دختر و مادر در «کنار هم» نه روبه‏روی هم

رابطه دختر با مادر، نخستین رابطه او ب هم‏جنس خودش است. کیفیت این رابطه می‏تواند بر نوع روابط با هم‏جنسان در آینده تأثیرگذار باشد. ارتباط تیره و تار مادر و دختر، انگیزه‏های هم‏جنس‏گریزی را در دختر تقویت می‏کند. در حافظه تاریخی دختر، مادر موجود کامل و بی‏نقصی است. توهم کامل بودنِ مادر، از او تصویری اسطوره‏ای و مقدس ساخته است. اما این تصویر افسانه‏ای و خیالی با واقعیت انسانی معمولی که با نام مادر می‏شناسیم، همخوانی ندارد. تناقض ویژگی‏های آن تصویر با رفتار بیرونی مادر، دختر را دچار سرگردانی می‏کند. در واقع می‏توان گفت همه اختلافات در این رابطه متقابل از آنجا نشأت می‏گیرد که دختر، مادر را از هر گونه عیب و خطایی پاک می‏بیند و با دیدن کوچک‏ترین خطا در شیوه رفتار و کردار او دچار دلزدگی می‏شود. واکنش‏های طبیعی یا بیمارگونه مادر با معیار و میزان آن موجود کامل و برتر اندازه‏گیری می‏شود. غافل از اینکه مادر هم «آدمی» است مثل همه با همه کاستی‏ها و بیماری‏ها. اما دختر مادر را بیمار و کج‏خُلق نمی‏خواهد. حسادت و کینه‏جویی، شایسته موجودی مقدس نیست. اما مادر گاهی حسود است، گاهی مهربان است و گاهی بداخلاق. روبه‏رو شدن با این صفات متضاد، دختر را از مادر دور می‏کند. او برای فرار از این موجود عجیب و غریب و رنگارنگ، برای خود همنشین و همراه دیگری پیدا می‏کند. حلقه دوستان، فضای صمیمانه و دلپذیری پدید می‏آورد و در سایه آن رابطه‏ای طبیعی، پویا و متعادل متولد می‏شود. اما مادر یقین دارد که از همنشینان و دوستان تازه دخترش قابل اعتمادتر و شایسته‏تر است. مادر نمی‏خواهد آدم‏های
ناآشنا و تازه از راه رسیده، جانشین او شوند.
مادر تنها می‏ماند و به بداخلاقی و کم‏سوادی متهم می‏شود. صفاتی که دختر نمی‏تواند در مادر بپذیرد، اما اگر در دیگران مشاهده شود، سرزنش‏آمیز نیست. چون دیگران مثل مادر، جایگاهی مقدس و برتر ندارند. مادرِ رها شده، تاوان منطبق نبودن با آن تصویر آرمانی را پس می‏دهد. تصویری که هستی ناکامل مادر را به چند ویژگی افسانه‏ای همچون ایثار، فداکاری و محبت بی‏دریغ و صادقانه محدود و مقید می‏کند و پا بیرون نهادن از این محدوده، گناهی است که فرزندان، آن را بر مادر نمی‏بخشایند. زمانی که دختر به انکار علل و عوامل موقعیت نادلخواه مادر برمی‏خیزد و جایگاه او را ترحم‏انگیز ارزیابی می‏کند، ترسی عمیق و پنهان در وجود خود حس می‏کند؛ ترس از اینکه شبیه مادر شود، ترس از همانند شدن با تصویری که از آن گریزان است. او برای اینکه زندگی مادر را «تکرار» نکند، اهداف متفاوت خود را برای یک زندگی موفقیت‏آمیزتر، در جهتی معکوس پی می‏گیرد. سرگرمی‏های او مخالف سلیقه مادر است. هر چه بیشتر از وضعیت و شرایط مادر متنفر باشد، انتخاب‏های او برای دست یافتن به اهداف خودساخته، عجولانه‏تر است.
از سوی دیگر تفاوت‏ها و تناقض‏های ناشی از فاصله میان دو نسل، فاصله مادر و دختر را بیشتر و عمیق‏تر می‏کند. در نوع پوشش و آرایش ظاهری، دختر پیرو مادر نیست. لباس‏ها و شیوه‏های گفتاری و رفتاری مادر قدیمی شده‏اند. تکیه کلام‏های او در زبان نسل امروز جایی ندارد.
اختلافات دو نسل که تشدیدکننده تفاوت‏های ظاهری و درونی است، در جوامع در حال توسعه یا در اجتماعاتی که در حال گذر از سنت به مدرنیته هستند، نمود بیشتری دارد. مادر و مادربزرگ قدیمی به هم شبیه‏ترند تا مادر و دختر روزگار ما. شاید پس از انتقال کامل به عصر مدرن، تفاوت‏های دو نسل در آینده کمتر باشد. اما اکنون در کشور ایران به عنوان کشوری که مراحل اولیه توسعه را طی می‏کند، هنوز میان نسل امروز و دیروز فاصله بسیار است.
در بگومگوهای روزمره، دختر همواره انتقادهای گاه و بی‏گاه مادر را با عیبجویی و بهانه‏گیری از او تلافی می‏کند. شیوه زندگی او را زیر سؤال می‏برد و با صراحت اعلام می‏دارد که خواهان «زندگی دیگر»ی است. رؤیاهای دخترانه و خیال‏پردازی‏هایش هیچ شباهتی به زندگی واقعی مادر ندارد. تا آنجا که ممکن است همه چیز را به گونه‏ای متفاوت با اکنون، پیش‏بینی و پیش‏گویی می‏کند. مادر نیز در واکنشی متقابل، به دفاع از خویش برمی‏خیزد. او ساکت نمی‏نشیند تا دختر موجودیت او را بی‏رحمانه کالبدشکافی کند. مادر در ناهنجارترین شرایط، خود را راضی و خشنود جلوه می‏دهد. از شوهر خود، از انتخاب‏های درست و نادرستِ خود به بهترین شکل ممکن دفاع می‏کند. در برابر نگاه تمسخرآمیز و بدبین دختر، بی‏مهری‏های شوهر و دشواری‏ها و مشکلات اقتصادی خانواده را برای خودش و دیگران به گونه‏ای توجیه می‏کند. اگر از زندگی خود راضی باشد، صادقانه از آن پشتیبانی می‏کند و اگر چندان رضایت‏مند نباشد، در برابر بازجویی دختر به نارضایتی و پشیمانی خود اعتراف نمی‏کند. زندگی خانوادگی، تنها سرمایه زن است. اگر تسلیم بدبینی‏ها و بدگویی‏های دختر شود، نه فقط زندگی خانوادگی، که هستی خود را باخته است.
تنها در شرایطی می‏توان به کم شدن فاصله دو نسل امیدوار بود که یا پدر و مادر «امروزی»تر زندگی کنند و یا فرزندان به اصول سنتی خانواده خویش اندکی وفادار بمانند. با این همه، احتمال کوتاه شدن این فاصله، بسیار کم است؛ دگرگونی‏های سال به سال شرایط اجتماعی، تعیین‏کننده تحولات رفتاری افراد جامعه است. افراد جامعه امروز همان شهروندان اجتماع دیروز نیستند. دختر و مادر به عنوان عضوهای جدید و قدیمی جامعه، رودرروی یکدیگر ایستاده‏اند. باید مقدماتی فراهم آورد تا این رودررویی به همراهی و همیاری تبدیل شود. فاصله گرفتن مادر از عادت‏های قدیمی نسل‏های پیش از خود و غرق نشدن دختر در جلوه‏های تازه و رنگارنگ جهان معاصر، تنها راهی است که می‏تواند دختر و مادر را نه روبه‏روی هم، که در «کنار هم» قرار دهد.

پیام زن -> دی 1382، شماره 142
پدیدآورنده:شهلا زرلکی،

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار