اختلافات خانوادگی مانع بزرگ تربیت

کانوان خانواده آشیانه ی کودک است. خودش را وابسته می داند و بدان دلگرم است. اگر پدر و مادر رفیق و صمیمی باشند آشیانه اش را استوار و گرم و باصفا می یابد و احساس آسایش و امنیت می کند و در چنین آشیانه ای بهتر می تواند پرورش یابد و قوا و استعدادهای درونی خویش را به ثمر رساند. نزاع و کشمکش و اختلافات پدر و مادر امنیت و آسایش را از کودکان خانواده می گیرد و آن جوجه های بی پر و بال را مضطرب و پریشان می سازد. پدر و مادر عصبانی هستند و دعوا می کنند اما نمی دانند که کودکان بیچاره در چه حالی بسر می برند.
بیچاره ها از ترس و دلهره در گوشه ای می خزند یا از لانه فرار می کنند و به کوچه و خیابان پناه می برند. یکی از خاطرات تلخ زندگی کودکان تماشای صحنه های دعوای پدر و مادر است که غالبا تا آخر عمر آن را فراموش نمی کنند و در روح حساسشان آثار سوئی خواهد گذاشت.
چنین کودکانی غالبا عقده دار، پریشان، بدبین، مبتلای به دلهره و ضعف اعصاب خواهند بود. دختر این خانواده ممکن است بداخلاقیها و ناسازگاریهای پدرش را به حساب همه ی مردها بگذارد و از شوهر کردن بیمناک گردد. پسر این خانواده ممکن است بداخلاقیها و دعواهای مادرش را به حساب همه ی زنها بگذارد و از ازدواج بیزار شود. با پدر و مادر یا یکی از آنها کینه پیدا می کنند، حتی ممکن است دست به انتقام هم بزنند. آمار نشان می دهدکه بسیاری از کودکان بزهکار و ولگرد و معتاد، در اثر اختلافات و کشمکشهای دائمی پدر و مادر بدین دامها گرفتار شده اند.
شما اگر خاطرات دوران کودکی خودتان را به نظر بیاورید خاطرات تلخ اختلافات پدر و مادرتان را (اگر بوده است) در رأس همه خواهید یافت که بعد از سالهای سال هنوز محو نشده است.
یکی از دانشمندان می نویسد: پدران و مادران باید بدانند که مجادله های بزرگترها در خانواده روی کودکان انعکاس سنگینی دارد. روابط متقابل بزرگترها در تشکیل شخصیت کودک تأثیر زیادی می گذارد.... اگر در خانواده ای تواق و وحدت وجود نداشته باشد در این صورت پرورش صحیح کودکان امکان ندارد. بزرگترها که سرگرم مجادله های خود می شوند از معاشرت با کودکان و پرداختن به تربیت آنها باز می مانند. در چنین مواردی کودکان اغلب خوب درس نمی خوانند. عصبانی، تندخو، گوشه گیر می شوند. کودک مخصوصا در سنین بالا در وضع مشکلی می افتد. او دلش بحال پدر و مادرش می سوزد و نمی تواند تصمیم بگیرد که طرف کدام را بگیرد و از کدام پشتیبانی کند و گاهی بدون آنکه تشخیص بدهد به صورت غیرمنصفانه ای بر ضد هریک از آنها قهر آلود می شود.(1)
... در ضمن نامه اش می نویسد: یکی از بدترین لحظات دوران کودکی من، موقعی بود که پدرم با مادرم دعوا می کردند و یکدیگر را دشنام می دادند. در این مواقع، من و خواهر و برادرانم به گوشه ای می خزیدیم و حالت و حوصله هیچ کاری را نداشتیم تا وقتی که وضت به حالت عادی درآید.
یادم هست که خواهر کوچکترم با مشاهده ی این وضع، شروع به گریه می کرد و تا مدتی به حال عادی نبود. اکنون بعد از چند سال، مبتلا به ضعف اعصاب شدید شده است، و به نظر می رسد که دعوای آنها در روح خواهر کوچکترم بیشتر اثر نهاده است.

و ... در ضمن نامه اش می نویسد:

از دوران کودکی خاطره ی تلخی دارم که هیچگاه آن را فراموش نمی کنم. پدری داشتم بداخلاق و بدرفتار و عصبانی و خودخواه . در خانه مرتب ایراد و بهانه می گرفت. و با ایراد و بهانه هایش جمع ما را از هم می پاشید. پدر و مادرم از بامداد تا نصف شب با هم دعوا می کردند. نمی دانم چطور خسته نمی شدند. آن هم درباره ی امور کوچک و ناچیز . شبی نبود که بدون گریه بخوابیم. در اثر همین، مبتلا به ضعف اعصاب شدم. می ترسیدم و خوابهای وحشتناک می دیدم. به دکتر مراجعه کردیم گفت در اثر اختلافات خانوادگی است. و دوائی جز آرامش ندارد. خوشحالی من وقتی بود که ازدواج کردم و از آن خانه نجات یافتم. اما هنوز هم با اینکه زندگی خوبی دارم، مثل آدمهای شکست خورده هستم و در زندگی پیشرفت نمی کنم. شما را به خدا ای پدران و مادران! اگر هم اختلافی دارید در حضور کودکانتان دعوا نکنید.
و ... در ضمن نامه ی مفصلش می نویسد: بدترین خاطره ی دوران کودکی من اینست: هشت ساله بودم که بین پدر و مادرم اختلاف و مشاجره ی شدیدی روی داد.
بچه ها از ترسشان هرکدام در گوشه ای مخفی شدند. این حادثه چنان در روح من اثر گذاشت که تا مدتها مضطرب و پریشان بودم. از خانه و افرادش بیزار بودم. دلم نمی خواست از مدرسه به منزل برگردم. از خدا می خواستم مریض شوم و بمیرم. گاهی هم به فکر خودکشی می افتادم. بعضی شبها خواب می دیدم که با همسر آینده ام دعوا و جنگ و جدال دارم، و در عالم خواب نقشه می کشدیم که چگونه از حق خود دفاع کنم... در اوائل ازدواج بدنبال بهانه می گشتم تا با همسرم دعوا کنم و ثابت کنم که می توانم عصبانی شوم و فریاد بکشم و بدین وسیله ثابت کنم که شخصیتی دارم خوشبختانه همسرم خونسرد و عاقل بود، و مدارا می کرد سپس با دلیل و برهان مرا قانع می ساخت. خوشبختانه چند ماهی بیشتر طول نکشید. وقتی به اشتباه پدر و مادر و نقطه های ضعف خودم پی بردم اخلاقم را عوض کردم و اکنون زندگی آرامی داریم.
و ... در ضمن نامه اش می نویسد: در سن نه سالگی بودم که پدر و مادرم در اثر اختلافات جزئی تصمیم به جدائی گرفتند. من و خواهر و برادرم را به منزل پدربزرگم فرستادند. بعد از آن کار ما فقط گریه بود. وقتی به دیدار مادرم می رفتم شبها از خواب می پریدم و می گفتم: به منزل پدرم نمی روم. بعد از مدتی بعضی از خویشان پدر و مادرم را آشتی دادند و مادرم به منزل آمد. اما همین مدت کوتاه چنان در روح من اثر کرد که هنوز هم آثار آن باقی است. اکنون سعی می کنم که اگر هم اختلافی داریم آن را در حضور فرزندانم مطرح نسازم.
و ... در ضمن نامه مفصلش می نویسد: من از دوران کودکی خاطره های بسیار تلخی بیاد دارم و ازآن دوران کمتر خاطره ی خوشی را می توانم پیدا کنم. گاهی که به فکر گذشته می افتم چنان ناراحت می شوم که بی اختیار اشکم جاری می گردد.
علت آن همه ناراحتی اینست ! از زمانی که یاد دارم پدر و مادرم دائما بر سر پول بحث و دعوا داشتند و بدین وسیله زندگی را بر من و خواهر و برادرانم که هشت نفر بودیم تنگ کرده بودند. و از همین جهت با شوهرم جر و بحث نمی کنم و بر سر پول جنجال راه نمی اندازم و زندگی را بر خودم و شوهر و فرزندانم تلخ نمی نمایم.
و ... در ضمن نامه اش می نویسد: در سن پنج سالکی که بهترین دوران بچگی است، پدر و مادرم اختلاف شدیدی پیدا کردند. پدرم برای دومین بار ازدواج کرده بود. در اثر همین اختلاف مادرم طلاق گرفت و شش بچه را بجای گذاشت. یک روز تلخ که من و برادرم مشغول بازی بودیم مادرم برای خداحافظی به منزل آمد. خدا می داند که ما بچه ها چقدر ناراحت شدیم. مادرم رفت و ما را نزد مادر پدرم تنها گذاشت. مدت دو سال از غصه ی بی مادری و بی التفاتی پدر رنج بردیم.
بعدا مادرم آمد مرا با برادرم به خانه ی خودش برد و با ارثی که از مادرش داشت از ما نگهداری کرد. بچه های دیگر هم آمدند. مادر هم مادری کرد هم پدری، فداکاریهای او را هرگز فراموش نخواهم کرد.
و ... در ضمن نامه اش می نویسد: پدر و مادرم مرتب دعوا داشتند و در منزل ما جنجال بپا بود. مادرم مرتبا قهر می کرد و بچه را نزد من که یک دختر هشت ساله بودم می گذاشت و می رفت. من ناچار بودم از کودکان دو ساله و چهار ساله و شش ساله و حتی شش ماهه پرستاری کنم. گاهی هم از پدرم کتک می خوردم. با همه این احوال می خواستم درس هم بخوانم. بدین جهت در کلاس دوم مردود شدم. آموزگارانی که از احوالم اطلاع داشتند رحم می کردند و نمره ی اضافی می دادند. با همین اوضاع شش کلاس درس خواندم و به دبیرستان راه یافتم. اکنون که مادر شده ام تصمیم گرفته ام که با جنگ و دعوا اسباب ناراحتی خودم و شوهر و فرزندانم را فراهم نسازم.
پدران و مادرانی که احساس مسؤولیت می کنند و به تربیت فرزندان خویش علاقمند هستند باید از نزاعها و کشمکشهای داخلی جدا اجتناب نمایند و هیچگاه در حضور فرزندانشان دعوا نکنند. با قهرها و کدورتهای طولانی اسباب ناراحتی و پریشانی آنها را فراهم نسازند. چیزی بدتر از این نیست که پدر یا مادر از خانه قهر کنند و فرزندان بیگناهشان را بگذارند و بروند. اگر پدر و مادر بدانند که در این مدت گرچه کوتاه باشد، فرزندانشان در چه حالی به سر می برند، دست از لجبازیها و ستیزه گریهای خویش برمی دارند. این قبیل خاطرات تا آخر عمر فراموش نمی شود و روح و روان کودکان را فرسوده و پریشان می سازد. البته شاید کمتر خانواده ای پیدا شود که هیچگونه اختلاف سلیقه ای نداشته باشند ولی زندگی زناشوئی احتیاج به گذشت دارد. پدران و مادران مسؤول و آگاه اختلافات خودشان را با تفاهم و منطق و استدلال برطرف می سازند. و اگر هم گاهی بناچار بگومگو می کنند سعی دارند که در حضور فرزندانشان نباشد. و اگر بچه ها توجه پیدا کردند می توان به آنها تذکر داد که نزاعی در کار نیست بلکه مشکلات و اختلاف سلیقه داریم و در صدد یافتن راه حل می باشیم و چندان اهمیتی ندارد. پدر مادر هیچگاه ولو در حال عصبانیت، نباید دم از طلاق و جدائی بزنند، زیرا این موضوع علاوه بر اینکه بنیاد زناشوئی را متزلزل می سازد برای کودکان نیز ایجاد ناامنی و اضطراب می نماید جدا شدن زن و مرد نیز بزرگترین خیانت به کودکان است، زیرا آشیانه ی آنها را متلاشی می گرداند. و آنان را بدبخت و پریشان می سازد. زیرا کودک پدر و مادر را با هم می خواهد نه یکی از آنها را تنها. بعد از طلاق، اگر پدر بچه ها را تحویل بگیرد و ثانیا ازدواج کند کودکان بیگناه ناچارند زیر دست نامادری زندگی کنند. نامادری هم هرچه خوب باشد جای مادر را نخواهد گرفت، غالبا هم به بچه های شوهرش اذیت و آزار خواهد کرد. اذیتهای نامادریها را در مجلات و روزنامه ها می خوانید. و اگر مادر، بچه ها را تحویل بگیرد گرچه بهتر از پدر می تواند از آنها نگهداری کند اما بهرحال جای پدر خالی است و دور بودن از پدر آنها را رنج می دهد. و اگر هر دو لجبازی کنند و فرزندان خویش را نزد دیگری بگذارند که وامصیبتا.
بهرحال، زن و شوهر قبل از بچه دار شدن آزادند اما بعد از تولید نسل وظیفه دارند که از اختلافات بپرهیزند و کانوان خانوادگی خویش را حتی القوه حفظ کنند و اسباب ناراحتی و اضطراب فرزندان بیگناهشان را فراهم نسازند و الا در پیشگاه عدل الهی مسؤول و مؤاخذ خواهند بود.

پی نوشت ها :

1- روانشناسی تجربی ص 673.

برگرفته از کتاب آئین تربیت

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار