هم‏نشينى با فرشتگان

«ليلة القدر» كدام شب از سال است و با توجه به اختلاف تقويم در كشورها، آيا ممكن است چند شب قدر وجود داشته باشد؟
شكى نيست كه «ليلة القدر»، يكى از شب‏هاى ماه رمضان است و جمع ميان آيات قرآن نيز اقتضاى اين را دارد. از يك سو در قرآن مى‏فرمايد: «قرآن در ماه رمضان نازل شده است»1 و از سوى ديگر آمده است: «ما آن را در شب قدر فرو فرستاديم».2 براى تعيين شب قدر، بايد به روايات مراجعه كرد. در روايات شيعه و اهل سنت، احتمالات گوناگونى داده شده است كه عبارتند از: شب هفدهم، شب نوزدهم، شب بيست و يكم، شب بيست و سوم، شب بيست و هفتم و شب بيست و نهم.3
بر اساس روايت مشهورى، احتمال اين كه شب قدر، يكى از شب‏هاى نوزدهم، بيست و يكم و يا بيست و سوم ماه رمضان باشد، بيشتر است. سيد بن طاووس، روايات متعددى درباره تعيين شب قدر، در كتاب اقبال الاعمال نقل كرده است و از مجموع آنها فهميده مى‏شود كه اندازه‏گيرى و «تقدير» امور و كارها، در شب نوزدهم و «تحكيم» آنها در شب‏بيست و يكم و «امضاى» آنها در شب بيست و سوم است. به اين دليل، شب‏زنده‏دارى، عبادت و دعا در اين سه شب، بسيار توصيه شده است. به ويژه درباره دو شب بيست و يكم و بيست و سوم، تأكيد بيشترى شده است.4 در روايتى از امام صادق عليه‏السلام سؤال شده تا شب قدر را معين كند و ايشان فرمود: «آن را در شب بيست و يكم و بيست و سوم بجوييد». وقتى راوى خواست تا امام آن را دقيقاً مشخص كند، امام فرمود: «چه سخت است بر تو كه دو شب را كوشش كنى»! در عين حال، روايات متعددى دلالت دارد كه شب بيست و سوم، شب قدر است.5 البته شب قدر براى امامان معصوم عليهم‏السلام، كاملاً روشن بوده است؛ زيرا فرشتگان در آن شب، بر آنان فرود مى‏آيند؛ اما آنان اصرار بسيارى داشته‏اند كه شيعيان، چند شب را به عبادت و شب‏زنده‏دارى مشغول باشند.
با توجه به اين مطالب، روشن مى‏شود كه شب قدر، در هر سالى وجود دارد و آن، يك شب است و اختلاف تقويم، موجب نمى‏شود كه چند شب قدر داشته باشيم. بر اين اساس، تأكيد شده است كه دهه آخر ماه رمضان يا حداقل سه شب ياد شده را به عبادت بگذرانيم. پيامبر اكرم صلى‏الله‏عليه‏وآله در دهه آخر ماه رمضان در مسجد، معتكف مى‏شد و برخى از بزرگان شيعه، براى درك شب قدر، يك سال، شب‏ها را احيا مى‏داشتند به هر حال، شب قدر، يك شب است و به احتمال بسيار زياد، اين يك شب، در دهه آخر ماه مبارك رمضان مقدر شده است و مؤمنان براى درك آن شب، تلاش مى‏كنند و احيا مى‏گيرند.
گفتنى است كه با نزول فرشتگان در شب قدر، بركات فراوان و متعددى جريان مى‏يابد كه مهم‏ترين آنها، تقدير امور سالانه است؛ اما علاوه بر آن، نزول دسته‏جمعى فرشتگان، نورانيت و بركتى را به وجود مى‏آورد كه از فرصت‏هاى ممتاز، براى توبه و ارتقاى درجات معنوى است؛ به طورى كه انسان مى‏تواند از فرصت يك شب، ارجمندى هزار ماه را به دست آورد. بنابراين، اگر چه اعلام تقدير امور سالانه به حجت خدا، در شب قدر انجام مى‏گيرد، اما براى مردم سراسر جهان - با اختلاف افق‏هايى كه دارند - شب قدر به نسبت هر منطقه، ادامه دارد و همچنان بركات نزول فرشتگان، شامل حال آنان مى‏شود و تقدير امور آنان نيز بر اين اساس انجام مى‏گيرد و با اعلام قبلى تقدير امور به حجت خدا، در وقت معين، منافات ندارد. از اين رو، حتى براى كسانى كه در منطقه خود فرصت شب را از دست داده‏اند نيز فرصت باقى است.
در روايات آمده است كه روزهاى شب قدر نيز فضيلت شب قدر را دارند و اگر كسى در پى درك فضايل آن باشد، به آنها مى‏رسد. همچنين در روايات چنين آمده است: اگر كسى در اين شب‏ها موفق نشد، منتظر شب و روز عرفه باشد كه مى‏تواند در آن، سرنوشت خويش را رقم زند. بنابراين، تعيين اين اوقات، براى رقم زدن تقديرات انسان است و براى خداوند و انسان‏ها محدوديت نمى‏آورد؛ اما اين زمان، ويژگى‏هايى در تسريع حركت انسان به سوى كمال حقيقى دارد.
بنا بر آن چه گفته شد، شب قدر زمانى، دو قسم است؛ زمانى واقعى و زمانى اعتبارى و آن را مى‏توان به اول بهار واقعى و اعتبارى تشبيه كرد. اول بهار واقعى، لحظه‏اى است كه مركز زمين در حركت انتقالى خود به دور خورشيد، منطبق شود و نقطه اعتدال ربيعى، اول بهار واقعى است. حال اگر اين انطباق قبل از ظهر صورت بگيرد (تحويل سال قبل از ظهر باشد)، تمام آن روز را اول بهار و اولين روز سال نو اعلام مى‏كنند؛ اما اگر هنگام تحويل سال، بعد از ظهر باشد، آن روز را به سال قبل ملحق مى‏كنند و مى‏گويند: سال كبيسه است؛ يعنى ماه اسفند در چنين سالى، سى روزى است و در عين حال كه اول بهار واقعى، روز سى‏ام اسفندماه آن سال است، روز بعد را به عنوان اول بهار و نخستين روز سال جديد اعلام مى‏كنند. در اين مثال، روشن است كه ما يك اول بهار واقعى داريم كه يك لحظه است و يك اول بهار اعتبارى داريم كه يك روز است و با توجه به اعتبار و قرارداد، قابل توسعه و تغيير است.
ليلة القدر زمانى نيز همين گونه است؛ يعنى ما يك شب قدر زمانى واقعى داريم و يك شب قدر زمانى اعتبارى. شب قدر زمانى واقعى، لحظه‏اى از شب خاصى است كه در آن لحظه، انسان كامل، بهره‏هايى را از عالم بالا دريافت مى‏كند و اين لحظه، امرى شخصى و غيرقابل توسعه و تعدّد است و شب قدر زمانى اعتبارى، مقطعى از زمان است كه ممكن است 24 ساعت يا كمتر و يا بيشتر امتداد داشته باشد و با توجه به اختلاف آفاق، متعدد مى‏شود. براى مثال ممكن است در سرزمينى خاص، از اول شبى معين تا طلوع فجر، براى اهل آن سرزمين، شب قدر باشد؛ ولى در سرزمينى ديگر، بعد از دوازده ساعت، شب قدر اهل آن سرزمين شروع شود و... .
پس بهره‏ها و بركات شب قدر زمانى اعتبارى، قابل توسعه است و امتداد زمانى 24 ساعته شب و روز قدر، داراى فضيلت مشترك است.

پی نوشت ها

1. بقره، آيه 185.
2. قدر، آيه 3.
3. ابن عربى، احكام القرآن، ج 4، ص 325 - 328 ؛ حسن حسن‏زاده آملى، انسان و قرآن، ص 239 -243.
4. اقبال الاعمال، ج 1، صص 341 - 345.
5. همان، ص 374 - 375.

سایت پرسمان

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار