محبت، عاطفه، آرامش

نیم نگاهی به اخلاق در قرآن

قرآن، موهبتی است كه خداوند بر قلب رسول خدا نازل كرده است. راهنمایی است كه انسان را به بهترین مسیر خوشبختی رهنمون می‏سازد.

قرآن، مجموعه‏ای كامل از معارف بشری و علوم انسانی را در بر می‏گیرد. یكی از بخش‏های مهم قرآن، «اخلاق» است. اخلاق در قرآن اهمیت فراوانی دارد. و در آیات فراوانی، تزكیه نفس ـ كه محور اصلی اخلاق محسوب می‏شود. به عنوان یكی از مهم‏ترین اهداف نزول قرآن و بعثت پیامبر اسلام مطرح شده است. اخلاق، با ملكات نفسانی، تهذیب نفس، رفتار فردی و روابط اجتماعی انسان ارتباط عمیق دارد. اخلاق روابط میان انسان و خدا را تنظیم می‏كند، روابط میان اعضای جامعه را سامان می‏دهد و فرد و جامعه را به رستگاری و كمال می‏رساند.
روابط اجتماعی انسان، محور مسایل اخلاقی است. از آنجایی‏كه ارزش‏های اخلاقی ـ مثبت یا منفی ـ به كردار اختیاری مربوط می‏شود، زندگی اجتماعی نیز كم و بیش برای فرد، اختیاری است، نه جبری.
هر فرد، وجودی مستقل است كه روح، اراده، فكر و شناخت مستقل دارد. او به اختیار خود می‏تواند به صورت جمعی یا فردی زندگی كند و به اندازه‏ای كه انسان در امر زندگی جمعی اختیار دارد، می‏تواند در حوزه علم اخلاق، مورد بحث قرار گیرد.
اجتماعی زیستن و تقویت پیوندهای اجتماعی، هیچ كدام به خودی خود ارزش ذاتی ندارد؛ بلكه در پرتو عواملی چون غریزه، عاطفه و عقل، ارزشمند می‏شود. انسان، با عقل خود درك می‏كند كه برای فراهم كردن نیازهای زندگی خویش، به همكاری دیگران نیازمند است.
تكامل معنوی و تأمین نیازهای مادی انسان، در گرو زندگی اجتماعی است. اگر جامعه نباشد، نه تنها نیازهای زندگی مادی فرد برطرف نمی‏شود، بلكه تعلیم و تربیتی هم صورت نمی‏گیرد و رشد معنوی و اخلاقی هم تحقق نمی‏یابد. از این‏رو عقل، به لزوم معاشرت با دیگران و همكاری با آنان حكم می‏كند.
با توجه به انواع نیازهای افراد به یكدیگر ـ اعم از مادی و معنوی ـ می‏توان گفت كه اصیل‏ترین نیازها، در محیط خانواده پاسخ داده می‏شود. در محیط خانواده، زن و مرد، نیازهای عاطفی یكدیگر و فرزند، نیاز تكوینی و مستقیم خود به پدر و مادر را تأمین می‏كند. مهم‏ترین عامل دوام و رشد خانواده، عاطفه و محبت اعضای خانواده به یكدیگر است. اگر زندگی خانوادگی به حكم عقل ضرورت داشته باشد، بهترین عامل برای استحكام و بقای آن، برانگیختن عواطف متقابل افراد خانواده نسبت به یكدیگر است. عواطف، گاهی تابع عوامل طبیعی هستند و به دنبال تأثیر آن شكوفا شده و جهت خاص خود را پیدا می‏كنند؛ مثل عواطف خانوادگی كه در نتیجه تشكیل خانواده، میان پدر و مادر و فرزندانشان برقرار می‏شود. گاهی نیز پس از اینكه انسان‏ها به حكم عقل، برای تأمین نیازهای مادی و معنوی خود، به زندگی اجتماعی وارد شدند، عواطف متقابلی نیز میان آنان پدید می‏آید.
