نسل شکوفایی

فرزندان ما شاخه‌های گلی هستند که خودمان آنها را پرورش داده‌ایم، ولی تا چه اندازه برای تربیت اصولی آنها گام برداشته‌ایم.
پدر و مادر عزیز!
با رعایت چند اصل مهم، می‌توانیم به تربیت اجتماعی فرزندانمان بپردازیم:
به فرزندانمان اجازه دهیم پرسش‌های خود را مطرح کنند و سپس با گشاده‌رویی و با زبان خودشان، به آنها پاسخ بدهیم و هرگز با خشم و ناراحتى، روحیه پرسشگری آنان را سرکوب نکنیم.
به فرزندانمان فرصت بدهیم تا در مسائل مربوط به خودشان، رأی و عقیده‌ای را برگزینند و از فکر و هوش خود کمک بگیرند.
آنان را به مهمانی‌ها ببریم و اجازه دهیم در حد دانسته‌هایشان اظهار نظر کنند و در برابر دیگران سخن بگویند.
همه مشکلات آنان را برایشان حل نکنیم، بلکه بگذاریم در مواردی با مشکلات روبه‌رو شوند تا با ابتکار خود، موانع را از سر راهشان بردارند. معلمان ریاضی پس از ‌آنکه فرمول ریاضی را به شاگردانشان یاد می‌دهند، برای نمونه، یکی دو مسئله برایشان حل می‌کنند. پس از آن، شاگردان را به حال خود می‌گذارند تا فکر و ابتکارشان به‌ کار افتد و پرورش یابد.
واقعیت‌های زندگی را برایشان شرح دهیم تا از تلخ و شیرین و پستی و بلندی آن‌ آگاه شوند.
با پرورش حس همدردی و همکاری در آنان، برایشان رضایت خاطر فراهم کنیم.
اصول سازگاری با دوستان و برادران و خواهران را به آنها بیاموزیم تا روحیه و توان سازش و زندگی با دیگران، در آنها تقویت شود.
پدر و مادر عزیز!
یادمان باشد مراقبت همیشگی از فرزندانمان امکان‌پذیر نیست. پس باید تلاش کنیم تا:
اصول اساسی اخلاق و روش‌های درست زندگی را در محیط خانه به فرزندانمان بیاموزیم.
محیط خانه را کانون آسایش و مهرورزی قرار دهیم تا فرزندانمان بهتر و با آرامش بیشتر پرورش یابند.
با علاقه و رفاقت با فرزندانمان رابطه برقرار کنیم، نه با تندی و خشونت و زور.
اگر کسی بدون آگاهی از ساختمان ماشین و شیوه کار کردن با آن، بخواهد آن را به ‌کار بیندازد، بر اثر آشنا نبودن با ساختار ماشین، آن را از حرکت باز خواهد داشت.
پدر و مادر عزیز!
فرزندانمان شاهکار آفرینش‌اند و با این همه لطافت و ظرافت‌هایشان از هر ماشینی پیچیده‌تر و اسرارآمیزترند. بیایید به اسرار این شاهکار آفرینش بیشتر توجه کنیم تا آنها را در معرض اختلال‌های رفتاری قرار ندهیم.
با شتاب‌زدگی نمی‌توانیم استعدادهای فرزندانمان را مشخص کنیم، پرورش استعدادهای آنان نیازمند امکانات بسیار گسترده‌ای است.
به فرزندانمان اجازه دهیم آزاد بیندیشند و نیروی فکری‌شان را درست به کار گیرند.
پدر و مادر عزیز!
بیایید حدود دوستی فرزندانمان را با روایتی زیبا و ارزشمند از امام صادق(ع) مشخص کنیم. آن حضرت فرمود:
دوستی و رفاقت با دیگران حدود [و معیارهایى] دارد، کسی که همه آن حدود را نداشته باشد او را دوست کامل برای خود انتخاب نکن و آن‌کس که هیچ‌یک از آن حدود را ندارد، درحقیقت دوست نیست.
اول: ظاهر و باطنش در برابر تو یکسان باشد.
دوم: زیبایی و زشتی تو را زیبایی و زشتی خود بیند.
سوم: رسیدن به مال و مقام، رفتارش را با تو عوض نکند.
چهارم: در باب رفاقت و دوستى، آنچه را در اختیار دارد، از تو مضایقه نکند.
پنجم: هنگام سختی‌ها و مصیبت‌ها تو را تنها نگذارد.[1]
پدر و مادر عزیز!
بی‌دقتی در دوست‌یابی فرزندان، حسرت و پشیمانی همیشگی را به‌ دنبال خواهد داشت. در قرآن کریم چنین تصویری از حسرت در آیه 28 سوره فرقان ارائه شده است: «یَا وَیْلَتَى لَیْتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِیلًا؛ ای وای بر من! کاش فلان فرد گمراه را دوست خود انتخاب نکرده بودم».
پدر و مادر عزیز!
اگر می‌خواهید فرزندانتان ارزش‌ها را از ضدارزش‌ها تشخیص دهند و اعمال ضدارزشی را انجام ندهند، آنها را هنگام انجام دادن کارهای خوب، در حضور دیگران تشویق کنید و درصورتی‌که عمل بدی از آنها سر زد، براساس روش‌های مرحله‌ای که در ادامه آمده است، با آنها برخورد کنید:
1. نادیده گرفتن اشتباه؛
2. تذکر دادن با شیوه درست؛
3. ترساندن؛
4. تنبیه کردن.[2]
یادمان باشد:
در تربیت کودک، مسئله مهم‌تر از افزودن بر معرفت و اطلاعات کودک، این است که به او بیاموزیم چگونه انسانی باشد.
از مهم‌ترین هدف‌ها در تربیت کودک، سازگار کردن وی با خود و ایجاد توانمندی برای مهار خویشتن است.
در پاره‌ای از موارد، آنچه درباره تربیت می‌دانیم، بسیار خطرناک است؛ چون نادرست است. برای مثال، اگر تربیت کردن کودک را فقط نصیحت کردن وی بدانیم، این بسیار خطرناک است. پس بهتر است دانسته‌های غلط خود را اصلاح کنیم.
قانون تربیت هر کودکی در فطرت او پنهان است و هر فردی متناسب با طبیعت خویش، قانون جداگانه‌ای برای رشد و تعالی دارد.
اگر تصور کنیم تربیت کردن، یعنی آراستن شخصیت بیرونی و چهره ظاهری کودک به آنچه خود می‌پسندیم، از مفهوم تربیت دور شده‌ایم.
اگر کودک در دوران کودکی‌اش کاملاً کودکی نکند، در دوران بزرگ‌سالی به شکلی ناپسند و ناهنجار کودکی خواهد کرد و روحش همچنان کوچک باقی خواهد ماند.
کودکی که به دلیل فشار والدین، با ظاهرسازى، مؤدب، ساکت، سربه‌زیر و منظم باشد، در بزرگ‌سالی به شدت حیله‌گر و متظاهر خواهد بود.
یکی از علت‌هایی که بچه‌های امروز، ارزش‌های والدین را نفی می‌کنند و رفتار و شیوه بزرگ‌سالان را نمی‌پذیرند، این است که از راه نصیحت‌شنوی مجبور به بزرگی کردن شده‌اند، ولی همیشه از این‌گونه بزرگ شدن بیزار بوده‌اند و خاطره‌های بدی دارند.
هیچ موجودی به‌اندازه کودک، آماده ساخته شدن نیست، ولی معمولاً والدین، کودک خود را در محدوده ظرفیت زمان و مکان خویش رشد می‌دهند، آن هم ناقص.
اگر می‌دانستیم تربیت چه چیز «نیست»، بهتر می‌فهمیدیم تربیت چه چیز «هست» و اگر می‌دانستیم چه راه‌هایی به تربیت نمی‌انجامد، بهتر می‌فهمیدیم چه راه‌هایی به تربیت می‌انجامد.
در تربیت فطری و طبیعی کودکان، تمام تلاش‌ها باید صرف چگونه تأیید کردن آنها شود، نه چگونه تغییر دادن و ساختن آنها.
تربیت کودک، یعنی فراهم کردن امکان تجربه شخصی برای او تا خود، حقیقت را کشف کند.
والدین نباید مانند نجاری عمل کنند که چوب را براساس آنچه می‌خواهد، می‌تراشد و شکل می‌دهد، بلکه مانند باغبان باید مراقب باشند که گیاه در تعامل با محیط سالم پرورش یابد.
تربیت کودک، با پرورش حس «زیبایی‌دوستی‌« آغاز می‌شود، با انگیزه «حقیقت‌جویی» قوّت می‌یابد و با «خودشکوفایی» کامل می‌گردد.
مهم‌ترین و مفیدترین قاعده سرعت بخشیدن به تربیت کودک، دوری کردن از صرفه‌جویی در وقت است. برای این امر مهم باید حداکثر وقت را صرف کرد. اگر کودک برای رسیدن به حقیقتی سه روز وقت صرف کند تا آن را خودش کشف کند، بهتر از آن است که همان حقیقت را در عرض یک ربع برایش توضیح دهیم.
مردان بزرگ، «قلب‌هایی کودکانه» در سینه دارند، پس چگونه است که ما خواهان قلب‌های بزرگ در کودکان هستیم؟
کودکی که با نگاهش همواره دیگران را تعقیب می‌کند، همیشه نگران آن است که در تیررس نگاه پنهان دیگران قرار گیرد. از همین نگاه‌های نگران کودک می‌توان به نگرانی‌های درونی او پی برد.
کودک دوست دارد همه‌چیز را تغییر دهد و از این کار لذت می‌برد؛ زیرا ایجاد تغییر، نوعی نوآوری به ‌شمار می‌رود. اگر کودک میل بیشتری به نابود کردن دارد، از روی شرارت نیست، بلکه به این دلیل است که دوست دارد همه‌چیز را تغییر دهد.
برای کودکی که هیچ انگیزه‌ای در زندگی ندارد، بهترین درمان این است که با کودکی باانگیزه، ارتباط برقرار کند.
کودکان را باید به خاطر خودشان دوست بداریم، نه برای ‌آنچه از آنها انتظار داریم انجام دهند.
آنچه «هستیم»، ما را بهتر معرفی می‌کند تا آنچه «می‌گوییم». فرزندان ما نیز همان می‌شوند که ما هستیم، نه همان که ما می‌خواهیم.
برای کودک هیچ آرزویی آن‌قدر سریع برآورده نمی‌شود که کاری را که شروع کرده است، خودش تمام کند. به کودکان یاد بدهیم کارهایی را که آغاز کرده‌اند، با نظم و دقت و جدیت، تمام کنند.
اگر پیش از اینکه کودک چیزی را دوست بدارد، او را به دوست داشتن آن وادار کنیم، محبوبیت آن چیز را نزد کودک به تأخیر انداخته‌ایم.
هنگامی که بچه‌ها با هم دعوا می‌کنند و حتی زدوخوردی کودکانه پیش می‌آید، باید تنها با مراقبت غیرمستقیم، زمینه‌ای فراهم کنیم که خودشان به اختلاف پایان دهند و اجازه ندهیم با پیدایش کوچک‌ترین اختلافى، برای حل کردن آن به سراغ ما بیایند.
تعریف و ستایش بیش از اندازه از کودک، مانع می‌شود که او واقعیت‌های موجود را کشف کند و فرصت خودیابی را نیز از دست می‌دهد.

پی نوشتها :

[1]. بحارالانوار، ج 71، ص 173، ح1.
[2]. داستان شگفت‌انگیزی از تربیت فرزند، ص 97.

طوبی :: اردیبهشت و خرداد 1388 - شماره 33

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار