نگاهی به پلورالیسم یا تكثرگرایی ادیان

علمی و فرهنگی

نگاهی به پلورالیسم یا تكثرگرایی ادیان

اگر، به گفته پل تیلیش، هر دینی فقط به بخشی از روح عینی نائل می‏آید، چگونه و با چه روشی وجود آن حقیقت اثبات می‏شود و می‏توان گفت هر دینی به بخشی از آن رسیده است؟ شاید در واقع هر یك از ادیان به واقعیتی مستقل از دین دیگر نائل شده باشد. پس این ادعا كه همه ادیان به بخشهای مختلف یك حقیقت رسیده‏اند ادعای بدون دلیلی می‏باشد.
رویكرد پنجم:
رویكرد انسان مدارانه یا مسیح مدارانه است كه عقاید ثامس، ستانلی سامارثا، و پل دواناندان را بیان می‏كند. این هیافت‏به مشتركات میان ادیان در امور مربوط به عالم ناسوت و نیز مسائل و مشكلات مربوط به انسانی كردن شرایط زندگی در جهان كنونی التفات دارد. به تعبیر دیگر، باید دید كه ادیان در امور مربوط به دنیا چه وجوه اشتراكی دارند و نباید به مباحث مربوط به عالم لاهوت و زندگی آن جهان توجه كرد. (فصلنامه حوزه و دانشگاه شماره اول.) بیشترین چیزی كه در اینجا جلب توجه می‏كند آن است كه اكثر ادیان مخصوصا ادیان آسمانی به حیات پس از مرگ و عالم لاهوت عنایت فوق العاده‏ای دارند، به گونه‏ای كه برخی آن را گوهر دین شمرده‏اند. چگونه غفلت از چنین ركنی امكان پذیر و مورد پذیرش ادیان می‏تواند باشد. ثانیا همین ادیان در مسائل مربوط به عالم ناسوت و انسان اختلافات مبنائی و اساسی دارند كه شاید كمتر بتوان وجه مشتركی در این باب بین ادیان یافت. به عبارت دیگر هر دینی جهان بینی خاصی دارد كه با ادیان دیگر تفاوت مبنائی خواهد داشت و از همه مهمتر تفاسیری كه مفسران دین واحد به لحاظ تاریخی در عرصه معرفت دینی دارند نیز یكسان نیستند. برای مثال پاره‏ای حیات اخروی را غایت و گوهر دین معرفی می‏كنند و دنیایی كردن دین را كمرنگ و یا بی‏رنگ جلوه می‏دهند، یعنی به سكولاریزه كردن ادیان كمتر گرایش دارند و برخی دیگر به كلی مخالف‏اند. نتیجه آنكه این رویكرد نمی‏تواند با توصیه خود اقتران یا وحدتی میان ادیان پدید آورد.
رویكرد ششم:
دیدگاه ویلیام ای.كریستین در كتاب معنا و حقیقت در دین می‏باشد. وی ضمن بیان تفاوت میان ایمان و معرفت می‏گوید پیام‏های ایمان دینی مانند «عیسی نجات دهنده است‏»، «خداوند بخشاینده است‏»، «آتمن برهما است‏»، «همه بوداهایكی هستند»، گرچه با یكدیگر متفاوت هستند، ولی مانعهٔ‏الجمع نیستند; البته ادیان در بعضی از گزاره‏ها با هم اختلاف دینی صریحی دارند. مثلا مسیحیت می‏گوید: «عیسی نجات دهنده است‏» در حالیكه یهودیان خلاف آن را می‏گویند، لكن وقتی منظور هر دو را بررسی می‏كنیم آشكار می‏گردد كه آنها اساسا سخن همدیگر را نقض نمی‏كنند; زیرا منظور یهودیان از مسیح، موجود غیرالهی است و مراد مسیحیان از او كسی است كه منجی انسانهای گنهكار است. پس، در اینجا دو مفهوم متفاوت از مسیح بیان شده است و از این رو دو حكم مختلف نیز اثبات گردیده است. به تعبیر ویتگنشتاین متاخر می‏توان گفت هر دینی نوعی صورت حیاتی با بازی زبانی خاص خود; زیرا مسیحی و بودائی مثلا دو قوم مختلف هستند و به جوامع و سنن دینی متفاوت تعلق دارند و به زبانهای دینی مختلف سخن می‏گویند. در نتیجه، هر یك از این زبانها در درون و متن یك صورت حیات دینی خاص معنا دارد. پس، با این نظریه دیگر مساله آزار دهنده دعاوی متعارض بین ادیان حل می‏گردد. لكن ویلیام كریستین این راه حل خود را ظاهری دانسته است; زیرا بین یهودیان و مسیحیان نوعی عدم توافق جدی درباره حقیقت عیسی وجود دارد. گروهی همان حقیقت را منجی بنی اسرائیل دانسته و دسته دیگر آن را مردود شمرده است و به طور كلی علت انشعاب اولیه مسیحیت و دین یهود همین نكته بوده است. به عبارت دقیقتر، از نظر كریستین اختلافات دینی به دو دسته اختلافات عقیدتی و بنیادین دینی تقسیم می‏شود. بخش اول از اختلافات دینی از این نوع می‏باشد كه محمولات مختلف به یك موضوع واحد نسبت داده می‏شود. بخش دوم از اختلاف دینی آنست كه موضوعات مختلف به یك محمول مرتبط می‏شود. مانند اختلافی كه بین دوگزاره «خداوند مبدا هستی است‏» و «طبیعت مبدا هستی است‏» وجود دارد و معتقدان به آنها را به موحد و غیر موحد تقسیم می‏كند; نتیجه نظریه و اشكال كریستین این شد كه این رهیافت‏برای حل مساله مفید نمی‏باشد.
رویكرد هفتم:
نقد دیدگاه دین واحد می‏باشد كه توسط ویلفرد كنت ول اسمیت در كتاب معنا و غایت دین ارائه شده است. وی دقیقا با مفهوم دین واحد به مخالفت پرداخته و می‏گوید این یك انحراف جدید است كه كسی فكر كند مسیحیت‏یا اسلام بر حق است. زیرا مسیحیت، دین هندو، دین یهود، دین بودا، اسلام و... نوعی پدیدار و آفریده‏ای از آفریده‏های انسانی هستند. لذا به جای اندیشیدن در باب ادیان به عنوان نظامهای مانعهٔ الجمع بهتر است‏حیات دینی انسان را یك زنجیره توانمند بشمار آوریم كه در درون آن برخی اختلافات عظیم، زمینه‏های تازه‏ای از نیرو، با قدرت كمتر یا بیشتر بوجود آورده است... مسیحیت از طریق كنش و واكنش پیچیده عوامل دینی و غیر دینی تحول و تكامل یافته است. اندیشه‏های مسیحی در درون فضای فرهنگی كه فلسفه یونانی آن را به وجود آورده بود شكل گرفته است. كلیسای مسیحی، به عنوان یك نهاد، تحت تاثیر امپراطوری روم و نظام حقوقی آن قرار گرفته است... ذهنیت پروتستان بازتاب مشرب و طبیعت نژاد آلمانی شمالی است و این بدان معناست كه واقعا نمی‏توان از درستی و نادرستی یك دین سخن گفت; زیرا ادیان به معنای جریانهای دینی - فرهنگی مشخص و متمایز در درون تاریخ انسانی، بازتاب تنوعات انواع انسانی و طبایع و صورتهای اندیشه هستند. همین اختلافات بین ذهنیت‏شرقی و غربی كه در صورتهای مختلف عقلی، زبانی، اجتماعی، سیاسی و هنری تجلی پیدا كرده است محتملا در بطن اختلافات بین دین شرقی و غربی هم وجود دارد.
تفاوتهای ادیان از سه جهت قابل بررسی است :
۱ - تفاوت‏ها از لحاظ تجربه واقعیت الهی;
۲ - تفاوتهای نظریه فلسفی و كلامی در باب آن واقعیت‏یا در باب نتایج تجربه دینی;
۳ - تفاوتهای موجود در تجربه‏های اساسی.
در تفاوت نوع اول، اصل غائی به عنوان خیر متشخص، اراده و غایت تحت اسامی مختلف یهود، خداوند، الله، كریشنا و شیوا شناخته می شود. شاید این تجربیات واقعیت متشخص و نا متشخص غایت كل، مكمل یكدیگر شناخته شوند و نه مانعهٔ الجمع. تفاوت نوع دوم نیز بخشی از تاریخ رو به تكامل اندیشه بشری است كه در طی زمان این اختلافات مرتفع می‏شوند; زیرا آنها به جنبه تاریخی و فرهنگی مشروط دین، تعلق دارند كه در معرض تغییر هستند.

دفعات نمایش : 51

تاریخ: 1387.7.6

اخبار علمی و فرهنگی

10 علامت اولیه ابتلا به آلزایمر

تزريق كورتيكوسترون موجب افزايش تثبيت حافظه مي‌شود

امواج صوتی با 120 دسیبل باعث افت شنوایی می شود

افراد شاد و خوش‌بين طول عمر بيشتري دارند

گرسنگی مغز عامل اصلی بروز آلزایمر است!

آیا فعالیت جنسی در طول دوران شیمی درمانی بی خطر ...

بیماری ام اس با کندر قابل درمان است

ختنه مردان احتمال سرطان رحم را کاهش می دهد