زيربناى تربيت در جامعه اسلامى از منظر امام صادق

زيربناى تربيت در جامعه اسلامى از منظر امام صادق(ع)

خانواده واحد و هسته كوچك شده جامعه انسانى است. و بازتاب روابط نيك و بد خانواده در جامعه خود را نشان مى‏دهد و مردان بزرگ در دامن مادران فرزانه و حمايت پدران دلسوز بزرگ شده‏اند. اگر رأفت و مودت و عقلانيت بر محيط خانه حاكم باشد زن و شوهر در آرامش بسر برده و در سايه اين درخت برومند و سايه گستر، مردان و زنان رشيد و فرزندان شايسته تربيت مى‏شوند. ولى خانواده ناآرام و پركشمكش، پايه‏هاى تربيت و رشد كودكان را لرزان و فرزندانى ناكارآمد و را جامعه تحويل مى‏دهد.
امام صادق(ع) پرچمدار بزرگ مكتب اهل‏بيت، در گفته‏ها و رهنمودهاى ارزنده و كارگشا، شيوه درست زندگى و راههاى تعامل انسانى در خانواده را به مسلمانان نشان داده است. در اين رهنمون‏ها زن و شوهر نه دو رقيب و دو شريك تجارى، كه مايه انس و كمال و رشد يكديگرند و در سايه همدلى و تعاون و تعامل درست آن دو، خانواده خداگونه شكل مى‏گيرد.
در مكتب امام صادق(ع)، تار و پود زندگى انسانى بايستى با رشته‏هاى عواطف انسانى و عشق و ايثار پيوند خورد و اگر عشق و علاقه دو جانبه ميان زوجين نباشد، هيچ قانون بشرى و امر و نَهى‏هاى عرفى و حكومتى نمى‏تواند آرامش را در خانه برقرار سازد.
زن و شوهر نسبت به يكديگر حقوق و وظايف متقابلى دارند كه اگر آن را به راستى پاس دارند، خانواده‏اى گرم و پر نشاط و پويا و اميدوار را شكل داده و زمينه‏هاى رشد و تكامل خود و فرزندان، در آن فراهم مى‏شود. و اگر هر يك از آن دو از حدود و مرزهاى خود سر پيچد در گردش رو به رشد و سلامت اين هسته انسانى وقفه ايجاد شده و ستيز و تيره‏روزى جاى بهروزى و آرامش را پر خواهد كرد.
امام ششم(ع) براى موفقيت در خانواده، زن و شوهر را به رعايت چند نكته توجه داده است:
«لا غنى بالزوج عن ثلثه اشياء فيما بينه و بين زوجته، و هى الموافقة ليجتلب بها موافقتها و محبتها و هواها و حسن خلقه معها و استمالة قلبها بالهيئة الحسنة فى عينها و توسعته عليها.
و لا غنى بالزوجة فيما بينها و بين زوجها الموافق لها عن ثلاث خصال و هّنَ: صيانة نفسها عن كل دنس حتى يطمئنّ قلبه الى الثقة بها فى حال المحبوب والمكروه. و حياطته ليكون ذلك عاطفا عليها عند زلّة تكون منها. و اظهارالعشق له بالخلابة و الهيئة الحسنة لها فى عينه»
امام صادق(ع) در اين روايت براى موفقيت در خانواده، نخست وظايف مرد را شرح كرده است.
الف: بايستگيهاى شوهر:
«لاغنى بالزوج عن ثلثه فيما بينه و بين زوجته؛
شوهر در آنچه ميان او و همسرش گذرد از سه چيز بى‏نياز نيست.»
1ـ موافقت و سازگارى با زن
امام صادق(ع)، نخستين سرمايه مرد براى ايجاد روابط حسنه با همسر را موافقت با بانوى خانه شمرده است و براى آن آثار مثبت و نيكويى شرح كرده است.
«و هى الموافقة ليجتلب بها موافقتها و محبتها و هواها؛ همراهى با او تا با همراهى متقابل و محبت علاقه او را به دست آورد.»
موافقت، از ماده وفق به معناى: همراهى، حسن انقياد، نرمش و مدارا در برابر عنف و شدت عمل آمده است.
به اين شرح؛ مرد در مواردى از خواسته‏ها و حقوق خود به سود همسرش بگذرد؛ چه زن و شوهرى كه هماره شب و روز با هم زندگى مى‏كنند و در همه شئون زندگى با يكديگر شريك و دمخورند، گاه در زندگى مشترك، ميان‏شان اختلاف سليقه پيدا مى‏شود، براى آنكه تفاوت ديدگاهها و خواسته‏ها اساس زندگى را نلرزاند بايسته است زن و مرد از برخى خواهش‏هاى شخصى به سود شريك زندگى بگذرند.
از آنجا كه مرد، رئيس و قيّم زندگى است و توانايى بيشترى براى اجراى خواسته‏هاى خود دارد نرمش عزتمندانه و از سر اقتدار او در برابر خواسته‏هاى كوچك زن، نوعى احترام به بانوى خانواده است و محبت و علاقه دو چندان او را در پى دارد. گذشت و همراهى مرد با زن، روح و روان او را مجذوب مرد ساخته و بانوى خانه همه علاقه و محبت خود را به پاى مرد مى‏ريزد.
امام صادق(ع) در اين روايت در پيامد جلب موافقت زن فرموده است:
ـ در سايه رفق و مداراى مرد زن نيز با خواسته‏هاى مرد همراه مى‏شود.
ـ زن همه دوستى و اخلاص خود را نثار مرد مى‏سازد.
همراهى مرد با زن، زمينه‏ساز عشق و دلدادگى زن به مرد شده و پيوند او را با شوى، دو چندان مى‏كند.
امام ششم(ع)، در روايتى ديگر معاشرت جميله را از بايستگى‏هاى رفتارى مرد شمرده و تأكيد فرموده مرد ولو به تكلف و تلاش بايد آن را در خود ايجاد كند: «اِن المرء يحتاج فى منزله و عياله الى ثلاث خصال يتكلفها و ان لم يكن فى طبعه ذلك: معاشرة جميلة و سعة بتقدير و غيرة بتحصن؛
مرد در اداره خانه و خانواده‏اش نيازمند است خود را به سه خصلت بيارايد گرچه اين خصال در سرشت او نباشد: رفتارى خوش، گشاده‏دستى به اندازه و غيرتى همراه با خويشتندارى.»
رفق و مدارا از مصاديق معاشرت جميله است. در سايه همدلى آرامش بر خانه حاكم شده، زن و مرد از زندگى لذت مى‏برند و كودكان در محيط امن و با آسايش باليده و درهاى رزق و روزى به رويشان گشوده مى‏شود. در روايتى ديگر، روزى حلال و فراغ و باز شدن درهاى رحمت و بركت خداوندى از پيامدهاى رفق و مدارا در خانواده شمرده شده است. اّيما اهل‏بيت اعطوا حظّهم من الرفق فقد وسّع‏اللّه عليهم من الرزق
2ـ حُسن خلق
از آداب معاشرت و وظايف مرد در خانواده، حُسن خلق است.
حسن خلق: خوى خوب و پسنديده در برابر بدخويى و كج‏تابى.
حُسن خلق شاخه‏اى از مكارم اخلاق يعنى: سجايا و خصلت‏هاى نيك انسانى چون، عفو و بخشش و صبر و شكر و غيرت و شجاعت و وفا ...
پيامبر(ص) فرمود: «اّنما بعثت لاتمم مكارم الاخلاق؛ من از طرف خداوند مبعوث شده‏ام تا مكارم اخلاق را كامل كنم.»
حُسن خلق يعنى نرمخويى، طلاقت وجه، برخورد پسنديده. امام صادق در روايتى مرزهاى آن را چنين بيان فرموده است. حسن بن‏محبوب از برخى از اصحاب نقل كرده:
«قلت لابى عبداللّه(ع) ما حدّ حسن الخُلق؟ قال: تلين جانبك و تطيب كلامك و تلقى اخاك بِبِشر حَسَن.؛
از امام صادق پرسيدم مرز حُسن خلق چيست؟ فرمود: با مردم به نرمخويى و گرمى برخورد كنى، پاك و منزه و در كمال ادب سخن بگويى و در روبه رو شدن با برادرانت متبسم و گشاده‏روى باشى.»
از اين‏رو، رفتارهاى پسنديده‏اى چون پيشى گرفتن در سلام، مصافحه، پوشيدن لباس پاكيزه، عطر زدن، عيادت بيماران، در تشيع جنازه شركت كردن، تسليت به مصيب‏ديدگان، بدرقه و پيشواز مسافر رفتن، همه و همه در حوزه حُسن خلق مى‏گنجد و بخشى از ماموريت‏هاى پيامبر(ص) رواج آداب نيك در ميان مردم است.
امام صادق(ع) توصيه فرموده است: مرد براى گرم كردن كانون زندگى بايسته است: خود را به زيور حُسن خلق بيارايد:
«و حسن خلقه معها و استعماله استمالة قلبها بالهئية الحسنة فى عينها؛
و خوش‏خويى با او و بكار بردن (فنون) دلجويى از او به صورتى كه در چشمش زيبا آيد.»
برابر سفارش امام، خوش‏خويى اقتضاء مى‏كند: مرد خويشتندار باشد، نه تنها بر خشم و غضب خود پيروز آيد كه غم و اندوه خود را نيز در دل پنهان دارد و به زبان نياورد و براى همسرش سنگى صبور باشد تا آن يار مهربان بتواند دردها و اندوه روزانه خود را با مرد به عنوان مونس محرم و پناهگاه مطمئن در ميان نهد و در پرتو همدردى مرد، اندكى آرامش يابد و افزون بر خوشرويى خوشگو هم باشد و از واژه‏هاى زيبا و اميدآفرين در گفتگوها استفاده كند و از سخن ملال‏انگيز و رنجش‏آور پرهيز كند.
علماى اخلاق، سفارش كرده‏اند: مرد در ورود به منزل سلام كند، از زوجه‏اش دلجويى كند و در برابر زحمت‏ها و رنج‏هايى كه در نگهدارى فرزندان و تهيه غذا مى‏كند از او قدردانى كند و موفقيت خود را مديون رنج‏هاى او بداند، از احوال بستگان همسرش جويا شود و خود را علاقمند به سرنوشت آنان نشان دهد، اينها در جلب علاقه زن به مرد حكم كيميا را دارد. امام باقر(ع) در تأثير داروى محبت فرموده‏اند:
«البشر الحسن و طلاقة الوجه مكسبة للمحبة و قربة من‏اللّه و عبوس الوجه و سوء البشر مكسبة للمقت و بعدٌ من‏اللّه؛
چهره خرم و گشادى رخسار مايه جلب دوستى و نزديكى به خداست و ترش‏رويى و دُژم چهرگى موجب دشمنى و دورى از خداست.»
ايجاد زمينه احترام به رئيس خانواده:
امام صادق در ذيل توصيه به خوش‏خلقى افزوده‏اند: كه مرد افزون بر خوش‏خلقى بايستى مراقب گفتار و رفتارش در زندگى باشد و حلال و حرام خداوندى را پاس دارد و در ميان خانواده و فرزندان به عدالت رفتار كند و دست و ديده‏اش از گناه دور باشد تا اطمينان زن را به دست آورد و زن به او به ديده تكريم بنگرد و به شوهر افتخار كند؛ چه گناه و پاس نداشتن مرزها و حريم الهى، مرد را در دل و ديده زن، كوچك مى‏كند و زمينه نافرمانى را در او تقويت مى‏كند.
از جمله: «استعماله استمالة قلبها بالهيئة الحسنة فى عينها.» استفاده مى‏شود كه مرد بايد با ابهت و اقتدار و صلابت باشد تا در چشم زن زيبا جلوه كند و آن چنان نرم و رميده و ترسيده نباشد كه در ديده زن سبك و بى‏ارزش بنمايد؛ زيرا آنچه زن و مرد را به همديگر علاقمند مى‏سازد تفاوت‏هاى طبيعى زن و مرد است، زن، مظهر احساس است و نرمش و صلح‏جوئى و هوادار آرامش و احساسات مادرانه است. و مرد، نماد منطق و صلابت و مردانگى و اقتدار و مديريت.
اين ويژگى‏ها در مرد بيشتر باشد در دل و ديده زن از احترام و شايستگى بيشترى برخوردار خواهد بود. و اگر مرد همان صفات و ويژگى‏هاى زن را دارا باشد، نمى‏تواند در چشم زن به عنوان قهرمان جلوه كند و از او الگو گيرد.
تجمل و خودآرايى
تجمل و خودآرايى مرد از جمله مؤلفه‏هاى ابهت و احترام مرد در نزد همسر است؛ چه زيبايى و آراستن ظاهر به آدمى، محبوبيت مى‏بخشد و تمايل بشر به جمال از خواهش‏هاى غريزى است. مردم به لباس نيكو و آراستگى علاقه دارند و آن را نشانه نظم و فرهنگ و شعور مى‏شمرند از اين‏رو، قرآن و سنت، مسلمانان را به آراستگى و زينت تشويق كرده‏اند. امام صادق(ع) فرموده است:
«اِنَّ اللّه يحب الجمال و التجمل؛
خداوند زيبايى و خودآرايى را دوست مى‏دارد.»
امام ششم، از جدش اميرمؤمنان(ع) نقل فرموده است:
خداوند زيبا است و زيبايى را دوست دارد و نيز دوست دارد آثار نعمت‏هاى خود را در ميان بندگانش ببيند.
پيامبر(ص) براى ديدار مؤمنان خود را مى‏آراست و از ژوليدى و آشفتگى سر و موى پرهيز داشت. وقتى بايسته باشد مؤمن براى ديدار زودگذر برادر مؤمن، خود را بيارايد، همدم و مونس دائمى در اينباره حقوق بيشترى دارد. طبرسى در اين باره نوشته است: پيامبر(ع) خود را براى ديدار ياران آماده مى‏كرد چه رسد به خانواده، ولقد كان يتجمل لاصحابه فضلا عن اهله.
حُسن خلق و نرمخويى و خوش‏گويى و آراستگى مرد، زن را به شور و نشاط مى‏آورد. افسردگى‏هاى او را از ميان مى‏برد و زن نيز متقابلاً خوش اخلاق شده با لبان خندان با مرد روبه‏رو مى‏شود. مرد خانه با ديدن زن خوش‏خوى، خستگى‏هاى روزانه‏اش از ميان مى‏رود. مرد نيز نيازمند به صبورى زن است، او انتظار دارد پس از آن همه در پى لقمه نان دويدن، وقتى خسته و كوفته به خانه برمى‏گردد مصاحبت و همدردى زن و فرزند بار او را سبك سازد و در خانه با چهره‏هاى خندان
و شاداب روبه‏رو شود، ديدن چهره‏هاى دژم و درهم كشيده نخواهد توانست انتظار او را برآورده سازد.
پيامد، حُسن خلق، افزون بر آثار معنوى، رونق زندگى و بركت و آبادانى آن است، چه همكارى و همدلى و نشاط و انرژى توان كار و فعاليت را بالا برده و به زندگى بركت مى‏دهد. به فرموده امام صادق(ع):
«البّر و حسن الخلق يعمران الديار و يزيدان فى الاعمار؛ نيكى و اخلاق خوش سرزمين را آباد و عمرها را طولانى مى‏كند.»
3ـ توسعه و گشاده‏دستى
زن و فرزند، عيال مرد و اسيران در دوست اويند و هماره چشم به راه او.
پيشواى امت اسلامى، سفارش فرموده: براى ايجاد خانه آرام و زندگى سعادتمند مرد بايستى از فشرده دستى و امساك به دور باشد و از رزق و روزى كه خداوند به او عطا كرده، بر اهل و عيالش توسعه دهد و در زندگى، خوراك و مركب و لباس و مسكن‏شان گشايش دهد. و اين خود، مرد را در چشم اهل خانه عزيز و مقتدر مى‏كند.
امام صادق(ع) فرموده است:
«كفى بالمرء اثماً اَن يضّيع مَن يعول فَيه؛
همين گناه براى مرد بس كه نان‏خور عيال خود را ضايع كند.»
عيال، مجموعه كسانى هستند كه رزق و مخارج‏شان بر عهده مرد است.
بخشى از طلاق‏ها و كشمكش‏هاى زندگى از بى‏توجهى مرد به مخارج زندگى سرچشمه مى‏گيرد كه مرد با فشرده‏دستى و يا اعتياد و يا ندانم‏كارى و ... درآمد را در زندگى هزينه نمى‏كند و خانواده را در عسر و حرج نگهداشته و اين خود در دراز مدت به انفجار در كانون خانواده مى‏انجامد.
امام صادق(ع) در روايتى به فشرده‏دستان هشدار داده است:
«اِنَّ عيال الرجل اسراؤه فمن انعم عليه‏اللّه‏ فليوسع على اُسرائه، فان لم يفعل يوشك ان تزول تلك النعمة عنه؛
همانا خانواده مرد اسيران اويند هركس خداوند به او نعمتى عنايت كرده بر عيال خود ببخشد، اگر اين كار نكند چه بسا اين نعمت از كف برود.»
امام ششم، سعى و عمل و كار و كوشش براى عمران و آبادى و توسعه بر خانواده را از عوامل مؤثر در سعادت مادى و معنوى شمرده‏اند و به شيعيان سفارش فرموده‏اند: از تنبلى و كم‏كارى بپرهيزند. امام ارزش مجاهدات كارگران را در رديف فداكارى سربازان اسلام در دفاع از مرزهاى اسلام به شمار آورده‏اند علاوه بر آن، ائمه(ع) خود، كار مى‏كردند و عملا مردم را به سعى و كوشش دعوت مى‏كردند:
«عن ابى عبدالله(ع) الكاد على عياله كالمجاده فى سبيل‏اللّه‏؛
امام صادق(ع) فرمود: كسى كه در طلب روزى خانواده خود كار مى‏كند و به سعى و كوشش تن مى‏دهد مانند مجاهدى است كه در راه خدا جهاد مى‏كند.»
«عن ابى عَمرو الشيبانى قال: رايت اباعبداللّه‏(ع) و بيده مسحاة و عليه ازار غليظ يعمل فى حائط له و العرق يتّصاب عَن ظهره فقلت جعلت فداك اعطنى اكفك. فقال: لى انّى احبّ ان يتاذى الرجل بحرّ الشمس فى طلب المعيشة؛
ابى عَمرو شيبانى مى‏گويد: امام صادق(ع) را ديدم كه بيلى در دست و جامه خشنى در بر داشت در محوطه [باغ.. [خود، كار مى‏كرد و عرق از پشتش مى‏ريخت. گفتم: بيل را به من بدهيد تا كار شما را انجام دهم. فرمود: دوست دارم. مرد در راه به دست آوردن معاش، آزار حرارت آفتاب را تحمل كند.»
صادق آل‏محمّد(ص) در سفارشى ديگر تأكيد فرمود: كار و تلاش براى مخارج خود و زن و فرزند و صله‏رحم و صدقه و مخارج حج و عمره، دنياطلبى نيست.
ب: وظايف زن در خانواده
زن، وزير مرد است و كمك كار و مشاور خانواده و متقابلا نسبت به مرد وظايفى دارد اگر آن را به درستى انجام دهد، مرد در انجام مسئوليت‏هاى خود موفق و زندگى به كام هر دو شيرين مى‏شود و از اين درخت تناور و ريشه‏دار ميوه‏هايى شيرين به جامعه عرضه مى‏شود.
امام صادق (ع) در اين روايت فرموده است: «و لا غنى للزوجه فيما بينها و بين زوجها عن ثلاث خصال؛ زن نيز در روابط خود با همسرش از سه ويژگى بى‏نياز نيست.»
1ـ پاك و پاكيزگى :
«صيانة نفسها من كل دنس حتّى يطمئن قلبه الى الثقه فى حال المحبوب و المكروه؛ نخست آن كه خود را از هر آلودگى پاك دارد تا مرد در حال خوشنودى و خشم به او مطمئن باشد.»
عفاف، زينت زن است، زن بايستى جسم و جانش را از هرگونه گناه و لغزش و خطا دور دارد. و حريم خانواده را از نگاه و دست و زبان نامحرمان حفظ كند. بايسته است زن در سخن گفتن با نامحرمان حريم نگه دارد و در لباس پوشيدن و راه رفتن از تبرج و خودنمايى در بيرون از سراى شوى بپرهيزد و زينت و دارايى خود را به رخ ديگران نكشد كه اين كار افزون بر اندوهناك كردن تنگدستان و افراد نادار راه نفوذ و رخنه بيماردلان را به حريم خانواده باز مى‏كند و نامحرمان به خود اجازه چشم‏چرانى و دست‏درازى به حريم ديگران مى‏دهند.
عفاف و حجاب و پاسدارى زن از ناموس خود او را در دل و ديده مرد عزيز و بزرگ مى‏كند، به او مطمئن شده و به ديدار او خرسند شده و خود را در بهشت مينو مى‏بيند و هيچگاه بدگمانى و سوءظن در وجودش راه نمى‏يابد:
زن خوب فرمانبر پارسكند مرد درويش را پادشا
برو پنج نوبت بزن بر درتچو يارى موافق بود در برت
همه روز اگر غم خورى غم‏مدارچو شب غمگسارت بود در كنار
كرا مستور باشد زن و خوبروىبه ديدار او در بهشتست شوى
كسى برگرفت از جهان كام دلكه يكدل بود با وى آرام‏دل
اگر پارسا باشد و خوش‏سخننگه در نكويى و زشتى مكن
زن خوش‏منش دل نشان‏تر، كه خوبكه آميزگارى بپوشد عيوب
زن سبك‏سر، كم خرد و بدكنش، كه از معاشرت‏هاى شبه‏ناك نمى‏پرهيزد و يا در محافل انس آلوده به گناه رفت و شد دارد. و چه بسا از سر ساده‏لوحى و يا تسامح اخلاقى مزاح را نشانه خوش اخلاقى بشمرد و يا به تقليد و غرب‏زدگى راه ابتزال گيرد، اطمينان مرد را به خود از دست مى‏دهد. اندك اندك خارهاى شك و ترديد در سينه مرد مى‏رويد و كدورت جاى علاقه را مى‏گيرد. و با كوچكترين اختلاف و بگو مگوى زن و شوهرى، جرقه بد دلى در دل مرد شعله مى‏كشد و اين نخستين گام فروپاشى خانواده است:
اگر زن ندارد سوى مرد گوشسراويل كحليش در مرد پوش
زنى را كه جهلست و ناراستىبلا بر سر خود نه زن خواستى
از اين روى ائمه اطهار ما را از رفت و آمدهاى به جاهاى تهمت‏برانگيز پرهيز داده‏اند. على(ع) فرمود: «اياك و مواطن التهمه؛ از جاهاى تهمت برانگيز بپرهيزد.»
2ـ پاسدارى از دارايى خانواده :
«و حياطته لتكون ذلك عاطفها عليها عند زلة؛
و مواظبت زن بر امور خانه. تا در وقت اشتباه زن، عطوفت مرد به او را پوشش دهد.»
حياطت از احاطه، نظارت و مواظبت معنى مى‏دهد. و به قرينه قسيم بودن با جمله پيشين. بيانگر پيامى وسيع‏تر از عفاف و حريم شخصى است و چه بسا مقصود آن باشد: زن نقش وزير را داشته باشد و بر همه امور خانه و دارايى و آبروى مرد نظارت كند و از به خطر افتادن آن مواظبت و حراست كند از ولخرجى و بى‏مبالاتى و اسراف در هزينه خانواده بپرهيزد و سعى و اهتمام خود را در ايجاد آرامش و رونق خانه، بكار گيرد دلسوزى زن نسبت به خانه و مرد، شوهر را نسبت به همسر، مهربان و عطوف و مطمئن مى‏سازد و اگر هم مبادا در حوزه اختيارات او اشتباهى رخ دهد و خسارتى متوجه خانه گردد نه تنها مرد او را متهم نمى‏سازد كه به جانبدارى از او برمى‏خيزد و اشتباه او را مى‏بخشد. على(ع). فشرده دست بودن زن را حسن و به سود مرد شمرده و فرموده است: «و اذا كانت بخيلة حفظت مالها و مال بعلها؛ و هر گاه بخيل باشد مال خود و شوهرش را حفظ مى‏كند.»
3ـ ابراز عشق به همسر
ابراز علاقه زوجين به يكديگر در ايجاد پيوند و علاقه حكم كيميا دارد. پيامبر(ص) در اينباره فرموده‏اند: هيچ جمله‏اى مانند اين سخن مرد به همسرش: «قول الرجل للمراة انى احبك لايذهب من قلبها ابدا؛ كه تو را دوست دارم در دل او جاى نمى‏گيرد.»
زن شرمناك‏تر از مرد است، او هماره احساس محبت خود را نسبت به مرد در دل پنهان مى‏دارد و آزرم و حيا بر ابراز علاقه به شوهر راه مى‏گيرد. و چه بسيار عادت و فرهنگ تحميلى بر جامعه، ابراز علاقه زن به همسرش را عيب بشمرند. ولى فرهنگ اسلامى جز اين است و زنان بايستى براى گرما بخشيدن به روابط خود با همسر به ابراز علاقه به مرد خود پردازند. امام صادق(ع)، در اين روايت به زنان سفارش كرده براى پيوند بيشتر زندگى:
«و اظهار العشق له بالخلابة؛
زن به همسرش با زبان، علاقه و عشق خود را ابراز كند.»
خلابه، پيامى بيشتر از ابراز بدون تكلف و ريا دارد. و دلالت دارد، كه ابراز محبت زن بايستى با دلدادگى و لطف و دل‏فريبى همراه باشد، تا دل همسرش را به چنگ آورد و قلب او را در تور عواطف و لطف و صفاى خود پايبند سازد.
چه، همان گونه كه زن چونان گل، نيازمند به محبت و دلگرمى است، مرد نيز احتياج به پشتيبانى معنوى و محبت زن دارد. و ابراز علاقه زن به او، او را دلگرم مى‏كند.
فاطمه زهرا(س) به على(ع) نهايت محبت و مودت داشت و آن را به زبان مى‏آورد. اين خود از زمينه‏هاى موفقيت حضرت در زندگى بود.
از جمله، جمله‏اى از زهرا خطاب به همسر به يادگار مانده است:
«روحى لروحك الفداء و نفسى لنفسك الوقاء؛
روح من فداى روح تو باد. و جان من سپر بلاى تو باشد.»
آراستگى و تجمّل زن براى مرد
امام پس از توصيه به ابراز علاقه زن به مرد، افزوده‏اند، آراستگى و زينت زن براى مرد از عوامل استحكام خانواده است: «والهيئة الحسنة لها فى عينه»؛ چه زن ريحان است و مداوم بايستى در منظر مرد خود را آراسته و خوش‏بو و خوش‏گو دارد. برخى از بانوان براى مجالس بيرون از منزل و دعوتى‏ها خود را مى‏آرايند ولى در درون منزل هماره در لباس آشپزى و غير مرتب در رفت و شداند. اين دسته از زنان غافل‏اند كه آنان پيش از اينكه كلفت و خدمتگزار خانه باشند بانو و مونس و انيس مرداند و بايستى همه موجبات آرامش و شادمانى مرد از جمله، حسن هيأت و آراستگى را در خود فراهم سازند. البته شادمانى درونى و رضايت خاطر زن نيز به درخشش و ملاحت و صباحت او كمك مى‏كند و زينت و جمال باطن چهره را نيز زيبا و مزين مى‏سازد. زينت و آراستگى لباس و چهره سبب مى‏شود زيبايى طبيعى و جمال خدادادى بيشتر بدرخشد و زن را در ديده همسرش زيباتر جلوه دهد و كشش و علاقه مرد نسبت به خود را دو چندان سازد.
پيامبر(ص) فرموده‏اند: بهترين زنان شما زنى باشد، زايا و مهربان كه خود را بپوشد و پاكدامن باشد ... در برابر همسرش خود را جلوه دهد و در برابر مردان بيگانه خود را حفظ كند
فاطمه زهرا(س) هماره خود و محيط خانه را عطرآگين و آراسته نگه مى‏داشت دختر پيامبر(ص) هميشه با خود عطر نگه مى‏داشت.
ام‏سلمه گويد: از فاطمه(س) عطر خواستم و گفتم آيا در نزد تو عطرى هست كه براى خود ذخيره كرده باشى؟ او آورد و از آن مقدارى در كف دستم ريخت از او بويى به مشامم خورد كه مانند آن نبوئيده بودم... و نيز اسماء بنت عميس گويد: فاطمه در آخرين لحظات زندگيش به من گفت: عطر مرا كه هميشه خود را با آن معطر مى‏نمودم بياور.
از اين‏رو، جمال معنوى و آراستگى زهراى مرضيه، على(ع) را به نشاط مى‏آورد و حضرت فاطمه را آينه صفات خدا مى‏ديد و با ديدن او همه غم‏ها و اندوه‏هاى حضرت از ميان مى‏رفت و توان و نيرو و كارايى آن امام همام افزوده مى‏گشت.
تربيت زاهدانه و بخشش‏هاى بزرگ !
«و لا تمدّنّ عينيك الى ما متّعنا به ازواجا منهم زهرة الحيوة الدنيا لنفتنهم فيه و رزق ربّك خير وابقى و أمر اهلك بالصلوة و اصطبر عليها لانسئلك رزقا نحن نرزقك و العاقبة للتقوى؛ پس بر آنچه مى‏گويند شكيبا باش و پيش از طلوع خورشيد و قبل از غروب آن، پروردگارت را همراه با ستايش او تسبيح گوى، و در بخشى از اوقات شب و در اطراف روز نيز او را تسبيح گوى، باشد كه رضايت خاطر به دست آورى. و به سوى آن رونق زندگى دنيا كه اصنافى از آنان را بدان بهره‏مند ساخته‏ايم تا ايشان را بدان بيازماييم، چشم مدوز، و بدان كه رزق پروردگارت بهتر و پايدارتر است.
طنين آيات فوق از ابتداى رسالت بر قلب و گوش پيامبر نشسته تا حضرتش با اراده‏اى محكم و استوار در صحنه‏هاى خوف و هراس وارد شود و بى‏ترس از هر حادثه ناگوار و كوبنده، به اداى رسالت همت گمارد. خداوند متعال پيامبر(ص) را از چشم دوختن آرزومندانه به متاع‏هاى رنگارنگ و گل‏هاى با طراوت بوستان ناپايدار دنيا باز مى‏دارد و آنها را فتنه و اسباب آزمايش دنياداران معرفى مى‏كند و به برخوردارى از روزى بى‏نظير و بى‏پايان آخرت نويد مى‏دهد و وى را مأمور مى‏كند كه اهل بيت خود را بر نماز (برترين جلوه عبادت و بندگى) و مداومت بر آن امر كند و اطمينان مى‏دهد كه روزى دنياى آنان بر عهده خدا است.

سيدعباس رضوى

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار