روى حرف خود بايستيد

براى دفاع از حق خويش، پيش از هر چيز، بايد حقوق خود را بشناسيد و آن گاه چگونگى اِعمالش را ياد بگيريد. در هر منازعه، انسان علاوه بر روش جنگ يا گريز، مى‏تواند از شيوه نيرومند گفت‏وگو استفاده كند. همه چيز به اين بستگى دارد كه بتواند قاطعانه صحبت كند؛ صرف آشنايى با حقوق ويژه كافى نيست و براى اين منظور، آشنايى با پاره‏اى از مهارت‏هاى كلامى لازم است با برخى از اين مهارت‏ها، بيشتر آشنا مى‏شويم:

1. پافشارى در بيان خواسته‏

اين روش معمولاً اولين روشى است كه آموزش داده مى‏شود. افراد معمولاً پس از بيان درخواست خود و شنيدن «نه»، سكوت مى‏كنند و تسليم مى‏شوند. بايد توجه داشته باشيد كه طرف مقابل شما، مثل بقيه، بيش از چند «نه» در ذخيره ندارد و شما به كمى مقاومت احتياج داريد. يكى از مهم‏ترين جنبه‏هاى قاطعيت در گفت‏وگو، استقامت و روى حرف خود ايستادن است. شما بايد ياد بگيريد كه بدون عصبانيت و بى آن كه كنترل خود را از دست بدهيد، روى حرف خود بمانيد و استقامت به خرج دهيد. بيشتر اوقات براى آن كه در برخوردها و درگيرى‏ها پيروز شويد، بايد استقامت به خرج دهيد و روى حرفتان بمانيد.
شخص بى‏قاطعيت، در برابر كمترين مقاومت طرف مقابل و در برابر اولين چرا و با شنيدن نخستين استدلالى كه شخص مقابل در حمايت از نظرش مى‏كند، تسليم مى‏شود و ميدان را خالى مى‏كند. شخص بى‏قاطعيت، براى تجهيز شدن به سلاح پايدارى، نبايد در جواب «چراها»، به عذر و بهانه متوسل شود؛ مهم اين است كه چيزى را مى‏خواهد و بايد سرزنش‏هاى ديگران را فراموش كند.
به طور خلاصه، براى پيدا كردن قاطعيت كلامى، يك راه اين است كه بى‏توجه به گوشزدهاى ديگران، موضوعى را تكرار كنيم. در اين روش، بى آن كه تحت تأثير گفته سايرين قرار بگيريد، خونسرد و محترمانه روى حرف خود بايستيد و نظر خود را به طرف مقابل بقبولانيد. هدف، تكرار يك جمله و عبارت نيست؛ منظور اين است كه در هر عبارتى كه انتخاب مى‏كنيد، درس مقاومت و پايدارى ياد بگيريد.

2. پافشارى در «نه» گفتن‏

پافشارى در «نه» گفتن، شكلى از پافشارى در بيان خواسته است. در اين روش، فرد در برابر سماجت ديگران، براى قبولاندن يك نظر - براى مثال به فروش رساندن يك كالا يا دست‏يابى به يك وسيله - روى گفتن «نه»، پافشارى مى‏كند.
البته مى‏توان از كلمات ديگرى استفاده كرد يا شكل رد و انكار را به گونه‏هاى مختلف بيان داشت؛ ولى جوهر پيام، بايد عدم قبول را در برداشته باشد. براى اين كار، از عباراتى نظير علاقه‏اى به اين كار ندارم، نه نمى‏توانم و...، استفاده كنيد.
فرد بدون توجه به سؤال و گفته‏هاى ديگران، حرف خودش را مى‏زند. ما عادت كرده‏ايم كه به پرسش ديگران پاسخ دهيم؛ زيرا خيال مى‏كنيم كه وقتى كسى با ما صحبت مى‏كند، بايد حتماً جوابى داشته باشيم و بايد نسبت به هر آن چه مى‏گويد، واكنشى نشان دهيم. براى رهايى از شر سلطه‏جويى، به تمرين در «نه» گفتن نياز است.

3. توافق‏

خيلى‏ها مى‏پرسند كه اگر طرف مقابل در برابر قاطعيت‏ها تسليم نشد، آن گاه چه كنيم؟ جواب اين است كه عزت نفس، نسبت به هر چيز ديگر مقدم است. در نتيجه، اگر عزت نفس خود را در جريان اِعمال حق خود محترم شمرديد و رعايتش كرديد، حتى اگر بى‏درنگ به خواسته خود نرسيد، احساس خوبى خواهيد داشت. در اين گونه مواقع، شما مى‏توانيد به مصالحه عملى و مؤثرى برسيد؛ براى مثال، مى‏توانيد با رعايت نظر طرف مقابل، فرصتى براى تعمير يا تعويض كالايتان تعيين كنيد؛ البته اگر اين مصالحه به قيمت زير پاگذاشتن عزت نفس باشد، توصيه نمى‏شود. در واقع، بايد ببينيم در كجا بايد دست به مصالحه بزنيم و از قاطعيت كلامى بپرهيزيم.
مواردى پيش مى‏آيد كه به خرج دادن قاطعيت، عاقلانه نيست؛ يكى از آنها هنگامى است كه بروز حوادث، دور از كنترل شماست. در اين مواقع، قاطعيت به خرج دادن، احمقانه و چه بسا خطرناك است. در درگيرى‏هاى حقوقى و يا در مواردى كه احتمال آسيب‏هاى جسمى وجود دارد، بايد حتى‏المقدور از موضع خود عدول يا سكوت كنيد و حرفى نزنيد؛ بلكه بايد به گونه‏اى عمل كنيد كه با حفظ مصالحه، به عزت نفس شما آسيب وارد نشود.

4. توسعه روابط اجتماعى‏

براى ايجاد روابط اجتماعى، توجه و گوش فرا دادن به افكار و احساسات ديگران، اهميت اساسى دارد. مردم معمولاً به طور غيرمستقيم اطلاعات خويش را ارائه مى‏دهند كه مى‏توان از آنها به عنوان سرنخ براى ايجاد ارتباط مناسب استفاده كرد. مهارت لازم ديگر، ارتباط مؤثر و شناساندن خود است. وقتى از تمايلات و خواسته‏هاى خود صحبت مى‏كنيد و ديدگاه‏ها و واكنش‏هاى خود را عيان مى‏سازيد، ارتباط بهترى ايجاد مى‏شود. اگر تنها به گفته‏هاى طرف مقابل توجه كنيد و از خود مايه‏اى نگذاريد، چه بسا هم‏صحبت شما نيز به تدريج سكوت كند. بايد نظرتان را با صراحت مطرح كنيد و از احساساتتان با ديگران صحبت كنيد. اين بيان، هم شامل احساسات مثبت و هم منفى مى‏شود. اگر مايل نيستيد وسيله‏اى را در اختيار دوست خود بگذاريد، صراحتاً آن را بيان كنيد و از احساس خود نيز بگوييد؛ مثلاً بگوييد: «از در اختيار گذاردن اتومبيل معذورم؛ زيرا احساس نگرانى شديدى پيدا مى‏كنم». اگر دوست در مقام نصيحت و پاسخ‏گويى، بى‏مورد بودن طرز فكر و احساستان را پيش كشيد، مى‏توانيد خيلى ساده بگوييد: «بله، شايد حق با شما باشد؛ اما به هر صورت، چيزى است كه وجود دارد و احساسى است كه فعلاً دارم». وقتى با دوست خود صحبت مى‏كنيد، تا مى‏توانيد در چشمان او نگاه كنيد؛ زيرا نگاه نكردن، به چشم مخاطب از مهم‏ترين نشانه‏هاى تشويش و اضطراب است.

5. خود را به خنگى زدن‏

اين روش به خصوص در برخورد با انتقاد، خيلى مؤثر است. در روبه‏رو شدن قاطع با انتقاد سلطه‏جويانه، لازم نيست منكر انتقاد شويد يا موضع تدافعى بگيريد و انتقاد را با انتقاد جواب دهيد. در اين صورت، لازم است كارهاى زير را انجام دهيد:
الف) حقيقت انتقاد ديگران را بپذيريد؛ براى مثال، دخترى كه مادر سخت‏گيرش يك لحظه از دخالت در كار او دست بر نمى‏دارد، مى‏تواند خودش را به خنگى بزند و خيلى راحت با آن برخورد كند:
مادر: «باز كه تا ديروقت بيرون بودى»؟
دختر: «درست است؛ ديشب باز هم تا ديروقت بيرون بودم».
ب) درستى احتمالى گفته‏هاى انتقادآميز ديگران را بپذيريم (پذيرش اشتباه). در مورد مثال بالا، اگر مادر، دختر را صريحاً به اشتباه‏كارى متهم كند، دختر باز هم مى‏تواند از روش فوق استفاده كند و از معركه نجات يابد. به مثال زير دقت كنيد:
مادر: «اگر بخواهى شب‏ها دير به منزل بيايى، ممكن است دوباره مريض شوى».
دختر: «مادر! شايد حق با شما باشد» يا «احتمالاً درست مى‏گوييد» يا «قبول دارم؛ اگر تا ديروقت بيرون نمى‏ماندم، احتمالاً بيشتر مى‏خوابيدم».
ج) مى‏توانيم واقعيات موجود در گفته‏هاى منطقى را كه مردم از آن براى سلطه‏جويى بر ما استفاده مى‏كنند، قبول كنيم (توافق با اصول).
به طور كلى، در اين روش، فرد در برابر انتقاد سلطه‏جويانه، با پذيرفتن واقعيت، پذيرفتن اصول يا پذيرفتن اشتباه روبه‏رو مى‏شود. براى اين منظور، مى‏توان از فردى خواست تا درصدد انتقاد از پوشش، نحوه غذا خوردن، خصوصيات اخلاقى و... ما برآيد و ما با همين روش با او برخورد كنيم. در واقع، در اين گونه تمرينات، شما ياد مى‏گيريد كه دقيقاً روى حرف انتقاد كننده فكر كنيد و ياد مى‏گيريد كه شنونده خوبى باشيد و به جاى پيشداورى نسبت به كلمات انتقاد كننده، به آنها آن طور كه هست توجه كنيد.

6. تأييد منفى‏

براى نشان دادن قاطعيت بيشتر در زندگى با ديگران، بايد بتوانيم با انتقاد ديگران روبه‏رو شويم. گاهى ممكن است اشتباهاتى از ما سر بزند. براى برخورد درست با اشتباهاتى كه مى‏كنيد، بايد به روشى تجهيز شويد و بدانيد كه اشتباه، تقصير نيست. اگر در مواجهه با اشتباه، به شيوه قاطعيت مجهز نباشيد، تحت تأثير احساس تقصير و اضطراب از ناحيه ديگران، زير سلطه مى‏رويد و يا حالت تدافعى مى‏گيرد و منكر اشتباه خود مى‏شويد و به اصطلاح، براى عقب نماندن، شما هم از انتقاد كننده، انتقاد مى‏كنيد و در هر حال، حال و روزتان از آن چه هست، بدتر مى‏شود.
واكنش درست در برابر اشتباه چيست؟ خيلى ساده است؛ اشتباه، جز اشتباه، چيز ديگرى نيست و بايد آن را به همين شكل بپذيريد. نام اين روش، «تأييد منفى» است و براى مواجهه حساب شده با اشتباه، مى‏توان از آن استفاده كرد. اگر اشتباهى مرتكب شده، با عكس‏العمل خصمانه‏اى روبه‏رو شديد، خيلى ساده آن را قبول كرده، انتقاد كننده را تأييد كنيد؛ مثلاً اگر كسى گفت: «خوب پيشرفت نمى‏كنى»، در پاسخ بگوييد: «بله، حق با شماست؛ جديت لازم را به خرج ندادم» (تأييد منفى).
در انتقاد به شايستگى‏ها، عادت‏ها و يا وضع ظاهرمان هم مى‏توانيم با اين روش مواجهه شويم. به مثال زير دقت كنيد:
انتقاد كننده: «على! درست نيست آدمى با شخصيت تو، اين طورى راه برود».
على: «بله، خودم هم متوجه شده‏ام كه بدجورى راه مى‏روم» (تأييد منفى).
انتقاد كننده: «چرا موهاى سرت را زياد كوتاه كردى؟ اصلاً بهت نمى‏آيد».
شما: «بله، كار مضحكى كردم؛ خودم هم خوشم نمى‏آيد». (تأييد منفى).
نكته مهمى كه بايد متذكر شد، اين است كه در مسائل حقوقى و جسمانى، از اين روش استفاده نكنيد. اگر كسى به شما بگويد: «چرخ اتومبيل شما از روى پايم گذشت»، واكنش مناسب اين نيست كه بگوييد: «بله، موافقم چه كار مضحكى كردم»؛ بلكه بهتر است بگوييد: «بفرماييد براى معالجه پايتان چه كار مى‏توانم انجام دهم».

7. پرس‏وجوى منفى‏

در مواجهه با كسانى كه با آنها صميمى نيستيد و روابط رسمى داريد، روش «خود را به خنگى زدن»، مفيد و مناسب است؛ اما اگر شخص انتقادكننده، كسى است كه با او در تماس دائم هستيد، بايد كارى كنيد كه او هم درس قاطعيت را بياموزد و ميل سلطه‏جويى‏اش كاهش يابد. براى اين هدف، روش «پرس‏وجوى منفى» را توصيه مى‏كنيم. در اين روش نيز انتقاد، انكار نمى‏شود و شما نبايد موضع تدافعى بگيريد و مقابله به مثل كنيد و به جاى همه اين كارها، بايد اطلاعات بيشترى از او بگيريد و كارى كنيد كه او توضيح بيشترى بدهد و انتقادش را بشكافد.
براى درك مفهوم «پرس‏وجوى منفى»، به تفاوت ميان دو جمله شبيه به هم كه در جواب يك انتقاد واحد داده شده، توجه كنيد؛ فرض كنيد همسرتان از رفتن شما به يك ميهمانى، دل‏گير است و دل‏گيرى خود را بيان مى‏كند. شما به دو شكل مى‏توانيد واكنش نشان دهيد:
1. نمى‏فهمم ميهمانى رفتن من، چه اشكالى دارد؟
2. حالا چطور شده كه از ميهمانى رفتن من دل‏گير شده‏اى؟
جمله اول، واكنشى صريح و غيرتدافعى است كه شما با روش «پرس‏وجوى منفى»، با همسرتان برخورد كرده‏ايد و با لحنى ملايم، خواستار توضيح بيشترى هستيد تا نظرش را با شما در ميان بگذارد؛ اما جمله دوم، كاملاً تدافعى است و لبه تيغ حمله را متوجه همسرتان مى‏كند. در شكل دوم، همسرتان، پاسخ شما را به دل مى‏گيرد و آن را عليه خود تفسير مى‏كند.
در روش پرس‏وجوى منفى، شما مى‏توانيد هر پاسخ از طرف مقابل را با روش پرس‏وجوى منفى، بيشتر بكاويد تا به جايى برسيد كه علت اصلى ناراحتى و ناخرسندى فرد را بيابيد. مسائلى چون سر وقت حاضر شدن، وقت اختصاص دادن، طرز لباس پوشيدن، آراستگى، نظافت، پول دادن، پول گرفتن، تقسيم كارها، قبول مسئوليت در قبال بچه‏ها و چيزهايى از اين قبيل، از مسائل معمولى مورد اختلاف زوجين مى‏باشند. با روش پرس‏وجوى منفى در هر يك از زمينه‏هاى فوق، مى‏توان به درك ناراحتى‏هاى فرد مقابل رسيد و از طريق صحبت و مذاكره، توافقى ميان خواسته‏هاى طرفين به وجود آورد.
نكته آخرى كه تذكر آن لازم است، اين است كه در روابط متقابل و پيچيده زندگى روزمره، به منظور اعمال قاطعيت و شهامت روزافزون، آشنايى بيشتر با حقوق پايه و نيز به كار بستن مستمر روش‏هاى مقابله‏اى شجاعانه، لازم است. در يك رابطه زنده، اين روش‏ها مى‏بايد با هم و با توجه به شرايط، استفاده شوند.

پرسمان
عباس بخشى‏پور رودسرى، مركز مشاوره دانشجويى دانشگاه تهران‏

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار