مشورت ادراك و هشياري دهد
عقلها مرعقل را ياري دهد
گفت پيغمبر بكن اي رأي زن
مـشورت كالمستشار مؤتمن(1)
مشاوره يعني «پيوند عقلها با عقل خود» يك اصطلاح عام است كه در برگيرنده ي فرايندهاي متعددي نظير مصاحبه، اجراي آزمون، راهنمايي، توصيه و ساير موارد مربوط به اين امور است.
هدف مشاوره، ياري رساندن به فرد به منظور حل مشكلات او، طرح و نقشه براي آينده ي وي، تغيير نگاه و نگرش شخص به حيات و زندگي و كمك هايي فكري از اين قبيل است.
روان شناس مشاور كسي است كه با تخصص خود در زمينه ي راهنمايي و هدايت رفتاري، مسائل و مشكلات ازدواج، انتخاب شغل و حرفه، امور اجتماعي، مسائل تحصيلي و آموزشي و ساير موارد مربوط به ديگران كمك ميكند.
مشاوره براي جوانان، از دو مفهوم مكمل برخوردار است، يكي آنكه ديگران با آنان مشورت كنند و ديگر اينكه آنان بتوانند با اطرافيانشان به مشورت بپردازند.
آثار مشاوره با نسل جوان 1- ورزيدگي نيروي فكر و انديشه مشاوره با جوان نيروي فكر و انديشه او را عميقتر و ورزيدهتر ميكند، زيرا اصل مشورت، اتصال عقل ديگران با عقل خويش است و هر موقعيت مشاورهاي، جوان را در برابر پرسشي قرار ميدهد كه لازم ميداند به خوبي بينديشد، و پاسخي شايسته ارائه كند و در حقيقت چنين فرصتي، زمينه را براي رشد و پرورش نيروي عقلاني، فراهم مينمايد و او را از جامعنگري و پختگي فكري بيشتري در مقايسه با همسالان خود كه در چنين شرايطي نيستند، برخوردار ميسازد.
2- تأييدي بر احساس كفايت و قابليت پذيرش شخص در خانواده يا جامعه، باعث مراجعه افراد و كسب آراء و نظرات اوست. مشورت با جوان تأييدي بر احساس قابليت فكري و كفايت عقلاني اوست و هر اقدام مشاورهاي، پاسخي به نياز جوان براي پذيرش و مقبوليت نزد ديگران است و حاصل آن، افزايش ميزان اعتماد به نفس فرد خواهد بود.
3- برداشت جديدي از مسئوليت جوان پس از هر مشورتي كه ديگران با وي ترتيب ميدهند، برداشت جديدي ازاحساس مسئوليت پيدا ميكند. اين امر به ويژه در خانواده بيشتر احساس ميشود، زماني كه والدين با فرزند جوان خود به مشورت ميپردازند، وي اين گونه استنباط ميكند كه او در اين زندگي منزوي، غريبه و جدا يا دور افتاده از دلها و ديدهها نيست، بلكه متعلق به اين زندگي است، چون براي پيشرفت و بهبود همين زندگي از وي نظرخواهي مينمايند، لذا احساس مسئوليت بيشتري نسبت به خود و اطرافيان پيدا ميكند.
4- كمتر شدن فاصلههاي عاطفي مشورت نوعي پيوند عاطفي و فكري است كه صورت ظاهري آن جنبه ي فكري داشته و جنبه باطني آن رنگ و لعاب عاطفي دارد. هر مشورتي كه با نسل جوان انجام ميشود، «فاصلههاي عاطفي» كمتر ميشود و احساس انس و محبت بين افراد با جوان بيشتر و بيشتر ميگردد.
5- نوعي آموزش غير مستقيم به نسل جوان مشورت با نسل جوان نوعي آموزش غير مستقيم محسوب ميشود، زيرا وي از رفتار والدين و اطرافيان ميآموزد كه افراد بالغ به مشاوره به وي توجه دارند و چنين همّت مباركي از سوي اطرافيان نه تنها با غرور و عزّت نفس آنان اصطكاك ندارد، بلكه جوان را آماده ي جمعنگري به جاي «تكروي در زندگي» و بهرهوري از مصلحتانديشي و تجربيات ديگران در چهره مشاوره مينمايد.
شرايط مشاوره نسل جوان با ديگران: ويژگيهاي يك مشاور براي جوانان، با ديگر مشاوران در سطح عموم جامعه، به طور ريشهاي و شيوهاي متفاوت است؛ فراهم ساختن اين شرايط باعث ايجاد تفاهم و اعتماد متقابل نسل جوان با اطرافيان است تا به طور سهل و ساده و به دور از هر گونه اضطراب و دلهره اين مهم انجام شود.
بيدليل نيست كه در آموزههاي ديني نخستين ويژگي مشاور «عقل و خردورزي» و سپس «دلسوزي» بيان شده و بركات آن «رشد و شكوفايي»، «يُمن و بركات بسيار» و «توفيق از پروردگار سبحان» معرفي گرديده است.(2)
كساني كه جوانان آنها را به عنوان مشاور برميگزينند، بدون ترديد بايد واجد صفاتي برتر از معلّمان و مربيان نسل جوان باشند، همچون مبلغان ديني در دانشگاهها، افزون بر «دانش» موردِ نياز جوانان، با «روش» گفتگو، جذب مخاطب و جلب اعتماد جوانان آشنا باشند و به دور از هر گونه ظاهرسازي، خاضعانه و خالصانه و در عين حال عالمانه و خردمندانه، ريشههاي درد را بشناسند و پس از پايان سخن مشورت كننده، به شيوههاي درمان رو كنند تا جوانان در فضايي با تفاهم و مبتني بر اعتماد متقابل دفتر زندگي خود را بگشايند و سطر سطر مطالب خود را به صورت مشورت مطرح نمايند.
ويژگيهاي مشاور نسل جوان از مجموع صفات برجسته ي مشاورِ جوانان، به اين ويژگيهاي والا ميتوان اشاره كرد:
1- سرمايه گذاري عاطفي سطح سرمايه گذاري عاطفي بيشتر از سطح تبادل عاطفي است، در اولي دلجويي مشاور از مراجع مورد نظر مطرح است ولي در دومي، جريان داد و ستد عاطفي در حد تعادل ميان دو شخصيت به ميان ميآيد.
به يقين چنين سرمايه گذاري براي همگان به ويژه نسل جوان با توجه به احساسات پاك و اعتماد ارزشمندي كه به انسانهاي وارسته و خالص ميكنند، ضرورتي بيشتر و بهتر خواهد داشت.
2- ثبات عاطفي فرد در صورت برخورداري از عواطف با ثبات و يكدست در مراحل مختلف زندگي ميتواند، اعتماد جوان را جلب كند و او را به گفتگو و مشاوره ترغيب نمايد. والدين بيش از ديگران بايد واجد چنين صفتي باشند.
3- تواضع و فروتني در مناسبات انساني، نفوذ اخلاقي و جلب اعتماد ديگران در شرايطي امكانپذير است كه ارتباط افقي حاكم باشد. اين امر در روابط متقابل جوانان و ديگران چشمگيرتر و تعيين كنندهتر است. زيرا جواناني كه احساس ميكنند، مشاور از موضع برتر و موقعيت اقتدار با آنان مواجه ميشود، دست به مقاومت ميزنند و عكسالعمل مخالفي از خود بروز ميدهند.
4- نيازشناسي جوانان آگاهي و درك كامل اطرافيان به ويژه والدين از نيازهاي مهم سنّي و مشكلات اين دوران، توانايي خاصي به آنان ميبخشد تا بر اساس نيازهاي آنان، روشهايي را اتخاذ نمايند كه به نتيجه ي مطلوب، يعني تفاهم كامل منجر شود.
5- ارزشهاي اخلاقي پايبندي به يك نظام اخلاقي استوار، متقن و مستحكم الهي، اعتماد جوانان را به خوبي جلب ميكند.(3) هرگاه نسل جوان ما انسان آگاه و هوشياري را بنگرند كه امواج زندگي و توفان شبهات او را عاجز و ناتوان نميكند و چونان نخل استوار و تنومندي، سربلند و پر استقامت به اعتقادات ديني و دلبستگيهاي الهي خود معتقد است، در تمامي عرصهها برتر از نزديكان و اطرافيان به او اعتماد ميكنند و چونان اميني رازدار و پدري مهربان يا برادري دلسوز و آگاه، تمامي فرازها و فرودهاي حوادث زندگي خود را با او در ميان ميگذارند و از وي مدد ميگيرند. به راستي چنين كاميابي براي يك مشاور، بهترين موفقيت و سربلندي محسوب نميشود؟!
آري:
دل را نگاه گرم تو ديوانه ميكند
آيينه را رخ تو پري خانه ميكند
آزادگان به مشورت دل كنند كار
اين عقده كار سبحه صد دانه ميكند(4)
پينوشتها: 1)مولوي.
2) رسول اكرم (ص))؛ وسائل الشيعه، ج 12، ص 42.
3)جوان و نيروي چهارم زندگي، ص 122-119.
4)صائب. ماهنامه پيام زن |