سرپرستي و حاكميت حق مرد است اما تحكم هرگز

13رجب ميلاد حضرت علي بن ابي طالب(علیه السلام) است. روزي كه ما براي سپاس از زحمات پدرانمان آن روز را روز "پدر " مي ناميم.
پدر؛ همان مرد خانواده كه به نوعي مديريت خانواده را برعهده دارد. حكمي كه اگرچه در طول تاريخ دامنه قدرتش كمي دستخوش تغيير و تحولات شده است اما هنوز به قوت خود باقي است.
اگر كتاب قطور فرهنگ ايرانيان را ورق بزنيم در روزگاراني نه چندان دور، زمان پدربزرگ هاي ما نوعي فرهنگ مديريتي برخانواده و جامعه حكمفرما بود كه امروزه از آن به عنوان "مردسالاري " ياد مي شود. مديريتي كه در دل خود حق بسياري از تصميم گيري ها را به مردان واگذار كرده بود؛ بسياري از حقوق زنان و دختران را ناديده مي گرفت و آنها را در رده عناصر دست نشانده در خانواده مطرح مي كرد.
اما خوشبختانه با رشد فرهنگي جامعه و بالارفتن سطح شعور اجتماعي؛ كم كم اين استبداد خانوادگي و سلطه جويانه جاي خود را به تقسيم وظايف و احترام به حقوق ديگران داد كه اين توديع و معارفه ثمره ورود اسلام به فلات ايران و ارزش گذاري اين دين براي زنان و كودكان و تعيين درست جايگاه مديريتي مرد در خانه بود.
در ايران اسلامي برخلاف ساير كشورهاي غربي كه خانواده و جامعه از هم منفك هستند و افراد بيشتر وقت خود را درجامعه مي گذرانند؛ خانواده همان جامعه و جامعه همان خانواده است. جامعه و خانواده در ايران با هم مساوي هستند و اين امر فرهنگ و مناسبات اجتماعي خاصي را بوجود مي آورد.
يكي از اين مناسبات منحصر به فرد اين است كه در جامعه ما خانواده، محل توليد فرهنگ است. استعداد و مشخصه اي كه خانواده هاي غربي از آن بي بهره هستند، توليد فرهنگ به معنايي كه ما در فهم ديني هم بدان نياز داريم، مقوله اي است كه به انسان، شيوه مديريت زندگي، احساس زندگي كردن، درك زندگي و توانايي براي ساختن زندگي را القا مي كند.
بديهي است كه چنين خانواده اي مثل هر اجتماع ديگري نياز به يك مدير دارد. مديري كه مدبر باشد. اما شيوه هاي مديريتي در خانواده با مكان ها و گروه هاي ديگر موجود در جامعه متفاوت است و هنرخاص خود را مي طلبد. از ويژگي هاي مدير خانواده مي توان به اقتدار توأم با تفاهم و همدلي و همچنين مشورت با ساير اعضاء خانواده نام برد. اقتدار و همدلي بين اعضاي خانواده مي تواند در موفقيت نهاد خانواده و تك تك اعضاي آن موثر باشد و اين معناي موفقيت و ترقي جامعه است. وجود نظم يا قدرتي براي ايجاد و بسط آن در خانواده؛ يكي ديگر از وظايف و ويژگي هاي مديريت است. همچنين اگر بپذيريم كه خانواده يك واحد اجتماعي است پس بايد مثل هر سيستم ديگري هدفمند و منظم باشد. رعايت اصل انضباط در مديريت به معني احترام و ارزش گذاري به قوانين، مقررات و توافق هايي است كه به منظور سرعت و صحت گردش كار سازمان و پيشرفت آن تعيين شده است.
در جامعه ايران اسلامي، پدر در خانواده و مادر در اداره امور خانه مدير است. رابطه اين دو مثل رابطه يك مدير و معاون است. بچه ها بايد از هردو، حرف شنوي داشته باشند ضمن اين كه مادر نيز بايد با پدر همسو و هم هدف حركت كند و هردو بايد نگاه سيستمي داشته باشند نه فردي. بچه ها در رتبه سوم قرارمي گيرند.
پدر در خانواده ايراني به لحاظ وظيفه تأمين معاش، نقش فرمانده را دارد و مادر به خاطر اينكه بيشترين حضور و رابطه را با فرزندان دارد مهم ترين و بيشترين نقش را ايفا مي كند. زن ايراني، محور عاطفي خانواده است و در تصميم گيري هاي اجتماعي و درون خانواده، تنظيم رابطه خانواده با بيرون و انتخاب همسر براي دختران و پسران، مناسبات با همسايه ها و خويشان و نيز سامان دادن به مراسم خانواده نقش مهمي ايفا مي كند. زن خانه در نوع مصرف و اقتصاد خانواده و يا در تداوم داشتن يا نداشتن آن، نقش اصلي را دارد. دراين ميان مرد خانه به عنوان مدير بنابر اصل نظارت و آگاهي از نحوه عمل و تهيه ابزار و وسايل مورد نياز خانه؛ كنترل كننده اوضاع و سامان بخش امور است.

لزوم مديريت مرد در خانواده از ديدگاه قرآني

در دين اسلام خانواده به عنوان مهم ترين و اصلي ترين نهاد اجتماعي كه هسته اصلي جامعه را تشكيل مي دهد و در تعيين سرنوشت انسان ها و بالطبع جوامع، نقش منحصر به فردي ايفا مي كند، نمي تواند بدون برنامه، رها شود. از اين رو براي ساده ترين نيازهاي خانواده مقرراتي را تعيين كرده است. از مهم ترين نيازهاي يك سازمان براي حركت پويا و تأثيربرانگيز داشتن مديري مدبر و متعهد است. به همين جهت اسلام در نگاه به خانواده برخلاف ساير مدل هاي رايج در جهان غرب، درباره مسئله مديريت، موضع گيري دقيق و روشني دارد.
در دين اسلام با در نظر گرفتن فطرت زن و مرد، تفاوت ها و استعدادهايشان و سپردن زحمات سنگين و تحميل مخارج خانواده بر دوش مرد، امتياز مديريت خانواده به مرد داده شده است و از مردان به عنوان "قوامون " يعني سرپرست ياد شده است. الرجال قوامون علي النساء بما فضل الله بعضهم علي بعض و بما أنفقوا من أموالهم... " (نساء/ 34) "مردان نگهبان زنانند به خاطر فضيلتي كه خدا بعضي از آنها را نسبت به برخي ديگر داده است و به دليل انفاق كه از اموال شان مي كنند. " دين ضمن توصيه به بردباري زن و مرد در مقابل رفتار همديگر، مرد را كه عنوان "قيم " و نگهبان دارد، مسئول اصلي بهسازي روابط خانوادگي مي شناسد، قرآن هجده بار او را مخاطب قرار داده است. ابن عباس ذيل آيه: " "ولهن مثل الذي عليهن بالمعروف و للرجال عليهن درجه ... " (بقره/ 228) در رابطه با "درجه "اي كه براي مرد اثبات شده، مي گويد: "مقصود اين است كه مرد بخشي از حقوق خود را ببخشد ولي تمام حقوق همسرش را رعايت نمايد؛ زيرا خداوند، اول فرموده زن و مرد حقوق همانند دارند و سپس مردان را دعوت نموده كه فضيلت خود را با چشم پوشي از بعضي حقوق خود، بر زنان اثبات كند. " از امام صادق عليه السلام نقل شده است: "من سعاده الرجل أن يكون القيم علي عياله " "از سعادت مرد آن است كه سرپرست خانواده اش باشد " با كمي دقت متوجه مي شويم كه اين مسئوليت به خاطر صلاحيت بيشتر مرد به زن در مديريت تأمين نفقه و دفاع از خانواده و نيروي جسماني و قواي فكري قوي و تأمين معاش خانواده است.
با تمام اين واقعيت ها نكته اي بسيار ريز اما مهم در اينجا مطرح است كه خداوند به مرد حق سرپرستي و حاكميت داده نه تحكم. در آيات الهي مي خوانيم "كونوا قوامين بالقسط " و يا "قل امر ربي بالقسط " يعني اين مديريت و سرپرستي را با عدالت و نيكويي همراه كرده است تا دلنشين تر و قابل قبول تر باشد. برخي از مفسران، بر همين مبنا، حتي خوش رويي و خوش زباني را نيز از مصاديق معروف و قسط قلمداد كرده اند. بر اين اساس كليد سلامت خانواده در دست مرد است، علاقه و محبت اصيل و پايدار زن، چيزي است كه به صورت واكنش علاقه و احترام مرد، به وجود مي آيد. مرد هر اندازه موجبات آرامش و آسودگي خاطر همسر خود را فراهم كند، غيرمستقيم، به همان ميزان به سعادت خود، خدمت كرده است و كانون خانواده خود را، رونق بخشيده است. زماني كه زن احساس كند مورد توجه و احترام است؛ همچنان به ايثار خود ادامه مي دهد و اين يعني درك متقابل مرد و زن. عنصري كه فقدانش دليل بسياري از جدايي ها است.
با درك متقابل زن و مرد از همديگر و مسئوليت پذيري بيشتر مرد، الگوي پيشنهادي روان شناسان در رابطه با خانواده موفق، تحقق پيدا مي كند كه براساس آن "زن و شوهر بايد الگوهايي به وجود آورند كه در آن هر كدام، عملكرد ديگري را در بسياري زمينه ها حمايت كند، بايد الگوي تكميلي به وجود آورند كه به هر يك از آنها، اين امكان را بدهد كه تسليم شود، بي آن كه احساس كند تسليم شده است. هم زن و هم شوهر بايد بخشي از مجزا بودن خود را براي كسب تعلق از دست بدهند.
اين سفارشها در جهت ايجاد تعادل در حقوق و حفظ اخلاق حسنه و كرامت انساني در خانواده است. ركن اساسي محكم شدن پايه هاي يك زندگي است. براي تحقق اين امر به زنان دستور داده است كه "قانتات " باشند يعني خاضع و مطيع امر همسران خود باشند.

لزوم مديريت مرد در خانه از منظر روان شناسي

اگر در جامعه اي حكم مديريتي مرد از او سلب يا با رفتار زنان دچار تزلزل شود- چون جوامع غيراسلامي و غربي- نه تنها زنان به آن قدرت خيالي و فرمانروايي نخواهند رسيد بلكه با گذشت زمان بار مسئوليت مرد بر شانه هاشان چنان سنگيني مي كند كه دچار بيماري هاي روحي و عصبي شده و با انزواي پدر خانواده به عنوان كسي كه بايد تمام دغدغه هاي فرزندان از معاش و تحصيل آنها را مرتفع سازد؛ نه تنها بايد هر لحظه يك مرد تسليم شده و رها شده از مسئوليت ها را رها كند بايد گرفتاري هاي ناشي از ناهنجاري رفتاري از سوي فرزندان را كه فقط رابطه اي يك طرفه با مادر خانواده داشته اند را تحمل كند. طاعت در حكم سلب اختيار زن نيست بلكه در معناي تصميم گيري نهايي مردان در مسائل خانواده است.
باري كه حتي براي دوش زنان مسئوليت پذير هم سنگين تر از قدرت روحي شان است. در اين خانواده ها ديگر نيرويي قدرتمند براي حمايت از خانواده و كنترل فرزندان وجود ندارد. اگر مادر بخواهد در كنار مديريت عاطفي فرزندان، مديريت كلان خانواده را هم برعهده بگيرد و قاطعيت و اقتدار پدرانه را از خود در برابر رفتارهاي فرزندان و جوانان نشان دهد با مشكل جديدي تحت عنوان از بين رفتن عاطفه بين مادر و فرزند روبرو مي شود. ضمن آن كه قاطعيت و اقتدار او مانند قاطعيت و اقتدار مردان كارساز نخواهد بود. در چنين خانواده اي فرزندان نيز دچار مشكلاتي خواهند شد كه در رفتارهاي اجتماعي و آينده آنها تأثيرات بدي خواهد گذاشت. فرزندان پسر چنين خانواده اي به علت عدم استقلال، قدرت و روحيه مديريتي قوي در اداره امور زندگي نخواهند داشت. دختران اين خانواده ها نيز مدلي جهت يادگيري نقش پرعاطفه مادري ندارند و به مشكلاتي مانند افسردگي، عصبي بودن، خيره سري و... مبتلا خواهند شد.
اين يك واقعيت است كه كودكان خواهان مديريت و نظارت پدر در خانواده هستند. گويي توانمندي هاي والدين متناسب با نيازهاي فطري آنها است. كودك هم نياز به عشق بي قيد و شرط مادر دارد و هم طالب مديريت و حكم فرمايي با ضابطه پدر است.
با توجه به مطالب فوق و رعايت و پذيرش مسئوليت هاي هر يك از اعضاي خانواده كه براساس توانمندي ها و شئونات وي بر عهده اش گذاشته شده است ما با خانواده اي سالم و مستحكم با روابطي براساس عاطفه و منطق روبرو هستيم و اين چنين خانواده هايي كه از سلامت رواني كافي برخوردار هستند خود سازنده جامعه اي سالم و مترقي خواهند بود.

نويسنده : منيره غلامي توكلي
منبع : روزنامه كيهان 1390/03/23

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار