|
اشاره: كتاب ياد شده يكي از آخرين آثار منتشر شده مؤسسه فرهنگي موعود است كه در آستانه نيمه شعبان تقديم همه منتظران موعود شده است. در مقدمه اين كتاب در زمينه ضرورت نگارش آن چنين ميخوانيم:
در آموزههاي اسلامي «معرفت امام» از اهميت و جايگاه ويژهاي برخوردار بوده و در سخنان پيامبر گرامي اسلام(ص) و امامان معصوم(ع) تأكيد فراواني برآن شده است؛ تا آنجا كه براساس روايات متواتري كه از طريق شيعه و اهل سنت نقل شده، نشناختن امام زمان و عدم معرفت نسبت به او، برابر با مردن در عصر جاهليت (عصر كفر و شرك) دانسته شده است.1
با توجه به آنچه گذشت، در اين دوران كه عصر امامت آخرين حجت خدا، امام مهدي(ع) است، شناخت آن حضرت برهمگان لازم بوده و ضروري است كه اهل ايمان همه تلاش خود را براي گسترش و تعميق معرفت خود نسبت به ايشان به كار گيرند.
پرسشي كه در اينجا مطرح ميشود اين است كه اين معرفت چه دامنه و گسترهاي دارد و چه موضوعاتي را شامل ميشود؟
در پاسخ به اين پرسش بايد گفت: شخصيت و ابعاد مختلف وجود حضرت صاحب الامر(ع) را از دو ديدگاه ميتوان مورد بررسي قرار داد:
1. ديدگاه كلامي ـ تاريخي در اين ديدگاه به طور عمده دو بعد از ابعاد شخصيت و زندگاني امام مهدي(ع) مورد توجه قرار ميگيرد: نخست اين كه آن حضرت، حجت خدا، تداومبخش سلسله حجتهاي الهي و دوازدهمين امام معصوم از تبار امامان معصوم شيعه(ع) است كه در حال حاضر در غيبت به سر ميبرند ؛ دوم اينكه ايشان شخصيتي است تاريخي، كه در مقطع زماني معيني از پدر و مادر مشخصي به دنيا آمده، حوادث متعددي را پشت سر گذاشته، با انسانهاي مختلفي درارتباط بوده و منشأ رويدادها و تحولات مختلفي در عصر غيبت صغرا بودهاند.
براين اساس، در بيشتر كتابهايي كه با ديدگاه كلامي ـ تاريخي به بررسي شخصيت و ابعاد وجودي امام مهدي(ع) پرداختهاند با سرفصلهاي مشابهي روبهرو ميشويم كه برخي از مهمترين آنها به قرار زير است:
1. لزوم وجود حجت الهي در هر عصر؛
2. اثبات ولادت؛
3. دلايل امامت؛
4. ويژگيهاي شخصي؛
5. فلسفه غيبت؛
6. نواب خاص؛
7. راز طول عمر؛
8. معجزات؛
9. توقيعات (پيامها)؛
10. نشانههاي ظهور آن حضرت و... .
2. ديدگاه فرهنگي ـ اجتماعي اين ديدگاه ضمن پذيرش همه مباني و اصولي كه در ديدگاه كلامي ـ تاريخي در زمينه تولد، غيبت و ظهور آخرين حجت الهي، حضرت مهدي(ع) پذيرفته شده و براساس براهين و شواهد قطعي و ترديدناپذير عقلي و نقلي به اثبات رسيده، امام(ع) را به عنوان حجت خدا بربندگان و امامي كه در عصر حاضر نيز همه اهل ايمان وظايف و تكاليف مشخصي در برابر او دارند، مورد توجه قرار داده و در پي اين است كه موضوع مهدويت و انتظار را به عنوان مبنايي براي پيريزي كليه مناسبات فرهنگي، سياسي و اقتصادي مسلمانان در عصر غيبت؛ طرحي براي رهايي جوامع اسلامي از تارهاي درهم تنبيده فرهنگ و مدنيت مغرب زمين و راهكاري براي گذر همه اهل ايمان از فتنهها و آشوبهاي آخرالزمان مطرح سازد.2
نگارنده اين كتاب، اهداف متعددي را در تأليف اثر خود مورد توجه قرار داده كه مهمترين آنها عبارتاند از:
1. ارائه اثري جامع در زمينه مهمترين موضوعات و مسائلي كه در حوزه مباحث مهدوي مطرح بوده و در حال حاضر مورد توجه عموم مردم، به ويژه اقشار تحصيل كرده، اعم از طلاب، دانشجويان و دانشپژوهان قرار گرفته است.
2. تبيين مباني و اصول مورد پذيرش ديدگاه فرهنگي ـ اجتماعي و ارائه تصويري، هرچند اجمالي از مهمترين دغدغههاي نظريهپردازان اين ديدگاه در برخورد با باور مهدوي و فرهنگ انتظار، از يكسو، موضوعات و مسائل مختلف فرهنگي، سياسي و اقتصادي موجود در جامعه ما، از سوي ديگر.
3. تدوين متني آموزشي كه خواننده را به تدريج و براساس سيري منطقي، با باور مهدوي و فرهنگ انتظار آشنا ساخته و او را براي فعاليتهاي پژوهشي و مطالعاتي عميقتر و گستردهتر در اين زمينه آماده سازد.
4. آشنا ساختن اقشار مختلف مردم با وظايف و تكاليفي كه در عصر حاضر در برابر آخرين حجت خدا(ع) برعهده دارند.
كتاب حاضر، در پنج فصل به شرح زير، سامان يافته است:
1. امام مهدي(ع)؛ خصايص و ويژگيها در اين فصل تصوير جامعي از ابعاد گوناگون شخصيت امام عصر(ع) ارائه و موضوعات مختلفي چون تاريخ زندگاني، ويژگيهاي ظاهري، خصال و صفات و جايگاه آن حضرت در عالم هستي بررسي شده است.
عناوين گفتارهاي اين فصل به شرح زير است:
گفتار اول: از تولد تا غيبت
گفتار دوم: خصال و صفات امام مهدي(ع)
گفتار سوم: اثبات امامت امام مهدي(ع)
گفتار چهارم: غيبت، مفهوم و علل آن
گفتار پنجم: جايگاه حجت خدا «در عالم هستي»
2. انتظار؛ رويكردها و كاركردها در اين فصل پس از تبيين دو مفهوم ولايتورزي (تولّي) و برائتجويي (تبرّي) به عنوان دو پايه اساسي انتظار در عصر غيبت، موضوع انتظار، از ابعاد مختلف مفهومي، اعتقادي و كاركردي بررسي شده و ديدگاهها و رويكردهاي مختلفي كه در اين زمينه وجود دارد؛ به ويژه رويكرد امام راحل(ره) مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است تا در نهايت خواننده به شاخصههاي يك ديدگاه متعادل و در عين حال همه جانبهنگر در زمينه انتظار امام عصر(عج) دست يابد.
اين فصل مشتمل بر شش گفتار است كه عناوين آنها عبارتاند از:
گفتار اول: تولي و تبري در عصر حاضر
گفتار دوم: انتظار در تفكر شيعه
گفتار سوم: انتظار و ديدگاهها
گفتار چهارم: احياگر انديشه انتظار
گفتار پنجم: امام خميني و انقلاب جهاني امام عصر(ع)
گفتار ششم: جامعه موعود، الگوي جامعه مطلوب
3. ظهور؛ نشانهها و چشماندازها اين فصل به بررسي موضوعات مختلف مرتبط با ظهور امام عصر(ع) اختصاص يافته و در آن موضوعات متنوعي همچون: زمان ظهور، شرايط ظهور، نشانههاي ظهور، چگونگي تحقق ظهور و چشمانداز جهان پس از ظهور مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار گرفته است.
در اين فصل شاهد اين عناوين هستيم:
گفتار اول: تعيين وقت براي ظهور
گفتار دوم: وفا به پيمان، شرط تحقق ظهور
گفتار سوم: ظهور و سنتهاي الهي
گفتار چهارم: نشانههاي ظهور
گفتار پنجم: ياران قائم(ع)
گفتار ششم: عدالت مهدوي
گفتار هفتم: جهان پس از ظهور
4. باور مهدوي؛ آسيبها و بايستهها در اين فصل، ضمن تبيين مهمترين بايدها و نبايدهاي تبليغ و ترويج فرهنگ انتظار و ارائه راهكارهايي براي تعميق و گسترش هرچه بيشتر اين گونه فعاليتها، برخي از آسيبها و آفتهايي كه فعاليتهاي تبليغي و ترويجي در حوزه مهدويت را تهديد ميكنند، نيز بررسي شده است.
عناوين گفتارهاي دوگانه اين فصل به اين شرح است:
گفتار اول: بايستههاي تبليغ فرهنگ مهدوي
گفتار دوم: نقش علماي شيعه در عصر غيبت
5. انتظار؛ روزها و يادها در آغاز اين فصل از برخي روزها و ماههاي سال كه انتظار در آنها جلوه و درخشش بيشتري دارد؛ همچون شب نيمه شعبان و ماه مبارك رمضان، ياد و اعمال و ادعيه خاص اين ايام بيان شده است و در پايان آن نيز به دليل ارادت وصف ناشدني همه شيعيان ايران اسلامي به هشتمين امام معصوم، حضرت رضا(ع) به بررسي باور مهدوي در كلام رضوي(ع) پرداخته شده و بخشي از رواياتي كه از آن حضرت در زمينه باور مهدوي و فرهنگ انتظار نقل شده، مورد بررسي قرار گرفته است.
موضوعات اين فصل در چهار گفتار به شرح زير سامان يافته است:
گفتار اول: فضيلت شب نيمه شعبان
گفتار دوم: رمضان، بهار انتظار
گفتار سوم: باور مهدوي در كلام رضوي(ع)
گفتار چهارم: موضوعاتي براي پژوهش
آنچه اين اثر را از ديگر آثار مشابه متمايز ميسازد ويژگيهاي زير است:
1. ارائه مطالب براساس سير و ترتيب منطقي مناسب، به گونهاي كه خواننده ميتواند گام به گام به نگرشي جامع، عميق و گسترده در زمينه معارف مهدوي و موضوعات مرتبط با آن دست يابد؛
2. بررسي وجوه مختلف اعتقادي، تاريخي، فرهنگي و اجتماعي باور مهدوي و فرهنگ انتظار به شيوهاي متقن و مستدل؛
3. بهرهگيري از منابع اصلي و دست اول و دقت در نقل اقوال و روايات؛
4. پاسخگويي به پرسشها و ابهامهاي گوناگوني كه در حال حاضر در زمينه اين باور و فرهنگ وجود دارد؛
5. تلاش در جهت ارائه ديدگاهي متعادل و به دور از افراط و تفريط در زمينه بسياري از مباحث مهدوي؛
6. بررسي و تبيين بايدها و نبايدهايي كه شايسته است در فعاليتهاي ترويجي و تبليغي در حوزه مهدويت مورد توجه قرار گيرند؛
7. معرفي منابع مطالعاتي براي تكميل مباحثي كه در كتاب، به اجمال، به آنها پرداخته شده است.
مطالعه اين اثر را به همه علاقهمندان مباحث مهدوي، بهويژه كساني كه در پي ترويج و تبليغ فرهنگ انتظار در مجامع و مراكز مختلف، به ويژه دانشگاهها هستند توصيه ميكنيم.
پينوشتها 1. ر.ك: مجلسي، محمدباقر، بحارالأنوار، ج 8، ص 368.
2. براي مطالعه بيشتر در اين زمينه ر.ك: همين كتاب، صص 159 ـ184. ابراهيم شفيعي سروستاني - ماهنامه موعود شماره 57 |