انجام تكاليف مدرسه يا گشت و گذار در دنياى اينترنت و انجام بازىهاى مهيّج، كودك شما را براى ساعتها در برابر رايانه مىنشاند. اگر اطلاعات كافى در خصوص علل و روشهاى مقابله با صدمات ناشى از فشار مداوم كار با رايانه بر كودك خويش داشته باشيد، مسلّما روش مناسب جهت حفظ فرزند خود در برابر آسيبها را خواهيد يافت.
آشنايى با صدمات ناشى از فشار مداوم صدمات ناشى از فشار مداوم يا مكرر (Repetative Stress Injuries) مجموعهاى از شرايط است كه به دليل اعمال فشار زياد بر يك مَفصل با شدت و در انواع مختلف به وجود مىآيد. اغلب اين نوع صدمات، با فشار ناشى از حركات مكرر يا صدمات متوالى ورزشى، ارتباط مستقيم دارد.
اين نوع صدمات ـ در بين كودكان ـ به دليل استفاده زياد از رايانه و يا بازىهاى ويديوئى، استفاده از آلات موسيقى و يا انجام حركات يكنواخت و شديد ورزشى (مانند تنيس) شايع مىباشد.
صدمات مورد بحث، به واسطه وارد آمدن فشار بر مفصل، كشيدگى تاندون و يا ماهيچههاى اطراف مفصل به وجود مىآيند. زمانى كه فشار وارده، مكررا اتفاق بيفتد، بدون فرصت كافى جهت بازيابى و ترميم صدمات را نداشته و تحريك مىشود. بدن نيز در برابر اين تحريك عكسالعمل نشان داده و با افزايش ميزان سيالات در آن منطقه از بدن، سعى در كاهش فشار وارده بر تاندون و ماهيچهها مىنمايد.
شرايطى كه بر اثر صدمات ناشى از فشار دايم بروز مىكنند، شامل موارد زير مىباشد:
1ـ سندرم تونل كارپال: تورم داخل تونل باريك به وجود آمده به وسيله استخوان و رباط در مچ دست مىباشد. اين تونل، كه اعصاب هدايتكننده احساس و حركت به رو از دست را احاطه كرده، مچ دست را دچار درد، گزگز شدن و بىحسى مىكند.
2ـ اعصاب گلوگاهى گردنى: فشار ديسك در ناحيه گردن است. اين حالت اغلب به دليل انجام حركاتى نظير نگه داشتن گوشى تلفن بين شانه و گردن به وجود مىآيد.
3ـ اپىكنديل (زايده استخوانى در بالاى استخوان بازو): درد ناحيه آرنج كه عموما با نام «Tennis elbow» شناخته مىشود.
4ـ كيست (برآمدگى) غده لنفاوى: تورم يا برآمدگى در ناحيه مچ دست ناشى از نشت مواد ژلهمانند از مفصل يا پوشش تاندون.
5ـ نقص دستگاه عصبى: حالتى كه با خشكى و تورم دست و عدم كنترل بر ماهيچهها و درد دايم [ناشى از فعاليت مداوم و زياد] است.
6ـ مشكل تاندونى: پارگى و التهاب در ناحيه اتصال تاندونها، بين استخوان و ماهيچه. خوشبختانه درصد كمى از كودكان به اين عوارض مبتلا هستند. شما مىتوانيد با كنترل زمان استفاده از رايانه و طراحى مناسب محيط كار با رايانه، متناسب با كودكانتان، از عوارض بيان شده جلوگيرى نماييد.
روشهاى جلوگيرى از ابتلا به عوارض با استفاده از تمهيداتى بازدارنده و ساده، مىتوانيد كودكان خود را از ابتلا به عوارض اين بيمارى مصون نگه داريد. اولين نكته كه بايد به كودكان خود بياموزيد، راست نشستن در صندلى است. قوز كردن و خم شدن روى صفحه كليد رايانه، مىتواند باعث وارد آمدن فشار بر نواحى گردن پشت و ستون فقرات كودك شما گردد و اين امر منتهى به «صدمات ناشى از فشار مداوم» مىشود. به علاوه به كودكان خود در جلوگيرى از كشيدگى ماهيچههاى شانه كمك كنيد. پاها بايد در موقعيتى راحت قرار گيرند و كف پاها بايد بر روى زمين و يا روى زيرپايى [به صورت تخت] قرار گرفته و زاويه قرار گرفتن باسن و ستون فقرات، يك زاويه نود تا صد درجه باشد.
كودكانتان را از اين موضوع آگاه كنيد كه نيازى نيست تا براى استفاده از صفحه كليد، روى كليدهاى آن بكوبند! چرا كه هم به خود و هم به صفحه كليد آسيب مىرسانند! جهت كار با صفحه كليد، استفاده از يك زيردستى نرم توصيه مىشود. همچنين اگر دست كودك به آسانى به صفحه كليد نمىرسد، آن را در محلى نزديكتر، قرار دهيد. به علاوه زاويه بين مچ و ساعد كودك و بازو بايد نود درجه باشد. انگشتان دست و مچها نيز بايد در وضعيت همسطح قرار گيرند.
ديگر نكته مهم، زمانهاى استراحت و توالى آنهاست. كودكان هنگام كار با رايانه، گذشت زمان را فراموش كرده و استراحت را از خاطر مىبرند. لذا وظيفه والدين است تا از استراحت چشمها، كمر، مچها و گردن كودكان در فواصل زمانى مشخص (مثلاً نيم ساعته) اطمينان حاصل نمايند.
كش و قوس دادن به بدن، نوشيدن يا خوردن ميانوعده سبك و يا انجام فعاليتى مفرّح مثل قدم زدن يا دوچرخهسوارى، مىتواند مفيد باشد.
پرش، التهاب، خستگى، سوزش، خارش و خشكى چشم، تار شدن ديد يا دوبينى و همچنين افزايش حساسيت به نور، همگى از علايم خستگى و فشار بر چشم مىباشند.
بنابراين از كودكانتان بخواهيد تا به نقطهاى در فاصله دور نگاه كنند و هر چند دقيقه يك بار، بر روى شىء در فواصل دور متمركز شوند. نورپردازى مناسب محل استقرار رايانه، نيز به جلوگيرى از آسيب چشم، كمك خواهد كرد.
و بالاخره اينكه براى كودكان خود الگوى خوبى باشيد. اگر به صفحه مونيتور رايانه به مدت زياد، بدون استراحت و در نور نامناسب خيره شويد، كودكان نيز همچون شما، اين رفتار نادرست را مىآموزند. الگوى خوب بودن، باعث مىشود تا كودكان همچون شما، صحيح بنشينند. با آشنا كردن كودكان با طريقه صحيح نشستن و قرار گرفتن وضعيت مناسب بدنى، آنها را از عوارض صدمات ناشى از فشار مداوم، دور نگه خواهيد داشت.
بيشتر اوقات، مشكلات رخ داده، ناشى از استفاده از ابزار نامناسب است. به دليل آنكه سيستمهاى رايانهاى مناسب براى افراد بالغ طراحى شده است. لذا لازم است تا وسايل و تجهيزات مانند صندلى، مونيتور، صفحه كليد و موس متناسب با سايز و وضعيت بدنى كودكان تهيه و به كار گرفته شوند.
مهندسى محيط كار (ارگونومى) تعيين محل مناسب جهت قرار دادن رايانه، آمادهسازى شرايط جهت اصلاح وضعيت نشستن، استفاده از ابزار مناسب [مثل صفحه كليد مناسب] و بهرهگيرى از طراحى مناسب ميز و صندلى، محيط كار كودك شما را با رايانه، به محيطى ارگونوميك مبدل خواهد كرد. ارگونومى، علم طراحى مناسب تجهيزات و محيط كار جهت فراهم نمودن محيطى آرام و سالم و كاهش عوارض و صدمات ناشى از كار با ابزار و تجهيزات همچون رايانه است. در كار با رايانه نيز، هدف از ارگونومى، كاهش فشار بر اعضاى بدن و جلوگيرى از تكرار آن، داشتن زمانهاى استراحت مناسب و دستيابى به روشهاى مناسب استقرار و نشستن است.
اگر ميز و صندلى رايانه، شرايط مطلوب را براى استقرار مناسب بدن فراهم ننمايد، باعث افزايش خطرات محيط كار خواهد شد.
با خريد رايانه، آن را بر روى ميز تحرير مستعمل گوشه اتاق قرار ندهيد و از يك صندلى قديمى آشپزخانه استفاده نكنيد! چرا كه هيچ يك از اين دست وسايل، نه مناسب شما و نه مناسب كودكان شما هستند.
شما بايد به بالاترين درجه انطباق يعنى تناسب محل صفحه كليد با ارتفاع ميز و صندلى، و وضعيت ساعد و دست و همچنين تناسب ارتفاع مونيتور با قسمت بالاتنه بينديشيد و اين حساسيت به دليل تفاوت در قد و سايز كودكان است.
در ادامه به نكاتى جهت ايجاد محيط كار مناسب براى خانواده مىپردازيم: ـ وضعيت پاها: پاها بايد در وضعيت راحتى قرار گيرند. كف پا بايد روى زمين و يا روى زيرپايى و به صورت تخت قرار گيرد و زاويه بين پا و باسن بايد قائمه باشد.
ـ وضعيت صندلى: اگر رايانه توسط افراد مختلف خانواده استفاده مىشود، تنها راحت بودن آن نبايد مورد توجه باشد. بلكه صندلى بايد قابليت تغيير ارتفاع و زاويه پشت و دسته را نيز داشته باشد.
ـ وضعيت پشت و كمر: ناحيه پشت و كمر بايد توسط پشتىِ قابل تنظيم صندلى حفظ شود.
ـ زاويه مچها: مچها بايد براى كار با صفحه كليد و موس در وضعيت عادى و طبيعى خود قرار گيرند و خميدگى بيش از حد نداشته باشند. با استفاده از زيرمچى مناسب مىتوان وضعيت قرار گرفتن مچها را بهبود بخشيد.
ـ زاويه ساعد: زاويه بين ساعد و بازو بايد نود درجه باشد. همچنين ساعد بايد به دو طرف بدن چسبيده باشد. اجازه ندهيد كودكان هنگام كار با صفحه كليد، دستان خود را به اطراف كج كنند.
ـ وضعيت مونيتور: ضلع بالاى مونيتور بايد با پيشانى كاربر تراز باشد. فاصله كودكان با مونيتور رايانه در حدود 70 سانتىمتر در نظر گرفته شود و اگر مونيتور به وسيله ديگر اعضاى خانواده نيز استفاده مىشود، بايد قابليت تنظيم در جهات مختلف را داشته باشد.
ـ ارتفاع صفحه كليد: صفحه كليد بايد از ارتفاع 67 تا 72 سانتىمترى از سطح زمين قرار گيرد و اين ارتفاع براى افراد مختلف با قدهاى متفاوت قابل تنظيم باشد.
برخى مدلهاى صفحه كليد به جاى قرار دادن كليدهاى عملياتى (مثل كليدهاى جهت يا كليد Space) در اطراف يا بالاى صفحه كليد به صورت ستونى يا سطرى، كليدهاى مذكور را در ساختارى دايرهاىشكل و سهلالوصول، در دسترس كاربران قرار مىدهند.
همچنين در طراحى برخى از صفحات كليد، از طرحهاى منحنى و يا تكهشده، استفاده شده كه اين نوآورى در راستاى فراهم نمودن شرايط ارگونوميك براى دست و مچ و حركت نرم كف دست به سمت كليدهاى صفحه كليد، بسيار مؤثر بوده است. همچنين استفاده از Track ball به جاى موس نيز مىتواند مؤثر باشد.
درمان علايم صدمات ناشى از تداوم در فشار، شامل گزگز شدن، بىحسى و دردهاى شديد است كه نشاندهنده پيشرفت آسيب در اعصاب و ماهيچههاست.
اگر كودك شما از گرفتگى و يا كوفتگى عضلات ناحيه گردن يا پشت و يا هر يك از علايم ذكر شده شكايت دارد، بايد سريعا به پزشك مراجعه كنيد تا درمان آغاز شود.
روشهاى درمان متفاوتى وجود دارد. پزشك معالج ممكن است براى كاهش تورم وارد، روشهاى درمان با يخ را جهت كاهش سوزش و افزايش سرعت درمان همراه با استراحت تجويز نمايد. با كاهش درد و تورم، برنامههاى توانبخشى مناسب براى افزايش توان ماهيچهها و جلوگيرى از كاهش تحرك در بافتها تجويز خواهد شد.
روش ديگر، درمانهاى ضد التهاب با هدف كاهش درد است.
و بالاخره: والدين مىتوانند با نصب سينى صفحه كليد و به كارگيرى زيردستى مناسب و يا صفحات كليد ارگونوميك، تغيير محل و يا وضعيت نشستن، تنظيم ارتفاع ميز و صفحه كليد و انطباق ارتفاع مونيتور، محيط ارگونوميك مناسب را براى فعاليت، كار و بازى كودكان با رايانه فراهم كنند.
به دليل افزايش تأثير رايانه بر زندگى روزمره، بسيار مهم است كه محيط كار با رايانه ـ چه كاربر آن كودك شما باشد و چه خودِ شما باشيد ـ مورد سنجش قرار گرفته و تطابقهاى مورد نياز جهت حفظ سلامت خانواده انجام پذيرد.
پدیدآورنده:شهرام آبابايى،
منبع: Email: ababaei @ persianview. Com |