مدّعیان دروغین نیابت

مهدویت

مدّعیان دروغین نیابت

امام هادی و امام حسن عسکری (عليهم‌‌السلام) به خاطر شرایط خاص اجتماعی کمتر در مجامع عمومی حضور می یافتند؛ و در زمان حیات خود، نمایندِگی برای خود انتخاب کرده بودند که مردم بیشتر اوقات به وسطه آنها با این دو امام بزرگوار ارتباط برقرار کنند و مسائل شرعی و حوائج اجتماعی و مشکلات زندگانی خود را مطرح سازند. مردم تقریباً در آن زمان به این روش عادت کرده بودند. علّت اساسی پیش گرفتن چنین روشی، زمینه سازی برای دروان غیبت صغری بود که باید مردم بدون ارتباط مستقیم با امام خویش زندگی کنند و مشکلات خویش را از طریق نمایندگانی مطرح سازند. بعد از شهادت امام حسن عسکری (عليه‌السلام) و آغاز غیبت صغری 260 ه.ق. ارتباط مستقیم مردم با امام خویش قطع گردید. «نواب خاص» به ترتیبی که بیان شد، کار و فعالیت خود را آغاز نمودند و به صورت پنهانی تلاشهای خود را برای اثبات وجود امام زمان (عجل‌الله تعالي فرجه الشريف) برای خواص و رفع شک و تردید از قلوب آنها، و راهنمایی مردم به سوی امام (عجل‌الله تعالي فرجه الشريف) و اخذ وجوهات شرعی و موقوفات و هبه های شخصی به امام (عليه‌السلام) را ادامه دادند و از تفرقه شیعیان جلوگیری کرده و رهبریّت و هدایت عموم دوستداران اهل بیت (عليهم‌‌السلام) را به دست گرفتند. و کم کم با این شیوه انس گرفت و کارهای خود را از طریق «نواب» انجام می دادند و از سراسر بلاد اسلامی اشخاص و اموال به سوی آنها سرازیر گردید.
در این میان، بعضی از افراد ضعیف الایمان و کج اندیش که زمینه انحراف از قبل در وجود آنها بوده، پیدا شده و مدّعی دروغین نیابت صاحب الامر (عجل‌الله تعالي فرجه الشريف) شدند.
سرچشمه ادعای دروغین این افراد در سه چیز خلاصه می شود:
ضعف ایمان و زمینه انحراف.
طمع کردن به اموالی که از سراسر بلاد اسلامی به سوی «نوّاب» سرازیر می شد. می خواستند با ادّعای «نیابت» این اموال را به سوی خود جلب نموده و بدون مجوّز شرعی در آن تصرف نموده و خوشگذرانی بپردازند.
رسیدن به شهرت و ریاست در جامعه. دوست داشتند بر عموم شیعیان ریاست کندو امر و نهی از سوی آنها صادر گردد.1
شروع فعالیت مدّعیان دروغین
همان طوری که از بحثهای آینده روشن خواهد شد، شروع تفّکر ادّعای دروغین، به دروان نایب دوّم محمّد بن عثمان بر می گردد.
در زمان نایب اوّل، عثمان بن سعید، به خاطر علل مختلفی، منحرفی نتوانستند فعالیت کنند و لذا در دوران نایب اوّل خبری از ادّعای دروغین نیابت نیست و اگر هم باشد به صورت خیلی کم رنگ مطرح بوده که مشهود و ملموس نبوده است. همان طور که احتمال دارد «اسحاق احمر» و «باقطانی» در آن دوره بوده، ولیکن قطعی نیست؛ و احتمال هم دارد مربوط به دوره دوّم باشد.
علل عدم وجود این دروغ گویان در دورۀ نایب اول، عبارتند از:
عثمان بن سعید از اشخاص مشهور و مورد اطمینان در میان شیعیان بود. همان طوری که گفته شد در زمانهای قبل از غیبت صغری از طرف امام هادی و امام حسن عسکری (عليهم‌‌السلام) و به نظر بعضی ها حتی از طرف امام جواد (عليه‌السلام) نیز وکالت داشته است. سوابق طولانی او با ائمه (عليهم‌‌السلام) باعث شده بود که شهرت و منزلت خاصی در میان شیعیان داشته باشد و لذا این منحرفین در دروۀ نیابت وی، نتوانستند ابراز وجود کنند.
شرایط سیاسی و اجتماعی مساعد نبود که کسی ادّعای دروغین بکند. در اوایل غیبت صغری، دولت مردان عباسی شدیداً مراقب اوضاع بوده، با تمام قوا تلاش می کردند روپایی از مهدی (عجل‌الله تعالي فرجه الشريف) و یاران او پیدا کنند و آنها را نابود سازند؛ و کسی غیر از «عثمان بن سعید» جرأت نمی کرد خود را به چنگال مرگ گرفتار کند؛ لذا فعالیت و نیابت او در آن دوره یک جهاد بزرگ به شمار می رفت.
عدم عادت مردم. هنوز برای مردم به روشنی ارتباط با امام (عجل‌الله تعالي فرجه الشريف) از طریق «نوّاب» جا نیفاده بود. لذا عادت مردم احتیاج به زمان داشت و این کار در دورۀ اوّل صورت گرفت. وقتی منحرفین دیدند مردم به چنین کارهایی عادت کرده اند، خواستند با ادّعای دروغین خود را نایب خاصّ امام زمان (عجل‌الله تعالي فرجه الشريف) معرفی نمایند.2
کسانی که در دوره محمّد بن عثمان، نایب دوّم امام زمان (عجل‌الله تعالي فرجه الشريف) به دروغ ادّعای نیابت امام (عجل‌الله تعالي فرجه الشريف) را داشتند، عبارتند از:
ابومحمّد حسن شریعی.
محمّد بن نصیر نمیری.
احمد بن هلال عبرتائی.
ابوطاهر محمّد بن علی بن بلال.
ابوبکر محمّد بن احمد بن عثمان، معروف به ابوبکر بغدادی، برادر زادۀ محمّد بن عثمان.
6 و 7. اسحاق احمر و باقطانی.
8. حسین بن منصور حلاج به حسن بن منصور نسبت داده شده که مدّعی دروغین نیابت بوده است، ولیکن مذهب ایشان معروف به صوفیگری می باشد. ولی مکاتباتی را که شیخ در کتاب «الغیبه» بیان کرده است، نشان می دهد که وی هم، ادعای نیابت داشته است.
دربارۀ حسین بن منصور، بحثهای مفصلی شده است؛ آن مقداری که مربوط به امام مهدی (عجل‌الله تعالي فرجه الشريف) و «نوّاب» باشد، بیان خواهیم کرد.
یکی دیگر از مدّعیان دروغین نیابت، «شلمغانی» است که در زمان نایب سوّمف حسین بن روح بوده و ما در آنجا از ایشان بحث خواهیم کرد و شخص دیگری به نام «ابودلف کاتب» که بعد از وفات چهارمین نایب، ادّعای نیابت نموده است که در محّل خود، مختصری از شرح حال او نیز بیان خواهد شد.

پی نوشت ها:

. تاریخ الغیبه الصغری، ج2، ص 490.
2 .تاریخ الغیبه الصغری، ص494.

دفعات نمایش : 79

تاریخ: 1387.8.15

اخبار مهدویت

هدف جشنواره آخرین منجی خنثی سازی دکترین صهیونیسم ...

انتشار کتاب «پایان جهان؛ مدرنیته یا...»

اماکن مقدس استان قم از جمله مسجد جمکران توسعه ...

باید با فعالیت های ضدمهدوی مقابله کنیم

دعای ندبه در جزیره قشم طنین انداز می شود

برنامه «خورشيد انتظار» از شبکه تهران پخش می شود ...

از موعودگرايي در سينماي ملي غافل شديم

برگزيدگان هفتمين همايش «سوختگان وصل» معرفی می‌شوند ...