تعريف كليد واژه ها
ناتو: از نظر لغوي ناسازگار و ناموافق معنا مي دهد، اما در ادبيات نظامي نام سازماني نظامي متشكل از كشورهاي استعمارگر، به سردمداري آمريكا است. كه يكديگر را درمقابل تعهدات درمواجهه با خطرحملات ساير كشورها پشتيباني و حمايت مي نمايند.
فرهنگ: علم، دانش، ادب، معرفت، تعليم و تربيت، آثار علمي و ادبي يك قوم يا ملت. 1 در لغت نامه دهخدا معناي فرهنگ عبارتست از ادب، تربيت، پرورش، عقل وخرد، فضل و فضيلت، بزرگي، بزرگواري، دانش، وقار، شكوهمندي، حكمت، معرفت، فقه، علم شريعت، صنعت، هنر، هوش وفراست.
واژه فرهنگ از دو بخش «فر» و«هنگ» تشكيل شده است.
فر به معناي: شأن، شوكت وشكوه، برازندگي، زيبايي وپيرايش، نور و پرتو، تابش، آواز و آهنگ عدالت و امامت، استقلال و سياست و عقوبت، فوقاني، توانايي، سرافرازي و...
هنگ به معناي: سنگين، تمكين، وقار، قصد و اراده و آهنگ جايي وسويي، زور، فراوان، زيرك دريافت، فهم، قوم و قبيله، لشكر، سپاه و نگهداري است. 2
ناتوي فرهنگي: يعني ابرقدرتها با كمك كليه وسائل، فناوري و اطلاعات حتي امواج به راحتي درخانه هاي ما وارد مي شوند و به صوت و تصوير، نوشتار، هنر، ورزش و حتي علم، ما و فرزندانمان را تحت تاثير قرارمي دهند و با اهداف سياسي، فرهنگي و تبليغي درصدد متزلزل كردن فرهنگ خودي و سنتي كشورهاي جهان سوم به خصوص كشورهاي مسلمان بر مي آيند. آنها به راحتي كالاهاي خود را تبليغ مي كنند، پيام هاي رواني خود را مي فرستند، روابط نامشروع بين زن و مرد را ترويج مي نمايند، عكس هاي لخت و سكس زنان و مردان را به نمايش مي گذارند، خبرهاي دروغ براي جوامع مي فرستند، زمينه هاي «آشفتگي هويت» 3 را براي جوانان فراهم مي كنند، ابهت فرهنگي و ديني خانواده ها را مي شكنند، و براي رسيدن به اهداف خود از هيچ تلاشي دريغ نمي كنند و با كمك فناوري اطلاعات به ويژه اينترنت مرزهاي زماني و جغرافيايي جوامع مختلف را درهم شكسته و وارد تمام جوامع بشري مي شوند و..
فعاليتهاي فرهنگي و هنري يكي از اقدامات آموزشي و تربيتي مستمري است كه با هدف هدايت و جهت دهي نسل جوان در تحصيل كمالات و فضائل اخلاقي از طريق تأسي به الگوها و اسوه هاي متعالي به منظور پـيشگيري از زمينه هاي انحراف وكج روي با اهداف زير طرح ريزي و اجرا مي گردد.
اهداف روشهاي فرهنگي
1- ارتقاي سطح بينش و آگاهي هاي فرهنگي، سياسي، اجتماعي و علمي.
2-پرورش روحيه تحقيق، تعقل، تفكرو بررسي، تعمق، نقد، ابتكار و خلاقيت.
3- تقويت ايمان، معرفت ديني، و ترويج فرهنگ معروف ديني و تمدن اصيل جامعه اسلامي ايران،
4- ايجاد رقابت سالم و غني سازي اوقات فراغت جوانان و مردم.
5- پرورش روحيه احترام به قانون، التزام به رعايت آن و نظم در روابط فردي و اجتماعي.
6- پرورش روحيه مشاركت جويي، مسئوليت پذيري، تعامل و همدلي درزمينه هاي اجتماعي، فرهنگي وملي.
7- توسعه و تقويت زمينه هاي بهبود تصميم سازي واجرا درنظارت اجتماعي.
8- تقويت «انگيزه و احساس مسئوليت» دو از طريق ايجاد تنوع و تحرك بيشتر در برنامه ها.4
كارآمدي و اثربخشي روش هاي فرهنگي
براي ايجاد سازمان موثر در يك نظام اثربخش، توجه به سه عنصر اصلي يعني «شناخت هدف»، «برنامه ريزي موثر» و «شناخت مخاطبان»، راه را هموار و رسيدن به كمال مطلوب را تسريع مي نمايد. 5
در هر سازمان «افراد موثر» از ميان تمام عناصر تاثيرگذار، از اهميت و جايگاه ويژه اي برخوردارند. افراد موثر محور و نقطه ثقل همه عوامل پيراموني آن محسوب مي شوند. بدون توجه به اين اصل، شناخت درست مولفه هاي اساسي و تبديل آن به نظامي پايدار و مبتني بر اصول متقن علمي و دست يابي به اهداف از پيش تعيين شده غيرممكن خواهد بود. از سوي ديگر برنامه هاي موثر نيز مي تواند در تثبيت و اعتلاي جايگاه سازمان، عينيت بخشيدن به فعاليت ها و در نهايت توسعه متوازن نيروي انساني، نقش اساسي و تعيين كننده اي ايفا نمايد. برنامه هاي فرهنگي از ميان تمامي طرح ها و برنامه هاي متنوع و متعدد بسيج، توانسته است مورد اقبال علاقه مندان و قاطبه كارگزاران و دست اندركاران امر قرار گيرد. شايد تبيين صحيح و جايگاه واقعي برنامه هاي فرهنگي در بين مخاطبان، بتواند با رعايت نكات زير بر كارايي و اثربخشي بيش تر آن افزوده و اهميتش را بيش از گذشته بيان نمايد.
1- اكثر فعاليت هاي مربوط به امور فرهنگي در راستاي اشاعه معروفات و تقبيح منكرات، فرهنگ غرب و مصاديق ضدارزشي آن همچون مسابقات و جشنواره ها به صورت جمعي و گروهي انجام مي گيرد. روح جمع گرايي و فطرت زندگي اجتماعي انسان، باعث مي شود كه افراد با ديگران طرح دوستي بريزند و با رفع نيازها و احتياجاتشان، خود را در نزد آنان مطرح و با ايجاد روابط و مناسبات سالم اجتماعي اغنا نمايند. اين امر زمينه ورود صحيح و بي قيد و شرط و بدون دغدغه افراد به خصوص جوانان را به زندگي اجتماعي فراهم ساخته و انگيزه لازم براي حضور فعال در انجام كارها را خود به خود به وجود مي آورد. وحدت ، همدلي، درك متقابل و تعامل سازنده از خصوصيات و ويژگي هاي زندگي اجتماعي و مستلزم موقعيت ها و بهانه هاي لازم براي فعليت يافتن آنها است. در كارهاي گروهي و جمعي، فرصت مغتنم و تلاش مضاعفي براي برطرف كردن خواسته ها و نيازهاي همديگر فراهم و احساس تعلق به يكديگر تقويت و زندگي اجتماعي و شهروند خوب بودن، تمرين مي شود.
2- اگر امور فرهنگي در راستاي اشاعه معروفات را به عنوان يكي از مهمترين رسالات و وظايف اصلي نيروي مقاومت بسيج، رفع موانع و ايجاد مقتضيات لازم براي شكوفا شدن استعدادهاي انسان به خصوص جوانان در جهت كمال مطلوب و پيشگيري از جرائم بپذيريم، پرورش استعدادهاي انساني، با فراهم كردن زمينه هاي رشد استعدادهاي بالقوه و به فعليت رساندن آن، از اهداف و اولويت هاي تربيتي و بهترين خدمت به آنها محسوب مي شود. در اين خصوص اساسي ترين كار اين است كه با برداشتن موانع تربيت فرهنگي مسير هدايت صحيح را هموار كرده و عشق و علاقه را در وجود آنان ايجاد نماييم. هر چند در مرحله اول، ميل، رغبت، همراهي و همدلي خود افراد بسيار تعيين كننده است تا موانع ميان افراد و پذيرش امور فرهنگي برداشته شده و اقتضاي تحقق اهداف تربيت فطري فراهم گردد. چرا كه مطمئناً اگر همه عوامل زير فراهم شود، مادام كه خود افراد انگيزه و رغبت پيدا نكنند و همگام نشوند، اثربخشي فرهنگي مورد انتظار در انسان محقق نمي شود. از اين جهت برنامه هاي فرهنگي، آموزشي نوعي اقدام در راستاي ماموريت نيروي مقاومت بسيج محسوب مي شود، كه بايد با عشق و علاقه همراه و از هر نوع برخورد افراطي به دور باشد.
3- از طرفي بايد دانست هر امر و برنامه اي كه به تعامل، افزايش ارتباط دو طرفه و آزادانه مربي و متربي كمك و مشاركت بيشتر آنان را جلب نمايد، معقول و پسنديده است. اساساً تربيت جز با ميل و رغبت و خواست افراد تحقق پيدا نمي كند. هنر تربيت كردن، هنر همراه و همسو كردن متربي با مربي براساس ميل و انگيزه و خواست متربي است. تربيت با زور و تهديد و اجبار محقق نمي شود. بايد با به كار گرفتن قدرت، موانع تربيت را از مسير برداشت و ميل و رغبت و انگيزه را چاشني آن كرد؛ زيرا با تهديد و فشار نمي توان آدميان را به مسير هدايت كشاند. 6
4- ايجاد انگيزه و رغبت بيش تر در مخاطبين برنامه هاي فرهنگي مي تواند انجام كارها و فعاليت هاي مثبت اجتماعي و رسيدن به اهداف تربيتي و مسئوليت پذيري را تسهيل كند. مسابقات و برنامه هاي فرهنگي با فراهم كردن زمينه مساعد براي رقابت سالم و انجام فعاليت هاي گوناگون از اهميت و جايگاه ويژه اي براي پذيرش مسئوليت هاي اجتماعي برخوردار است.
5- چگونگي گذراندن اوقات فراغت، نقش موثري در تكوين شخصيت افراد به خصوص نوجوانان و جوانان دارد. شايد هيچ چيزي براي آنان به اندازه بي كاري مضر و خطرناك نباشد. غني سازي اوقات فراغت از طريق ايجاد رقابت سالم و شيوه هاي جذاب و آموزنده، از برنامه ها و ماموريت هاي فرهنگي بسيج است. برگزاري مستمر، هدفمند و توام با عشق و علاقه مسابقات و جشنواره ها و اردوها در طول سال مي تواند در رفع اين نقيصه بزرگ بسيار موثر باشد. 7
6- ارائه يك الگوي مقبول و سازنده به عنوان يكي از موثرترين روش هاي تربيتي، شناخته شده است. سايرين با عشق و علاقه و با تاسي از خط مشي و زندگي انساني جامعه پويا، با نشاط و سرزنده، نياز به الگوهايي دارد تا در مسير سازندگي و پيشرفت جامعه، مشاركت بيشتر و فعالتري انجام دهند. امور فرهنگي در راستاي جهت گيري هاي اساسي و سياست هاي اصولي نظام وسيله و بهانه خوبي است كه مي توان از طريق آن، موقعيت ها و فرصت هاي گوناگوني را ايجاد و با معرفي شخصيت هاي علمي، تاريخي، فرهنگي، سياسي و اجتماعي، نسل آينده را مطمئن تر به جاده سعادت و خوشبختي رهنمون شد. 8
7- تنوع، جذابيت و شموليت كارها از جمله عوامل تاثيرگذاري است كه در جذب مخاطبان و علاقه مندان نقش بزرگي را ايفا مي نمايد. برنامه هاي فرهنگي و هنري در راستاي اشاعه معروف واجد چنين ويژگي و شرايط ارزشمندي است. به همين دليل مي تواند طيف وسيعي از مردم با علايق، استعدادها و خواسته هاي متفاوت را جذب فعاليت هاي فرهنگي بسيج نموده و دستيابي به اهداف آموزشي مستتر در برنامه ها را براي آنان تسريع و تسهيل نمايد. 9
8- عليرغم بسياري از كارها و فعاليت هاي امور فرهنگي كه قابل سنجش و كميت پذير نيستند و ارزيابي دقيقي از آنها ممكن نيست، اغلب فعاليت هاي مربوط به امور جذبي، فرهنگي، هنري، نظير تعداد شركت كنندگان، آثار رسيده و غيره، قابل مشاهده، ارزيابي و قابل تبديل به ملاكها و معيارهاي كمي هستند. لذا با برنامه ريزي هاي دقيق و تعيين اهداف مشخص و اجراي ابلاغيات و پيگيري هاي مستمر آن و اطلاع رساني هاي به موقع مي توان به تلاش ها و فعاليت هاي گسترده فرهنگي و هنري پايگاه ها و حوزه هاي مقاومت عينيت و سازمان بخشيد و از پراكندگي، تشتت، بي هدفي و تكروي در كارها جلوگيري بعمل آورد. اين امر مي تواند ضمن سامان دادن به كارها و انعكاس مطلوب فعاليت هاي فرهنگي، توجه ديگر متوليان و مسئولين و تمامي دست اندركاران امور فرهنگي در سطح استان را نيز به خود جلب نمايد.
