استرس را در خانواده مديريت کنیم

استرس، پديده نوظهوري نيست، بلكه از زمان‌هاي بسيار دور نيز وجود داشته و تنها تفاوت آن در تنوع، استمرار و منابع استرس‌زاست. فشارهاي عصبي از گذشته‌هاي دور نيز وجود داشته، ولي بتدريج شكل بروز و منابع آن تغيير كرده است.
گسترش منابع استرس در محيط خانه، محيط كار و اجتماع به حدي است كه در برخي اوقات توان تفكر و برنامه‌ريزي ساده را نيز از انسان سلب مي‌كند.
گاهي فشار عصبي ريشه در مشكلات كاري افراد دارد. در اين صورت علاوه بر آن‌كه شخص دچار مشكلات روحي و رواني در محيط اجتماعي و خانواده مي‌شود بويژه در محيط خانواده باعث مي‌شود تا فرد نتواند ارتباط درست و مثمرثمري با ساير اعضاي خانواده داشته باشد و تنش دروني او باعث تنش در خانواده و روابط بين افراد شود. لازم به ذكر است استرس به دو بخش مثبت و منفي تقسيم مي‌شود.

استرس منفي

در استرس منفي، قبل از آن‌كه كار پيچيده و مشكل شروع شود آثار ناراحتي روحي و رواني در فرد پديدار مي‌شود و شخص كنترل موقعيت را از دست مي‌دهد و هر پيشامد كوچك را به يك مشكل بزرگ تبديل مي‌كند و بتدريج دچار اضطراب و استرس مي‌شود و آرامش از وي و اطرافيانش سلب مي‌گردد.

استرس مثبت

هنگامي كه قصد انجام كار پيچيده يا مشكلي را داريم، ميزان انرژي در بدن افزايش مي‌يابد تا قادر به انجام كار باشيم. در اين حالت حس هوشياري و كنترل موقعيت در بدن افزايش مي‌يابد و بدون اين‌كه فشار زيادي را تحمل كنيم و بيش از اندازه مضطرب شويم كار را به اتمام مي‌رسانيم. در اين شرايط مي‌توانيم با احساس رضايت از انجام كار، آرامش خود را بازيابيم و حس اعتماد به نفس نيز تقويت مي‌گردد. اين استرس براي اين‌كه اثرات مثبتي بر فرد و محيط اجتماعي او مي‌گذارد مثبت تلقي مي‌شود.

عوامل استرس‌زا كدامند؟

تعدادي از زمينه‌‌هاي زندگي باعث استرس مي‌شود كه مي‌توان آنها را به6 زمينه تقسيم كرد: كار، ديگران، زمان، محيط، زندگي داخلي و شخصيت.
كار: مسوول خانواده تنها مسوول اداره كردن استرس خود نيست، بلكه مسوول جلوگيري از استرس بيش از اندازه ساير اعضاي خانواده نيز هست.
در واقع كاركردن بيش از اندازه پدر يا مادر خانواده به همان اندازه مي‌تواند استرس‌زا باشد كه كار نكردن يا ترس از بيكار شدن. گاه استرس كاري خارج از منزل همراه فرد به خانواده وارد مي‌شود كه بايد از آن جلوگيري شود.
ديگران:ازدحام، گاهي سبب استرس مي‌شود، همين طور تنهايي. زنان و شوهران سبب استرس هم مي‌شوند، همان‌گونه كه نيافتن همسري مناسب چنين اثري به جاي مي‌گذارد. طلاق، جدايي و مرگ همسر نيز استرس‌آور است. فرزندان علل عمده استرس هستند، همان‌گونه كه عقيم بودن. در محيط كاري، مواجه شدن با مردم استرس‌زاست، اما از بين بردن عصبانيت براي جلوگيري از كشمكش نيز چنين است. مديران سبب استرس زيردستان مي‌شوند و اداره مردم به مراتب استرس‌زاتر از اداره ماشين‌هاست.
زمان: دائم در حال شتاب بودن، استرس‌آور است. در دنياي كاري امروز وقت با ارزش است و به همين دليلي دوره‌هاي مديريت زمان اجرا مي‌شود. كوتاهي در برنامه‌ريزي و انتظار مسائل و مشكلات را داشتن، سبب افزايش مقدار فشار عصبي و رواني (استرس) مي‌شود.
محيط: ازدحام بيش از اندازه و سر و صدا هم در خانه و هم در محيط كار دو عامل تحريك عصبي هستند. اين عامل‌هاي تحريك‌كننده اگر پيوسته و بدون فاصله باشند، بزرگ‌ترين عامل استرس مي‌شوند. امروزه به وسايل ايجادكننده صدا در وسايل خانگي هم توجه مي‌شود مانند جاروبرقي، ماشين لباسشويي و غيره. بايد توجه داشت كه سكوت خيلي زياد هم يك عامل استرس‌زاست.
خانواده: زندگي خانوادگي شاد و مطمئن بزرگ‌ترين عامل رهايي از استرس است، ولي هرگونه شكاف در اين زندگي به محيط كار منتقل مي‌شود. ازدواج فرصتي براي سهيم شدن در مشكلات و تجارب پديد مي‌آورد ولي مي‌تواند با خود ناكامي هم به بار بياورد. معتادان به كار كه كوشش مي‌كنند هر ساعت را در كار بگذرانند، اغلب از تلخي زندگي و همسري پر از كينه رنج مي‌برند. مرگ همسر، طلاق، زنداني شدن و جدايي بالاترين عوامل استرسي هستند كه زندگي عادي خانوادگي را به هم مي‌ريزند.
شخصيت: روان‌شناسان امريكايي افراد بشر را به دو نوع شخصيت الف و ب تقسيم‌بندي كرده‌اند. نوع «الف» مردمي رقابت‌جو و تجاوزگرند كه خود و كارمندانشان را بسيار سخت به كار مي‌رانند. آنان استعداد فشارهاي عصبي و رواني را دارند بويژه مستعد حمله قلبي هستند. دارندگان شخصيت نوع «ب» مردمي آرام‌تر و ساده‌گيرترند و اغلب براي پيشگيري از استرس، كارها را از پيش برنامه‌ريزي مي‌كنند. در واقع آدم‌هاي بسيار كمي به طور خالص از نوع «الف» يا «ب» هستند و نوع افراد بيشتر در يك مقياس رفتاري ميان اين دو قابل سنجش است. نوع «ب» مصون از استرس نيستند، ولي احتمال اين‌كه بيشتر با آن كنار آيند زياد است. پاره‌اي از افراد نوع «الف» ناقل استرس هستند، خودشان در برابر استرس نفوذ ناپذيرند ولي آن را به ديگران منتقل مي‌كنند.

علائم استرس

عمده‌ترين علائم و آثار استرس در دو سطح نمايان مي‌شود:

الف)‌ سطح فيزيولوژيكي (جسمي)‌

افزايش متابوليسم بدن / افزايش فشار خون / تپش قلب / تعريق بيش از حد / زخم معده / افزايش كلسترول/ مشكلات تنفسي/ سوءهاضمه/ سردرد/ ديابت/ طاسي / ميگرن

ب)‌ سطح روحي و رواني

افسردگي / هيجان / التهاب / حساسيت زياد / انزواطلبي / عدم اطمينان و اعتماد / عصبانيت / تفكرات و توهمات / كم‌خوابي / بي‌اشتهايي / نگراني / سيگار كشيدن / وابستگي به دارو / بي‌طاقتي و نفس نفس زدن/ ناتواني در تصميم‌‌گيري / ضعف حافظه كه نتيجه كم‌توجهي و پريشاني حواس است

راه‌هاي مقابله با استرس

مقابله با استرس و كنترل اثرات آن بستگي به طبيعت و روحيه و توان هر فرد دارد كه چگونه مي‌تواند در موقعيت‌هاي خاص به خوبي تصميم‌گيري نمايد يا در محل مشكلات چاره‌انديشي كند. طرز برخورد افراد به نوعي با شخصيت آنان نيز مرتبط است. برخي به صورت واقع‌بينانه و فعال با مشكل برخورد مي‌كنند و برخي حالت انفعالي و منفي دارند. لذا انزواطلب يا پرخاشگر مي‌شوند. زماني كه اثرات استرس بيش از اندازه باشد و تدابيري كه براي كاهش استرس به كار مي‌رود مفيد واقع نشود در اين صورت تغيير نگرش نسبت به مشكل مي‌تواند مفيد واقع شود. اتخاذ تدابير لازم براي مقابله با استرس مستلزم شناخت استعدادهاي ذاتي، تفكر مثبت و آگاهانه است. براي غلبه بر استرس در ابتدا لازم است تا سيستم عصبي به تدريج در حالت توازن قرار گيرد. بدين ترتيب كه در ميان دوره‌هاي فعاليت شديد حتما دوره‌هاي آرامش و عدم فعاليت گنجانده شود. آنچه به عنوان مهمترين راهكارهاي كاهش يا مقابله با استرس مي‌توان نام برد بدين شرح مي‌باشد: تفكيك كردن مسائل كاري از مسائل خانوادگي و سعي در حفظ جايگاه هر كدام، تغيير برخي رفتارها كه موجب آسيب‌پذيري شخص در مقابله با استرس مي‌شود، اولويت‌بندي برنامه‌ها و كارهاي روزانه‌اي كه بايد انجام گيرد.
استفاده از مديريت زمان براي كارهايي كه اولويت بيشتري دارد. يعني ضمن آن كه برنامه‌ها اولويت‌بندي مي‌شوند زمان لازم را براي انجام هر كار از قبل تعيين كنيم.
تعيين اهداف بلندمدت و كوتاه‌مدت و راه‌‌هاي نيل به آن
گفتگو و تبادل‌نظر با اعضاي خانواده و‌ دوستان در مورد مشكل يا مساله و سعي در حل آن
تنظيم برنامه‌هاي مرتب ورزشي، مطالعه و تفريحات سالم
داشتن برنامه غذايي منظم و احتراز از خوردن مواد چربي و قندي
تنظيم برنامه خواب و استراحت به ميزان كافي
تقويت روحيه همكاري و تعاون در خانواده و محيط كار
شناخت محدوديت‌هاي جامعه از نظر اقتصادي اجتماعي و تفاوت‌هاي بين فردي در خانواده
«نه» گفتن در مواقع لازم

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار