بحران امامت در عصر غیبت و مساله طول عمر امام ( علیه‏السلام)

سرانجام مذاهب انحرافی پس از نعمانی

لقب نعمانی

پی‏نوشت:

1) از جمله اقداماتی كه از سوی ( علیهم‏السلام) برای آماده‏سازی مردم برای عصر غیبت صورت گرفت تشكیل نظام وكالت و ارتباط غیرمستقیم مردم با ائمه ( علیهم‏السلام)، و پاسخ ندادن روشن به پرسشهای دینی و ارجاع به روایات امامان پیشین با ارائه كیفیت‏حل ناسازگاری روایات متعارض و . . . می‏باشد .
2) غیبت نعمانی، ص 21 .
3) غیبت نعمانی، ص 26، 27، 157، 169، 170، 186 .
4) غیبت نعمانی، ص 157 .
5) مكتب در فرایند تكامل، ص 121 و 122 .
6) اگر ابن قبه تنها پاسخ نخست را ذكر می‏كرد مجال این برداشت‏بود كه چون این پاسخ به ظاهر مقطعی است، لذا باید تصور ابن قبه را از مساله غیبت و ظهور به گونه‏ای بدانیم كه بتوان این پاسخ را پاسخی اساسی خواند، ولی با توجه به تعدد پاسخ ابن قبه، چنین برداشتی از كلام ابن قبه ناتمام است . بهر حلا از كلام ابن قبه تنها باور شخص وی استفاده می‏شود نه باور عمومی .
7) غیبت نعمانی، ص 169، و نیز ر . ك، ص 21، 23، 26 - 28، 186 .
8) فرق الشیعه، ص 105 - 119، المقالات و الفرق، ص 102 - 116 و . . .
9) كمال الدین، ص 320 و 321 و مصادر دیگری كه در مكتب در فرایند تكامل ص 113 و 114 بدانها اشاره شده است .
10) نوبختی از معتقدان به امامت‏حضرت مهدی با عبارت «الجمهور» یاد می‏كند (الفصول المختاره، ص 318) كه با كالم نعمانی سازگار نمی‏نماید .
11) فصول مختاره ظاهرا تالیف سیدمرتضی می‏باشد وی در این كتاب فصلهایی از كلام (كتاب خ . ل) شیخ مفید در مجالس [ظاهرا به معنای مناظرات] و نكته‏هایی از كتاب عیون و محاسن وی را گرد آورده است (ر . ك . مقدمه كتاب و تصویر نسخه‏های خطی آن در آغاز فصول مختاره چاپ كنگره هزاره شیخ مفید)، به احتمال زیاد مطلبی كه در اینجا نقل كردیم باید از العیون و المحاسن گرفته شده باشد .
12) نگارنده از برخی نویسندگان شفاها شنید كه از بی‏دقتی دانشمندان سیعی سخن گفته و عبارت مفید را به عنوان نمونه ذكر می‏كرد، وی در توضیح اشكال خود به كلام سیدرضی قدس سره در مقدس خصائص الائمه، ص 37 اشاره كرد كه تصریح می‏كند كه در سال 383 جمهور موسویان قائل به وقف بوده و امامت امامان پس از امام كاظم ( علیه‏السلام) را باور نداشتند .
ولی عبارت مفید روشنی ناظر به انقراض فرقه‏های پدیدار شده پس از وقات امام عسكری ( علیه‏السلام) است نه به قرقه‏هایی چون واقفه كه پیشتر ایجاد شده‏اند، بنابراین سخن این نویسنده با بی‏دقتی همراه است نه سخن كسانی چون شیخ مفید .
13) مكتب در فرایند تكامل، ص 118 - 121 .
14) احتمال خلاف ظاهری در عبارت این كتاب وجود دارد كه با توجه به پراكندگی اولاد جعفر در شهرهای دور دست نمی‏توان صحت ادعای انقراض جعفریه را مسلم دانست، زیرا محتمل است‏برخی از اولاد جعفر كه در شهرهای دور از سرزمین شیعایان می‏زیسته‏اند بر این مذهب باقی باشند . بنابراین تنها احتمال عدم انقراض مطرح است نه ادعای عدم انقرض این احتمال خلاف ظاهر است، زیرا برای طرح چنین احتمالی نیاز به ذكر مطالب چندی كه قسمتی از آن نقل شد نمی‏باشد .
15) روضات الجنات 6: 127 .
16) این نكته هم باید مد نظر باشد كه به گفته یاقوت كه در ادامه نقل می‏شود، گویا النعمانیه، خود منسوب به شخص به نام نعمان می‏باشد .
17) انساب سمعانی 5: 509، اللبات فی تهذیب الانساب 3: 317 .
18) معجم البلدان 5: 294 .
19) مقدمه المؤتلف والمختلف دارقطنی، تحقیق د . موفق بن عبدالله بن عبدالقادر، ج 1، ص 74 .
20) مهج الدعوات، ص 103، 304، مصاح الكفغمی، ص 205، 296، الامان من اخطار، الاسفار، ص 126، المجتنی، ص 1 و نیز ر . ك . كتابخانه ابن طاوس ص 226 ذریعه، ج 8، ص 233 و نیز در ج 11، ص 245 ذیل عنوان «رفع‏» به آن اشاره كرده و كلمه‏ی رفع - باراء - را مصحف دفع - با دال - دانسته است .
21) بحار ج 90، ص 123، به نقل از كتاب مجموع الدعوات محمد بن هارون تلعگیری .
22) ر . ك . ذریعه ج 14، ص 163، ج 24، ص 418، از این كتاب گاه با نام تحصیل السداد یاد شده است، ذریعه (همانجا)، كشف الظنون، ج 1، ص 359 .
23) صراط مستقیم . ج 1، ص 3 .
24) در مناقب این شهر آشوب، ج 2، ص 364 از القاضی النعمان مطلب نقل شده كه در بحار ج 40، ص 230/10 به همین تعبیر و درج 79، ص 72/24 بالفظ القاضی النعمانی آمده است .