پي‌نوشت‌ها:

1. درباره اين دو مورد استاد به تفصيل سخن گفتند كه به جهت اختصار به همين مقدار اكتفا كرديم.
2. البته در فتاواي مراجع راجع به حريم مسجد كه حريم قديم يا جديد و يا حتي كل شهر اختلاف وجود دارد كه اگر مسافرتي به اين اماكن داشتيد لازم است حتماً نظر مرجع خود را مطالعه كنيد.
3. ظاهراً حائر كربلا قول قوي‌تري داشته باشد.
4. بعضي از خانواده‌ها هستند نوع دوستي‌شان با بچه‌هايشان همانند دوستي خاله خرسه است كه براي اين كه مگس را كه مزاحم خواب دوستش شده بود از روي سرش بپراند؛ سنگ بزرگي محكم بر سر او كوبيد و آن بيچاره را هلاك كرد. بعضي از پدر و مادرها هستند كه اصلاً به خوراك روحي فرزندانشان توجهي ندارند و موقع نماز صبح بهانه مي‌آورند كه بدن بچه‌مان نياز به خواب دارد و جسمش بايد استراحت كند. اينها توجه ندارند كه به روح فرزندشان چه لطمه‌اي وارد مي‌كنند. جالب اينجاست كه همين پدر و مادر وقتي نوبت به صبحانه شد به هر زحمتي كه باشد اين بچه را بيدار مي‌كنند گويا كه اين موجود حيواني بيش نيست و تنها نياز به خوراك و غذا دارد.
5. شما اگر شبي بلند شديد ديديد روز كسل هستيد راه حلش اين است كه شب بعد يك ساعت زودتر بخوابيد نه اينكه نماز شب را ترك كنيد. متأسفانه در كشور ما، براي مسائل مختلفي تبليغات مي‌شود ولي هر چقدر به صدا و سيما گفته‌ايم كه ساعت هشت شب به بعد به مخاطبان خود تذكر بدهند كه بروند و استراحت كنند به خصوص براي كودكان، ولي هرگز عمل نكرده‌اند [و به عكس معمولاً پربيننده‌ترين برنامه‌ها را در اين ساعت مي‌گنجانند]. علاوه بر تنظيم خواب، خوراك هم بايد تنظيم شود چون معده هم اگر سنگين باشد، مانع مي‌شود و سپردن به ديگران يا كوك كردن ساعت هم مي‌تواند در اين امر چاره‌ساز باشد ولي از همه مهم‌تر ترك گناهان است. در روايات بسياري علت بيدار نشدن براي نماز شب را گناه و اخلاق بد و زشت است. گاهي افراد مدتي نماز شب را گناه و اخلاق بد و زشت است. گاهي افراد مدتي نماز شب مي‌خواند و دچار عجب مي‌شوند و همين عجب موجب مي‌شود. در روايت آمده كه خداوند مي‌فرمايد براي اينكه او را نگه دارم و از پرتگاه برهانم يكي، دو شب خواب را بر او مسلط مي‌گردانم.
ما هر وقت توفيقي پيدا مي‌كنيم بايد خداوند شكر كنيم و با سجده شكر از درگاه الهي تشكر كنيم تا خداوند آن نعمت را مداومت ببخشد. هر وقت هم چنين نعمت‌هايي از ما سلب شد مي‌توانيم قضاي آن را به جا بياوريم كه اگر با حالت شرمندگي و سرافكندگي باشد تأثيرات خوبي خواهد داشت و اسباب اجابت دعا را فراهم مي‌آورد.
6. رك: مجلسي، بحارالانوار، ج76، ص4.
7. رك: مجلسي، همان، ج73، ص53.

ماهنامه موعود شماره 69