نقش «عاطفه» در پیوندهای اجتماعی بسیار مهم است، اما اهمیت آن بدین معنا نیست كه به عنوان ارزشی مطلق از آن یاد شود. ارزش عواطف، در چارچوب مصلحت خانواده است و ارزش خانواده نیز از مصالح كلی جامعه پیروی می‏كند. عواطف تا جایی ارزشمند هستند كه در تأمین چنین مصالحی نقش مثبت داشته باشند. به همین منظور، باید در كنترل عقل باشند و ارزش فعالیت‏های عاطفی، در تأیید «عقل» است.
رعایت حد اعتدال و پرهیز از افراط و تفریط در عواطف خانوادگی ضرورت دارد. رعایت حدّ اعتدال باید به گونه‏ای باشد كه در ضمن تقویت روابط خانوادگی و تحكیم بنیان خانواده، هیچ‏گونه سهل‏انگاری را در انجام وظایف اجتماعی خانواده به دنبال نداشته باشد. تفریط در عواطف خانوادگی، بی‏توجهی، عدم احساس مسؤولیت و كمبود محبت اعضای خانواده نسبت به یكدیگر است. افراط در آن به این معناست كه روابط خانوادگی، چنان اصالت پیدا كند كه به روابط اجتماعی خانواده هم سرایت كرده، اعضا را از انجام وظایف خود در اجتماع باز دارد؛ مانند آنكه دلبستگی دو همسر به یكدیگر، مرد را از رفتن به جهاد یا مسافرت‏های ضروری باز دارد. نادیده‏گرفتن عواطف در خانواده، دلیلی جز خودخواهی و خودمحوری افراد ندارد. خودخواهی، اغلب ریشه در عقده‏هایی دارد كه پیش از تشكیل خانواده در انسان به وجود آمده است. تحقیرهایی كه در دوران كودكی آثاری منفی در روح او بر جای می‏نهد و او را برمی‏انگیزاند تا برای جبران یا انتقام‏گیری، در انتظار فرصت نشیند. چنین افرادی، به جای عبرت گرفتن و پرهیز از این‏گونه رفتارها، خود به ایفای همان نقش می‏پردازند و حتی در این زمینه، از آیات، روایات و احكام الهی نیز سوء استفاده می‏كنند؛ مثلاً اگر اسلام در بعضی آیات یا روایات، به زن فرمان می‏دهد كه از مرد پیروی كند ـ بی‏آنكه به فلسفه اصلی آن توجه كنند ـ آن را دستاویزی برای زورگویی و تحمیل افكار و نظریات خود بر اعضای خانواده قرار می‏دهند؛ در صورتی‏كه هیچ‏گاه چنین زورگویی‏هایی مورد نظر نیست و كسی كه چنین می‏كند، نزد خداوند مسؤول خواهد بود. محدوده اختیارات مرد به عنوان مدیر در محیط خانواده مشخص است و باید در همان حد، به مدیریت خانواده بپردازد تا جمع خانواده پراكنده نشود. این مسأله، هیچ‏گاه به معنای فرمان‏روایی مطلق مرد در محیط خانواده نیست. در دیدگاه اسلام، اساس زندگی خانوادگی بر محبت است. در قرآن آمده است كه:
«یكی از نشانه‏های خداوند این است كه برای شما از جنس خودتان، همسرانی آفرید تا در كنارشان بیارامید و میان شما و همسرانتان مودّت و رحمت برقرار ساخت.»
آری، میان دو همسر، باید مهر و محبت برقرار باشد و آنان در كنار هم احساس آرامش كنند. اصل در زندگی خانوادگی، وجود فضایی آرام و محبت‏آمیز است. زن و شوهر باید تلاش كنند تا در محیط خانواده، میان اعضا آرامش به‏وجود آید و روز به روز، عواطف و محبتشان به هم بیشتر شود.

مریم راهی

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار