جهت دهي الگوي اقتصادي خانواده و تعيين الگوي مصرف و نيز شکل گيري الگوي شخصيتي فرزندان و نسل آينده دارد ، نظريه پردازان فرهنگ جهاني توجه ويژه اي به زنان و مسائل آنان کردند.
بر اين اساس ، عده اي ديگر خاستگاه نظريه تساوي زن و مرد را انگيزه هاي اقتصادي صاحبان سرمايه مي دانند و به اعتقاد اين گروه کارخانه داران براي اين که زن را از خانه به کارخانه بکشند و از نيروي اقتصادي او بهره کشي کنند حقوق زن ، استقلال اقتصادي زن ، آزادي و تساوي حقوق زن با مرد را عنوان کردند. ويل دورانت در فصل نهم از کتاب لذات فلسفه در اين زمينه مي گويد: تا حدود سال 1900 زن بسختي داراي حقي بود که مرد ناگزير باشد از روي قانون آن را محترم بدارد. او سپس درباره علل تغيير وضع زن در قرن بيستم بحث مي کند، و ادامه مي دهد: زنان کارگران ارزان تري بودند و کارفرمايان آنان را بر مردان سرکش سنگين قيمت ترجيح مي دادند. يک قرن پيش در انگلستان کار پيدا کردن بر مردان دشوار شد ؛ اما اعلاميه ها از آنان مي خواست که زنان و کودکان خود را به کارخانه ها بفرستند. نخستين قدم براي آزادي مادران بزرگ ما قانون 1882 بود. به موجب اين قانون ، زنان بريتانياي کبير از امتياز بي سابقه اي برخوردار مي شدند و آن اين که پولي را که به دست مي آوردند حق داشتند براي خود نگه دارند. اين قانون اخلاقي عالي مسيحي را کارخانه داران مجلس عوام وضع کردند تا بتوانند زنان انگلستان را به کارخانه ها بکشانند. از آن سال تا به امسال سودجويي مقاومت ناپذيري زنان را از بندگي و جان کندن در خانه رهانيده و گرفتار جان کندن در مغازه و کارخانه کرده است.
سرانجام ، در قرن بيستم موضوع «حقوق زن» در برابر «حقوق مرد» مطرح شد و براي اولين بار در اعلاميه جهاني حقوق بشر (که پس از جنگ جهاني دوم در سال 1948 ميلادي از طرف سازمان ملل متحد منتشر شد) تساوي حقوق زن و مرد به روشني اعلام شد.

چرا تساوي؟

در همه نهضت هاي اجتماعي غرب از قرن هفدهم تا قرن حاضر ، محور اصلي 2 چيز بود: آزادي و تساوي و نظر به اين که نهضت حقوق زن در غرب دنباله ديگر نهضت ها بود و زنان از نظر آزادي و برابري وضعيت بسيار سختي داشتند ، درباره حقوق زنان فقط 2 واژه «آزادي» و «برابري» مورد توجه قرار گرفت.
پيشگامان اين نهضت ، آزادي زن و تساوي حقوق او را با مرد مکمل و متمم نهضت حقوق بشر دانستند و مدعي شدند بدون تامين آزادي زن و تساوي حقوق او با مرد سخن از آزادي و حقوق بشر بي معني است و همه مشکلات خانوادگي ناشي از نبود آزادي زن و تساوي نداشتن حقوق او با مرد است و با تامين اين قضيه ، مشکلات خانوادگي يک جا حل مي شود ، از اين رو همه فقط به تعميم اصل آزادي و اصل تساوي درباره زنان نسبت به مردان مي انديشيدند. همه سخنها در اطراف اين يک مطلب دور زد که زن با مرد در انسانيت شريک و يک انسان تمام عيار است ، پس بايد از حقوق فطري و غيرقابل سلب بشر مانند مرد و برابر با او برخوردار باشد.
در ايران نيز پس از مشروطه حرکتهايي تحت تاثير همين نوع خواسته ها و سياستگذاري ها و بدون توجه به تفاوت هاي موجود ميان جامعه زنان ايران و کشورهاي غربي شروع شد.

هيچ کس با هيچ کس برابر نيست

اين طبيعت بشر است که وقتي مشکلات او را احاطه و مستاصل مي کنند ، اولين و ساده ترين راه حل را برمي گزيند ، بدون اين که به عواقب و تبعات بعدي آن بينديشند. اين همان کاري است که بسياري از زنان ما براي مبارزه با روحيه مردسالارانه حاکم بر جامعه ايراني انتخاب کردند. آنان گمان کردند مشکل اصلي در زن بودن آنهاست ، بنابراين خواستند با مرد برابر باشند و حقوق مساوي داشته باشند. بدون توجه به اين که همين طرز فکر مهر تاييدي است بر سالار بودن مردان.

شعار تساوي ابزاري براي نبرد خانوادگي

شعار برابري زن و مرد از جنبه هاي ديگري نيز قابل توجه است. در جوامعي مانند ايران و بسياري از کشورهاي جهان سوم ، مساله برابري زن و مرد به صورت ابزاري براي رودررو قرار دادن اين 2 بخش از جامعه و ايجاد اغتشاش و بي ثباتي مورد استفاده قرار مي گيرد.
هم اکنون آمار طلاق و تشنجات ميان افراد خانواده در کشور بسيار بالا رفته و تبعاتي مانند فحشا و فساد جوانان ، جرم و جنايت ، اعتياد و فرار فرزندان از خانواده را به دنبال داشته است. يکي از دلايل افزايش طلاق را مي توان به همين موضوع نسبت داد. زنان ايران مانند همه جا مشکلات زيادي را متحمل مي شوند ؛ ولي نبايد در مقابله زن و مرد که بايد با ارتقاي مقام شامخ زن در جريان دادن به زندگي فردي و اجتماعي جستجو کرد و با استفاده از راه حلهايي که در فرهنگ ما وجود دارد براي حل اين مشکلات قدم برداشت.
جامعه غرب درباره فناوري و علوم مي تواند درسهايي به ما بدهد ؛ ولي از نظر فرهنگي بسيار فقيرتر از آن است که بتواند در موضوعاتي که ما در طول هزاران سال تعامل و دست و پنجه نرم کردن با مشکلات تجربه به دست آورده ايم به ما چيزي بياموزد.
برابري زن و مرد سلاحي است در دست سياستمداران غرب که اثر آن از صدها بمب اتمي کارسازتر و آثار تخريب آن صدها بار کاري تر است. برابر بودني را که کشورهاي غربي مي خواهند براي زنهاي ايراني به ارمغان بياورند ، جز فريبي بزرگ نيست. عواقب آن را هم اکنون در بسياري از سطوح جامعه خويش مي توانيم بسادگي مشاهده کنيم. در آينده صدمات و پيامد اين روند هزارها برابر بيشتر خواهد بود

بسياري از مشکلاتي که بعدها گريبانگير زنان شد ناشي از همين تفکر و تلاش براي تساوي با مرد بود. در اصل هنوز کسي تعريفي از اين برابري پيشنهاد نکرده است.
آيا زن با مرد برابر است؟ آيا در پرتو علوم امروز معلوم شده است که تفاوت و اختلاف زن و مرد يک تفاوت ساده عضوي است و در اساس ساختمان جسمي و روحي آنها و حقوقي که به آنها تعلق مي گيرد و مسووليت هايي که بايد برعهده بگيرند تاثيري ندارد و به همين دليل حسابي جداگانه براي آن باز نشد؟ اتفاقا قضيه به طور کامل بر عکس است.
در پرتو اکتشاف ها و پيشرفت هاي علمي زيستي و رواني ، تفاوت هاي 2 جنس روشن تر شد ؛ ولي با همه اين ها مساله اساسي به فراموشي سپرده شد. نهضت تساوي زن و مرد در عين اين که يک سلسله بدبختي ها را از زن گرفت ، بدبختي ها و بيچارگي هاي ديگري براي او و براي جامعه بشريت به ارمغان آورد. گفتيم که زن غربي تا اوايل قرن بيستم از ساده ترين و پيش پا افتاده ترين حقوق محروم بود و تنها در اوايل قرن بيستم مردم مغرب زمين به فکر جبران مافات افتادند و چون اين نهضت دنباله نهضت هاي ديگر در زمينه «تساوي» و «آزادي» بود ، همه معجزه ها را از معني اين 2 کلمه خواستند ، غافل از اين که تساوي و آزادي مربوط است به رابطه انسان ها با يکديگر به آن دليل که بشرند. زن از آن جهت که انسان است مانند هر انسان ديگر آزاد آفريده شده است و از حقوقي مساوي بهره مند است ، ولي زن انساني است با چگونگي هاي خاص و مرد انساني است با چگونگي هاي ديگر. واقعيت اين است که هيچ کس با هيچ کس برابر نيست.
نه مردي با مرد ديگر برابر است و نه هيچ زني با زن ديگر برابر و در سطح بالاتر هيچ مردي با هيچ زني برابر نيست. زن و مرد در انسانيت برابرند ولي دوگونه انسانند با خصلتها و روان شناسي متفاوت و اين اختلاف ناشي از عوامل جغرافيايي يا تاريخي و اجتماعي نيست ؛ بلکه طرح آن در متن آفرينش ريخته شده و طبيعت از اين دوگونگي ها هدف داشته است. هر گونه عملي بر ضد طبيعت و فطرت ، عوارض نامطلوبي به بار مي آورد. در منطق و زبان فطرت هر يک از زن و مرد اخلاق ، تربيت ، رسالت و مسووليتي مخصوص بخود دارند.
در نهضت تساوي زن و مرد به اين نکته توجه نشد که مسائل ديگري هم غير از تساوي و آزادي وجود دارد. تساوي به جاي تشابه به کار گرفته شد و کيفيت تحت الشعاع کميت قرار گرفت. انسان بودن زن موجب فراموشي زن بودن وي شد و اين همان نکته اي بود که بعدها مشکلات فراواني را براي زن به وجود آورد. با اين ديدگاه زن تنها يک انسان مونث بود که فقط در فرزندآوري با مرد تفاوت داشت و نه چيز ديگري. اين شد که زنان مجبور شدند علاوه بر وظايفي که طبيعت بر عهده آنها گذاشته است ، بار مردان را نيز به دوش بکشند.
دکتر مرتضي کافي جامعه شناس در اين باره مي گويد: اگر نتيجه تساوي زن و مرد را در کشورهايي که آن را مطرح و تجربه کرده اند بررسي کنيم ، مي بينيم اين مقوله جز فريبي بزرگ براي زنان نبوده است.
کشور فرانسه در اين خصوص نمونه اي روشن است که در ميان کشورهاي غربي به عنوان پيشگام مورد توجه قرار مي گيرد. در اين کشور تا چند سال پيش در رسانه ها چيزي در اين گونه موارد مطرح نمي شد ؛ ولي از يکي دو سال پيش که فجايع وحشتناک در اين زمينه اتفاق مي افتد ، گاهي بعضي از رسانه ها مواردي را براي عموم افشا مي کنند که حاکي از ارقام وحشتناکي درباره قتل و جنايت نسبت به زنان و همچنين ضرب و شتم مردان درباره همسرانشان است. علاوه بر اين در اين جوامع شاهد آن هستيم که بسياري از وظايفي که در گذشته براساس سنتهاي قديم بر دوش مردان گذاشته شده بود با همين ادعاي اعطاي برابري زنان اکنون به زنان سپرده شده است ، در حالي که بسياري از زنان همچنان انجام کارهاي خانه را نيز در کنار تامين مخارج خانواده به عهده دارند. در بازار کار نيز بيشتر براي انجام کارهاي سنگين و پاسخ به ارباب رجوع هميشه زنان در جلوي جبهه قرار دارند در صورتي که مردان نقش مدير و فرمانده را ايفا مي کنند.
در اين زمينه همچنين شاهد استثمار زنان توسط مردان هستيم ؛ چرا که سطح حقوق و درآمد زنان بسيار کمتر از مردان است و بيشتر به جز در موارد استثنايي با دستمزد ناچيز به انجام کارهاي طاقت فرسا مي پردازند. نگاهي به آثار و پيامدهاي اصل برابري زن و مرد در جوامعي که خاستگاه اين نظريه بوده است نشان مي دهد ، الگوي غربي روش مناسبي براي احقاق حق زنان در سرزمين ما نيست. مقوله برابري زن و مرد حاصل ديدگاه فردگرايي در کشورهاي غرب است ؛ در صورتي که در جهان بيني ايراني - اسلامي ، فرد چه زن و چه مرد به تنهايي علت وجودي چنداني ندارد. واحد اجتماعي در اين جامعه خانوار است که از اتحاد زن و مرد به وجود مي آيد. در اين جوامع مرد و زن يک واحد اجتماعي را تشکيل مي دهند. چنانکه گويي دو روح در يک بدن و يا دو بدن در يک روح همگام و واحد عمل مي کنند. در اين ساختار برابري زن و مرد نه مفهوم پيدا مي کند و نه کاربردي دارد.
در ساختار سنتي ايران زن با مرد نه تنها برابر نيست ، بلکه والاتر است. زن در جامعه ايران ابتدا به خاطر زن بودن ، سپس در مقام همسري و بعد مادري جايگاه ويژه اي دارد. در اين جامعه برخلاف کشورهاي غربي زن هر چه مسن تر مي شود ارزش و اعتبار بيشتري پيدا مي کند. مادران و مادر بزرگان هميشه در ميان اعضاي خانواده جايگاه والا و محترمي داشته اند ، جايگاهي که اکنون به دليل حضور زنان در بازار کار و سرمايه و پيروي از الگوهاي غربي روزبه روز کمرنگ تر مي شود.

چه بايد کرد؟

شک نيست زنان کشور ما نيز با مشکلات فراواني دست به گريبانند. امروز حقوق زن در بسياري از خانواده ها ناديده گرفته مي شود و بسياري از مردان توانايي هاي فيزيکي و اقتصادي خود را دستمايه اي براي ظلم و تجاوز نسبت به همسران خود قرار داده اند. در اين خصوص عده اي از زنان ، شمشير را از روبسته اند و با پيروي از الگوي غرب در برابر مردان به ستيز پرداخته اند. عده اي نيز موضع انفعالي گرفته و هر آنچه را که به سرشان مي آيد دست تقدير مي دانند و به آن راضي هستند ؛ اما عده اي ديگر براساس اعتدال ، درستي ها را با بصيرت مي گزينند و نادرست ها را به علت برمي گردانند. اين گروه ترجيح مي دهند ميان وظايف فردي و ضرورت هاي اجتماعي و نقش هاي خانوادگي خود تعادل ايجاد کنند و اينجاست که دانشمندان ، قانونگذاران و مسوولان جامعه اسلامي وظيفه دارند در بخش حقايق و معارف ديني ، جايگاه انساني ، خانوادگي و اجتماعي زن را شناسايي و القائات را طرح و طرد کنند و با پيگيري راه کارهاي مناسب تدابيري اتخاذ کنند که شان و مقام انساني زن بودن زن را تحت الشعاع قرار ندهد.

سعيده کافي /جام جم شماره 1919

دفعات نمایش : 73

تاریخ: 1386.8.7

اخبار علمی و فرهنگی

10 علامت اولیه ابتلا به آلزایمر

تزريق كورتيكوسترون موجب افزايش تثبيت حافظه مي‌شود

امواج صوتی با 120 دسیبل باعث افت شنوایی می شود

افراد شاد و خوش‌بين طول عمر بيشتري دارند

گرسنگی مغز عامل اصلی بروز آلزایمر است!

آیا فعالیت جنسی در طول دوران شیمی درمانی بی خطر ...

بیماری ام اس با کندر قابل درمان است

ختنه مردان احتمال سرطان رحم را کاهش می دهد