9- در انتقال مفاهيم تربيتي و آموزشي، اثربخشي شيوه هاي غيرمستقيم به مراتب بيشتر از روش هاي عريان و مستقيم است. يكي از ويژگي هاي بارز برنامه هاي فرهنگي اين است كه مفاهيم و آموزه هاي لازم تربيتي را به طور غيرمستقيم به مخاطبان خود منتقل مي كند. لذا پذيرش و مقبوليت آن براي مردم آسانتر و مطلوب تر است.
10- از ديگر اثرات برنامه هاي فرهنگي آن است كه مخاطبين در جهت كسب رتبه هاي بالاتر و ارائه بهترين آثار فرهنگي و هنري، باشور و اشتياق و علاقه مندي به دنبال منابع و مآخذي مي گردند تا آثار خود را غني تر و پرمحتواتر نمايند. لذا سعي مي كنند با مراجعه به مراكز علمي، تحقيقي و آموزشي شخصيت هاي داراي صلاحيت، كتابخانه ها و... با استفاده از پژوهش ها و تجربيات و اندوخته هاي ديگران، عطش كنجكاوي و پرسشگري خود را با رسيدن به سرچشمه زلال معرفت و شناخت فرو نشانند و با اين كار بصورت غيرمستقيم به مطالعه در ارزش هاي مورد انتظار بپردازند.
11- تشكيل جلسات و نشست هاي متعدد، همايش ها و گردهمايي ها براي انتقال مطالب و مفاهيم آموزشي و تربيتي به بهانه برگزاري مسابقات، جشنواره ها و اردوها و... و افزايش سطح آگاهي مخاطبين از آثار مطلوب و برجسته معاصر، با جلسات و آشنايي و تعامل نزديك با آنها صورت مي گيرد.
12- برنامه هاي موثر واجد خصوصيات و ويژگي هاي عديده اي است كه عملي و قابل اجراء بودن به صرفه و اقتصادي، آسان و سهل الاجراء بودن و جامع و مانع بودن، عموميت داشتن از عمده ترين آنها محسوب مي شود كه تقريباً همه ويژگي ها در برنامه هاي فرهنگي نمود عيني يافته است. بنابراين با پرداختن به اين امور مي توان يكي از اثربخش ترين و كارآمدترين برنامه هاي آموزشي را به وجود آورد.
پي نوشت ها : 1-حسن عميد، فرهنگ فارسي عميد، قسمت ف، انتشارات اميركبير، 1380
2-لغت نامه دهخدا.
3- احمد رزاقي، اهميت و ضرورت تبليغات با الهام از رهنمودهاي حضرت آيت الله خامنه اي، مركز چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامي، 1370 ص .97
4- جعفر يعقوبي، آموزش سپاه، جلد اول، اداره آموزش ستاد مشترك سپاه، 1381
5- يوسف رضوي، نيازسنجي آموزشي، معاونت منابع انساني و امور اجتماعي سازمان توسعه و نوسازي، 1380، ص .19
6- راهنماي مسئولين آموزش بسيج، معاونت آموزش نيروي مقاومت بسيج مركز فناوري و پشتيباني، 1383، ص .6
7- مسعود شريفيان، چگونگي پرداختن به فعاليت هاي فراغت بين نوجوانان و جوانان، دبيرخانه شوراي عالي جوانان، 1374، ص .3
8- مهدي خاني، نوجوان بسيج و الگوها، بسيج دانش آموزي نيروي مقاومت بسيج، 1377، ص .7
9- احمد رزاقي، اهميت و ضرورت تبليغات با الهام از رهنمودهاي حضرت آيت الله خامنه اي، مركز چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامي، 1370، ص .21 رقيه سليقه دار-روزنامه کیهان-شماره 18883 |