اشاره
نوآوري در عرصههاي گوناگون، يكي از ويژگيهاي برجسته ايرانيان است و اين هديهاي الهي از خداوند به ايرانيان است. تداوم روند رشد كمّي و كيفي توليدات علمي كشور در عرصههاي گوناگون بينالمللي، با موفقيتهاي باارزشي همراه بوده و چشماندازهاي اميدبخشي را در افق آينده علمي كشورمان و جهان به ارمغان آورده است. بهتر است در اين ميان به عرصه پزشكي بپردازيم. پيشرفتهاي پزشكي محققان ايراني در چند سال اخير، چنان چشمگير بوده كه به جرئت ميتوان گفت دنيا را مبهوت نوآوريهاي خود كرده است. در اين مقاله، ، به برخی از نوآوريهاي دانشمندان و محققان اين مرزوبوم در اين زمينه ميپردازيم.
1. آيمود؛ داروي ايراني ايدز
اين دارو، حاصل تلاش ششساله يك تيم پزشكي از متخصصان علوم پايه و باليني و همكاري پانزده مركز داخلي در كشور است. مطالعات فراواني در دنيا در زمينه داروهاي مؤثّر بر بيماري ايدز انجام شده كه نتايج دلگرمكنندهاي نداشته است، امّا داروي جديد توليد شده در ايران، با تقويت سيستم ايمني و افزايش سلولهاي دفاعي بدن، بيمار را در برابر عوارض عفونت تقويت ميكند. در نتيجه، آيمود قادر است بيمار را از مرحلهاي كه به دليل نقص ايمني به شدّت بيدفاع است، بيرون آورد و از عوارض بيماري و مرگ و مير بيماران مبتلا به ايدز پيشگيري كند.
يكي ديگر از نكات مهم در مورد داروي ايراني ايدز، اساس گياهي آن است. آيمود از سه گياه و دو مادّه شيميايي كه اثر آنها در تقويت سيستم ايمني بدن به اثبات رسيده، ساخته شده است. گياهان مورد استفاده در اين دارو، پيش از اين نيز در طبّ سنّتي ايران و جهان كاربرد داشتهاند، امّا تأثير جديد آنها در اين دارو، براي نخستين بار شناخته شده است.
اين دارو بايد به صورت تزريق وريدي و در يك دوره نود روزه مصرف شود. تحقيقات نشان داده است كه حتي تا دو سال پس از اتمام اين دوره نود روزه و قطع دارو نيز اثرات تقويت سيستم ايمني باقي ميماند.
از آنجا كه آيمود اساس گياهي دارد، برخلاف تمام داروهاي پيشين، عوارض مهمي در آن ديده نميشود. اين دارو ميتواند به عنوان داروي همراه در كنار داروهاي ضد ويروس ايدز، تحول مهمي در درمان بيماري ايدز، بهويژه در مرحله علامتدار شدن بيماري ايجاد كند و سالهاي عمر طولانيتري را براي بيمار رقم بزند.
2. داروي ايراني ام اس (MS)
جمهوري اسلامي ايران، هماكنون به عنوان دومين توليد كننده پرمصرفترين داروي ام اس در جهان شناخته ميشود. محققان و دانشمندان ايراني پس از پنج سال تحقيق و مطالعه، با همكاري پزشكان و محققان آلماني، موفق به توليد دارويي استاندارد براي بيماران ام اس شدهاند. داروي ايراني «سينوكس» كه مشابه خارجي «آوانكس» است، تنها در ايران توليد ميشود و از اين جهت رقيبي براي كشور توليد كننده آوانكس (امريكا) به شمار ميآيد. نكته جالب توجه آنكه هيچ عارضهاي از مصرف اين دارو متوجّه بيماران نيست. سينوكس، شدّت حملات بيماري را كاهش ميدهد و گسترش اين بيماري عصبي را كه تاكنون غيرقابل درمان بوده است، كند ميكند. قيمت سينوكس نيز با نوع خارجياش به هيچ عنوان قابل قياس نيست و بيماران از آن راضي هستند؛ زيرا در حدود يكپنجم قيمت داروي آوانكس امريكايي است.
اعلام خبر توليد موفقيتآميز داروي بيماري ام اس در ايران، در مطبوعات و رسانههاي معتبر دنيا بازتابهاي گستردهاي داشت؛ بهگونهاي كه پس از آن، سهام شركت بيوژن امريكا، كه تنها توليدكننده داروي ام اس در جهان بود، پنج درصد كاهش يافت.
3. نخستين ناي مصنوعي جهان در ايران
محققان دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي، براي نخستين بار در جهان موفق به توليد ناي مصنوعي به كمك مهندسي بافت شدند. اين موفقيّت در پي ده سال تلاش محققان اين مركز به دست آمده است. در اين روش، قالبي شبيه به ناي با عاريه گرفتن از ديگر بافتهاي بدن بيمار ساخته ميشود. سلولهاي غضروفي مورد نظر از گوش، بيني يا ناي آسيب ديده شخص به قالب تزريق ميشود و بدين ترتيب، قالب شروع به رشد و تكامل ميكند. سلولهاي غضروفي بايد از خود شخص باشد تا مشكل پس زدن ناي مصنوعي به عضو پيوندي به وجود نيايد. ناي مصنوعي پس از شش ماه به طول ده سانتيمتر شكل ميگيرد. پس از شكلگيري، ناي مصنوعي از بدن خارج و به همان شخص پيوند زده ميشود. اين ناي مصنوعي براي كودكاني كه دچار آسيبديدگي ناي شدهاند يا جانبازان شيميايي كاربرد دارد.
اين روش براي نخستينبار در دنيا در ايران انجام ميشود و به يقين توليد ناي مصنوعي از طريق كشت سلولهاي بنيادي، نوآوري بومي دانشمندان ايراني است.
4. داروي ايراني «زخم پاي ديابتي»
پس از هفت سال تلاش پزشكان و محققان ايراني دانشگاه علوم پزشكي تهران، داروي زخم پاي ديابتي براي نخستين بار در جهان در كشورمان ساخته شده است. اين دارو «آنژي پارس» ناميده ميشود و در سه نوع كپسول، آمپول و پماد عرضه ميگردد. كارآزماييهاي باليني اين دارو نشان داده است كه مصرف آن در يك دوره دو ماهه، بين 57 تا 88 درصد بهبود زخمهاي ديابتي را باعث ميشود. گفتني است شايعترين قطع عضو در سالمندان مبتلا به ديابت، قطع پاست كه با تهيه اين دارو در داخل كشور، از مشكلات آنان كاسته خواهد شد.
5. روش اختصاصي ايران در درمان ضايعات نخاعي
تحقيقات در زمينه درمان ضايعات نخاعي، حدود شش سال در ايران به طول انجاميد. فاز آزمايشهاي حيواني نيز نزديك به چهار سال ادامه داشت و بسيار خوب پيش رفت تا اينكه توانست مجوّز تحقيقات باليني را براي مجريان طرح به ارمغان آورد. بيماران دچار آسيب نخاعي، به دلايل گوناگون، از جمله يك ضربه ناگهاني دچار وضعيتي ميشوند كه سيگنالهاي عصبي ديگر از نخاع آنها عبور نميكند و به همين علت، دچار نوعي فلج و بيتحركي ميشوند و حتي توانايي دفع ادارار و مدفوع خود را از دست ميدهند. نحوه درمان ضايعات نخاعي، با كمك تزريق سلولهاي شوان عصب سورالِ پشت پاي خود بيمار انجام ميگيرد. در روش جديدِ تزريقِ سلولهاي شوان به محل مسدود شده نخاع، كه بهصورت انحصاري ابتكار دانشمندان ايراني است، سلولهاي شوان وارد حفرهاي در نخاع كه به علت يك ضربه بيروني به وجود آمده و مانع عبور سيگنالهاي عصبي شده است، ميشوند و رفته رفته به يك طرف آن موضع حركت ميكنند؛ به طوري كه ابتدا به اندازه يك خط كوچك راه را براي عبور سيگنالهاي عصبي بازمينمايند. به اين ترتيب، بيمار ميتواند به مرور اندامهاي بيحسشده خود را حركت دهد. سلولهاي شوان به تدريج راههاي ديگري را هم براي عبور سيگنالهاي عصبي باز ميكند و با ادامه اين روند، اندك اندك بيمار ميتواند اندامهاي خود را حركت دهد. با دست يافتن دانشمندان ايراني به اين روش منحصر به فرد در ترميم ضايعات نخاعي، آسيبهاي نخاعي، ديگر بيماري درمانناپذيري نيست و مبتلايان به اين بيماري ميتوانند به درمان و ترميم سلولهاي نخاعي خود اميدوار باشند.
6. چسب بافتي؛ دوخت زخم بدون نخ و سوزن
با تلاش محققان جراحي پلاستيك، قويترين چسب بافتي هوشمند دنيا در ايران ساخته شده است كه تحوّل بزرگي در عرصه پزشكي شمرده ميشود؛ به طوريكه حدود شصت سايت علمي ـ خبري گوناگون دنيا، خبر موفقيّت محققان ايراني در توليد قويترين چسب بافتي هوشمند دنيا را به طور جداگانه گزارش كردهاند.
از اين چسب بافتي، به منظور كنار هم قرار دادن بافتهاي آسيب ديده استفاده ميشود. چسبندگي بالا و توانايي تحمّل فشار، از ويژگيهاي چسبي است كه محققان اين مرز و بوم بدان دست يافتهاند. اين چسب با وجود تحمل فشار بالا، اشكالات ديگر چسبهاي قديمي، نظير ايجاد واكنشهاي حساسيتي را ندارد.
غلظت بالاتر فيبرينوژن در نمونه ايراني، يكي ديگر از دلايل اين موفقيت است. بالاترين غلظت فيبرينوژن كه ماده اصلي چسباننده است، در نمونههاي ديگر پانزده ميليگرم بوده، حال آنكه در نمونه ايراني، غلظت فيبرينوژن بين سي تا هفتاد ميليگرم است. افزون بر اين، مزيت عمده اين چسب اين است كه داراي غلظت بالايي از فاكتورهاي رشد است. مجموع اين عوامل، باعث شده كه قويترين چسب بافتي دنيا، افزون بر اينكه قطعات را كنار هم قرار ميدهد، قدرت و سرعت ترميم را به علت فاكتورهايي كه درون خود دارد، افزايش دهد كه اين مسئله در عرصه پزشكي بسيار ارزشمند است. اين چسب توانايي آن را دارد كه اگر در مجاورت شريان قرار گيرد، پيشسازهاي خاص مربوط به ترميم شريان را ارائه كند و اگر در مجاورت استخوان قرار گيرد، رفتاري مناسب ترميم استخوان از خود نشان دهد.
در مورد مراحل توليد آن بايد اشاره كرد كه اگر موردي براي عمل جرّاحي در نظر گرفته شود، بايد شخص روز قبل از عمل، در بيمارستان بستري شود تا خونگيري از بيمار انجام گيرد. فرداي آن روز چسب در اختيار جراح قرار خواهد گرفت؛ چرا كه توليد چسب بين شش تا هيجده ساعت زمان ميبرد. همچنين با در نظر گرفتن اينكه چسب براي چه نوع عمل جراحي استفاده شود، تركيب متفاوتي از آن توليد خواهد شد كه سادهترين تركيب در شش ساعت و پيچيدهترين تركيب پس از هيجده ساعت به دست جراح ميرسد.
منابع
1. بازتاب توليد داروي ايراني ضد ايدز در رسانههاي خبري جهان؛ گرفته شده از:
http://animalscience.wordpress.com
2. موفقيت پژوهشگران ايراني در درمان ضايعات نخاعي به كمك سلولهاي بنيادي؛ گرفته شده از:
http://www.aftab.ir/news/2005/nov/06/c3c1131293750 -science - education - medical – science.php
3. تنها چند گام ديگر تا موفقيت. گرفته شده از:
2007/feb/22/c3c1172136616 - science - education – research – ansoline.php http://www.aftab.ir/news/
4. سميه حسيني، دستاوردهاي علمي ايران در سال 86؛ 7/3/1387؛ گرفته شده از:
http://www.dastavardha.com/index.aspx?siteid=1x oageid=144newsview=11938
5. توليد ماده اوليه ضد سرطان در كشور، 27/2/1387؛ گرفته شده از:
http://dastavardha.com/index.aspx?siteid=1padeid=156newsview=10982pro=nobak
6. پيشرفتهاي پزشكي ايران در چند سال اخير چشمگير است، 19/2/1387؛ گرفته شده از:
http://dastavardha.com/index.aspx?siteid=1padeid=140newsview=10338pro=nobak
7. توليد داروهاي نو تركيب براي درمان بيماريهاي صعبالعلاج، 14/2/1387؛ گرفته شده از:
http://dastavardha.com/index.aspx?siteid=1pageid=156newsview=10107pro=nobak
8. ايرانيان چگونه ضايعات نخاعي را درمان ميكنند؟ گرفته شده از:
http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=850510063
9. صدف كوه كن، اين ابداع شايسته نوبل پزشكي است، 14/9/1386؛ گرفته شده از:
http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=40898
10. فرنوش صفويفر، يك گام به جلو، 23/11/1385؛ گرفته شده از:
http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=16285
11. روش اختصاصي ايران در درمان ضايعات نخاعي، 15/11/1385؛ گرفته شده از:
http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=15612
12. داروي ايراني براي ايدز، 14/11/1385؛ گرفته شده از:
http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=15522
13. اعظم سادات هاشمي، دوخت زخم بدن نخ و سوزن، 7/9/1386؛ گرفته شده از:
http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=39380
14. نگاهي به دستاوردهاي پزشكي ايرانيان؛ گرفته شده از:
http://www.helal.ir/helal/modules.php?name=Newsfile=articlesid=754
15. داروي ايراني ام اس رقيب جدي آوانكس، 23/12/1386؛ گرفته شده از:
http://www.ksabz.net/fullnews.aspx?id=c5b7f5a5-9402-4125-b01c-ab994a9cfb40
16. داروي گياهي درمان زخم پاي ديابتي توسط محققان ايراني توليد شد، 13/12/1386؛ گرفته شده از:
http://www.khedmat.ir/news/content/view/1334/5
17. توليد داروي گياهي درمان زخم پاي ديابتي توسط محققان ايراني، 14/11/1386.
http://old.tebyan.net/teb.aspx?nId=43840
18. داروي ايراني درمان ايدز به بازار عرضه شد؛ گرفته شده از:
http://www.persianv.com/past/021836.php
19. دستاورد تحقيقاتي در خصوص درمان ضايعه نخاعي؛ گرفته شده از:
http://rcstim.tums.ac.ir/News-research.htm
20. كشف داروي ايدز توسط محققان ايراني، 16/11/1385؛ گرفته شده از:
http://www.tebyan.net/Index.aspx?pid=32434
21. داروي ايراني «ام اس» انحصار جهاني امريكاييها را شكست، 30/2/1386؛ گرفته شده از:
http://salamatnews.ir/viewNews.aspx?ID=3764cat=10
22. ايران دومين توليد كننده داروي MS در جهان، 12/2/1386؛ گرفته شده از:
http://www.topiranian.com/topnewss/archives/2007/05-ms.html
23. موفقيت ايران در درمان ضايعات نخاعي؛ گرفته شده از:
http://www.tebyan.net/Index.aspx?pid=32481
مريم فيروزعليزاده |