براي آشنايي بهتر با منابع مهدويت، ابتدا آنها را به دو دسته شيعي و سني تقسيم ميكنيم و سپس براساس تاريخ صدور، آنها را بيان ميكنيم. همچنين ميتوان آنها را در دو مقطع قبل از ولادت و بعد از ولادت امام مهديعليه السلام دستهبندي كرد.
ب. منابع عامه: محدثان اهل سنت، توجّه خاصي به احاديث امام مهدي عليه السلام داشتهاند. برخي از پژوهشگران(1) نام 160 نفر از آنان را ـ كه تأليف مستقلّي درباره امام مهدي عليه السلام داشته يا احاديث مربوط به آن حضرت را در كتابهاي خود آوردهاند ـ بيان كردهاند. در اينجا به معرفي برخي از كتابهاي اهل سنت ميپردازيم.
1- قبل از تولد امام مهدي عليه السلام كتابهاي زير قبل از تولد حضرت مهدي عليه السلام به نگارش درآمده است:
1. كتاب الجامع؛ معمر بن راشد ازدي (م 151 ه).
اين كتاب در آخر مصنف صنعاني، چاپ شده است.
2. الرسالة؛ محمد بن ادريس شافعي (م 204 ه)
3. المصنف صنعاني (م 211 ه).
4. الفتن؛ نعيم بن حماد بن معاوية بن الحارث الخزاعي المروزي (م 229 ه).
5. المصنف في الاحاديث و الآثار؛ ابي بكر عبدالله بن محمد بن ابي شبية الكوفي العبسي( م سال 235 ه) شانزده حديث پاياني آن، در مورد امام مهدي عليه السلام است.
6. مسند احمد؛ نوشته احمد بن حنبل ابوعبدالله الشيباني (م 241 ه). احاديث امام مهدي عليه السلام در اين كتاب به طور پراكنده آمده است.
2- بعد از تولد امام مهدي عليه السلام كتابهاي زير بعد از ولادت امام مهدي عليه السلام (يعني سال 255 ) نوشته شده است.
1. سنن ابوداود، سليمان بن اشعث ابو داود السجستاني الأزدي (م 275 ه) اين كتاب يكي از صحاح سته و از معتبرترين كتابهاي اهل سنت است. در جلد چهارم بخشي را با نام «كتاب المهدي» آورده كه در آن دوازده حديث دربارة آن حضرت بيان شده است. از نكات مهم آن آوردن حديث دوازده خليفه در كتاب المهدي است. كه نشان ميدهد از نظر نويسنده، امام مهدي عليه السلام يكي از آن دوازده خليفهاي است كه پيامبر صلي الله عليه و آله معرفي كرده است.
2. سنن ابن ماجه؛ محمد بن يزيد ابوعبدالله القزويني (م 275 ه) اين كتاب نيز يكي از صحاح ستّه ميباشد.
3. سنن ترمذي؛ محمد بن عيسي ابو عيسي الترمذي السلمي (م 279 ه) اين كتاب نيز يكي ديگر از صحاح ستّه شمرده ميشود.
4. بغية الرائد في تحقيق مجمع الزوائد و منبع الفوائد؛ نورالدين علي بن ابي بكر هيثمي (م 807 ه) .وي در باب «ما جاءَ في المهدي» 22 حديث ميآورد.
3- در عصر غيبت كبري(بعد از سال 329 ه( 1. صحيح ابن حِبّان؛ محمد بن حِبّان ابوحاتم التميمي البستي السجستاني(م 354 ه).
2. موارد الظَّمآن الي زوائد ابن حبّان؛ نورالدين هيثمي (م 807 ه)
3. المعجم الاوسط، ابوالقاسم سليمان بن احمد الطبراني (م 360 ه) اين كتاب در ده جلد چاپ شده است، اما چون بر حسب راويان تنظيم شده لذا احاديث امام مهدي عليه السلام در سراسر آن پراكنده است.
4. المستدرك علي الصحيحين، محمد بن عبدالله ابوعبدالله الحاكم نيشابوري (م 405 ه).
5. السنن الوارده في الفتن و غوائلها و الساعة و اشراطها؛ ابي عمر و عثمان بن سعيد المقري الداني (م 444 ه) اين كتاب معروف به سنن داني است. از جلد پنجم صفحه 1029 « باب ما جاءَ في المهدي » شروع مي شود و چهل حديث دارد.
4- كتابهاي ويژه حضرت مهدي عليه السلام منابع پيشين، احاديث مربوط به حضرت را بيان نمودهاند و منابع ذيل، اختصاصاً به اين موضوع پرداختهاند:
1. الاربعين؛ ابونعيم اصفهاني (م 430 ه) .
2. البيان في اخبار صاحب الزمان؛ ابوعبدالله محمد بن يوسف بن محمد كنجي شافعي (م 658 ه)
3. الصول المهمّه؛ علي بن محمد بن احمد مالكي مشهور به ابن صباع (م 855 ه).
4. الصواعق المحرقه؛ ابوالعباس شهاب الدين، احمد بن محمد بن علي بن حجر هيثمي شافعي (م 974 ه)
5. البرهان في علامات مهدي آخر الزمان؛ علاء الدين علي بن حسام الدين مشهور به متقي هندي (م 975 ه)
6. موسوعة المهدي المنتظر؛ دكتر عبدالعليم عبدالعظيم البستوي. وي در دو جلد به بررسي 388 حديث مهدوي ميپردازد.
پی نوشت: 1. ر.ك: در انتظار ققنوس، سيد ثامر العميدي، ترجمه و تحقيق؛ مهدي عليزاده، صص 66 ـ 88. از کتاب انتظار 4 ،امام مهدي در احاديث شيعه و سني / محمدامين بالادستيان ، سيدمحمد روحاني ، جواد جعفري ، مهدي يوسفيان / www.isfahan.mahdi313.org |