حساسيتهاي غذايي كودكان

مراقب تشخيص هاي اشتباه باشيد!

طي بيست سال اخير شمار مبتلايان به حساسيت، در واقع دو برابر شده است. دادن زودهنگام غذاهاي متنوع و مختلف به نوزادان، يكي از علل بسيار مهم بروز حساسيت هاي غذايي است؛ زيرا در اين سن، هنوز مخاط روده اي تكامل لازم را پيدا نكرده و نقش «فيلتر بودن» را بخوبي نمي توانند اجرا كنند و با انواع مواد غذايي مختلف در تقابل قرار مي گيرند. حساسيت غذايي نوزاد حتي ممكن است از دوران جنيني نيز وجود داشته باشد. خانمهاي بارداري كه زمينه ابتلا به آلرژي را دارند، بايد مصرف تخم مرغ و بادام زميني را در برنامه غذايي خود كم كنند و حدالامكان ميوه هاي غيربومي را ميل نكنند.
كودكان و بزرگسالان در مورد حساسيتهاي غذايي با هم تفاوت دارند. گرچه تنها 5/3 درصد بزرگسالان دچار حساسيت غذايي اند، اما اين مشكل گريبانگير 10 درصد كودكان است. دستگاه گوارش در سطح مخاطي، سيستم ايمني قويي دارد. اين سيستم از بدن در برابر آنتي ژنهاي ويروسي، باكتريايي و انگلي محافظت مي كند و با واكنش ايمني مؤثر، بدن را وادار به حذف آنها مي كند. سيستم ايمني همچنين بايد پروتئينهاي موجود در مواد غذايي را نيز شناسايي كند تا اين مواد از طريق مخاطها، وارد دستگاه گوارش شوند. هر ماده غذايي داراي تعداد بي شماري پروتئين مختلف است كه از بين آنها، بسياري حساسيت زا هستند. يك ماده غذايي ممكن است حتي حدود 40 ماده حساسيت زا داشته باشد.
آمادگي ابتلا به حساسيت
سازگاري طبيعي با پروتئينهاي غذايي ناآشنا، يك ويژگي بيولوژيك كاملاً اصلي است. بعضي از بچه ها سابقه ارثي ابتلا به حساسيت دارند كه به آن «آتوپيك» اطلاق مي شود. «آتوپيك» زمينه ارثي ترشح پادتنهايي ضد مواد حساسيت زاي طبيعي ( پروتئينهاي محيط) است كه از مجراهاي طبيعي نظير پوست و مخاط تنفسي و گوارشي، با بدن ارتباط برقرار مي كند.
شير مادر و التهاب
آلرژنهاي غذايي، نخستين گروه مواد حساسيت زاي طبيعي است كه با بدن ارتباط برقرار مي كند. در واقع مواد حساسيت زاي غذايي از طريق شير مادر به نوزاد منتقل مي شود. اين مقدار بسيار پايين پروتئينهاي غذايي، بدون شك به سيستم ايمني نوزاد كمك مي كند تا قدرت ايمني افزايش يابد. در موارد حساسيتهاي ارثي، احتمالاً يك اختلال در فرآيندها و ايجاد حساسيت وجود دارد. همچنين ممكن است حساسيت غذايي به علت وجود التهاب مخاط روده اي باشد. التهاب به علل مختلفي از جمله عفونت ويروسي، از بين رفتن فلور روده اي ( باكتريهايي كه به طور طبيعي درون مجراي روده اي وجود دارند)، التهاب مخاط گوارشي، وجود ويروس يا قارچ روده اي و هر عامل افزايش دهنده نفوذپذيري روده به پروتئينهاي غذايي، پيش مي آيد.
علايم حساسيت
حساسيت نوزادان به مواد غذايي خيلي زود و حتي در دوران جنيني وجود دارد. حساسيت غذايي نوزادان معمولاً با اسهال، استفراغ و دل درد بروز مي كند. آلرژي ممكن است باعث از بين رفتن پرزها و اسهال مداوم باشد، همان طور كه در موارد حساسيت به گلوتن( پروتئين گندم و ساير غلات) ديده مي شود. در كودكان بزرگتر، علايم حساسيت به حالات گوناگون مانند شوك آنافيلاكتيك( بيش حساسيتي)،كهير، ورم لبها و زبان، درماتيت آتوپيك (بثورات خارش دار مزمن)، اسهال، استفراغ، اگزما، آسم، عفونتهاي مكرر گوش، حلق و بيني و... بروز مي كند.
3 تا 15 درصد حساسيتهاي غذايي به صورت شوك آنافيلاكتيك، 8 درصد به شكل آسم و 30 تا 50 درصد موارد به شكل حساسيتهاي پوستي (اگزما) ديده مي شود. هر چه حساسيتهاي پوستي شديدتر باشد، اين احتمال كه حساسيت غذايي علت آن باشد، بيشتر است.
مهمترين مواد غذايي آلرژي زا
گرچه طبق تئوريها، تمام مواد غذايي ممكن است آلرژي زا باشند، اما بعضي از آنها شدت بيشتري در ايجاد حساسيت دارند. تخم مرغ، ماهيهاي دريايي، ميوه هايي نظير فندق ،بادام، گردو، زردآلو، گيلاس، به، هلو، سيب، گلابي، آلو، زيتون، شير گاو، چغندر، گياهان چتري مانند رازيانه، هويج، زيره، جعفري، فلفل سبز و جانوران سخت پوست دريايي مانند ميگو، عامل بروز 90 درصد حساسيتها هستند. از ديگر مواد غذايي كه موجب 10 درصد آلرژيها مي شوند، مي توان به ميوه هاي غير بومي ( آناناس، موز، كيوي، خرمالو، انبه، نارگيل )، انواع سبزيها مانند لوبيا، باقلا، نخود، نخود فرنگي و سويا، آردگندم، صدف، گوشت گاو، سيب زميني، گوشت مرغ و خردل اشاره كرد. سير، گوشت بره، مارچوبه، قهوه، شاه بلوط، شكلات، كلم قرمز، انگور، تربچه، پياز، پرتقال، ادويه، پسته، توت فرنگي، مخمر نان، قلوه، گوجه فرنگي و كنجد ديگر خوراكيهايي اند كه به ندرت ممكن است باعث حساسيت شوند.
تا قبل از يك سالگي، تخم مرغ، بادام زميني و شير گاو مهمترين مواد غذايي حساسيت زا هستند. تخم مرغ (31 درصد)، بادام زميني( 18 درصد)، شير( 5/12 درصد)، ماهي( 5/12 درصد)، روغن بادام زميني و خردل خوراكيهايي هستند كه عامل حساسيت در كودكان يك تا سه ساله هستند. تأثير برخي عوامل ديگر نيزدر بروز حساسيت بخوبي روشن شده است كه از جمله تنوع زياد غذاها و استفاده زياد و فراگير از پروتئينهاي افزودني به مواد غذايي صنعتي به دليل خواص آنها و... را مي توان نام برد. كارخانجات مواد غذايي در واقع مرتباً تركيبات جديدي را به محصولات خود اضافه مي كنند.
تشخيص حساسيت غذايي
تشخيص حساسيت غذايي كار مشكلي است. براي اين منظور حتماً بايد به پزشك متخصص آلرژي و ايمني شناسي مراجعه كرد تا اقدامات لازم انجام گيرد. به عنوان مثال، كهير پس از غذا ممكن است يكي از علل اين مشكل باشد. اگر هيچ يك از والدين دچار حساسيت غذايي نباشند، اين احتمال در فرزند آنها 20 درصد است. اما در صورتي كه يكي از والدين مبتلا به اين مشكل باشند، احتمال به 40 درصد و اگر هر دوي آنان آلرژي داشته باشند، به 60 درصد مي رسد.
اهميت مشكل مواد آلرژي زاي «پنهان» را نيز بايد مدنظر داشت. ليزوزم موجود در سفيده تخم مرغ كه در تهيه بعضي پنيرها به كار مي رود، مثالي از اين حالت است. روغن بادام زميني كه در توليد برخي شيرهاي رژيمي به كار مي رفت نيز عامل حساسيتهاي پوستي بود كه امروزه در تركيب اين شيرها به كار نمي رود. مطالعه بر روي كودكاني كه در دوران جنيني دچار حساسيتهاي غذايي اند، نشان مي دهد كه مادران اين نوزادان در دوران بارداري، مقدار زيادي شكلات در حين تماشاي تلويزيون ميل مي كرده اند.
درمان
حذف ماده غذايي آلرژي زا از برنامه غذايي، حتماً بايد مدنظر قرار گيرد كه اين امر مستلزم آن است كه در مصرف غذاهايي كه تخم مرغ، سويا، بادام زميني و شير در آنها به كار رفته، دقت شود. اگر فرد به چندين ماده غذايي حساسيت دارد، حتما بايد رژيم غذايي او زير نظر يك پزشك متخصص باشد تا از ايجاد كمبودهاي غذايي بخصوص كمبود ويتامينها پيشگيري شود.
در مورد درمان دارويي نيز بايد گفت كه آنتي هيستامين( ضد حساسيت) و داروي محافظ مخاط روده در برابر ترشح هيستامين، تجويز مي شود. در موارد حساسيتهاي شديد، كورتيكوستروئيد و آدرنالين ضروري است. اگر احتمال شوك آنافيلاكتيك يا آسم شديد در كودكي زياد است، حتماً لازم است مسؤولان مدرسه را نيز در جريان موضوع گذاشت.
مسلماً نكات ناشناخته درباره حساسيتهاي غذايي هنوز وجود دارد. پيش بيني دقيق در باره اين موضوع در حال حاضر ممكن نيست. حساسيت به شير گاو معمولاً پس از پنج سال از بين مي رود، اما اغلب آلرژي نسبت به بادام زميني هميشگي است. عوامل زيادي كه هنوز همه آنها شناخته نشده است، به صورت احتمالي ممكن است باعث شوند كه كودك با ورود به سومين سال زندگي، بهبود يابد و يا از شدت حساسيتش كاسته شود يا اينكه تغييري نكند و حتي امكان دارد حساسيت او شديدتر نيز شود.
در ادامه، با پروفسور «كريستف دوپن»، رئيس بخش كودكان بيمارستان «سنت ونسان دو پل» پاريس، در مورد توجه والدين و پزشكان به اهميت حساسيتهاي غذايي كودكان و عواقب تشخيص نادرست آن، مصاحبه شده است كه مي خوانيد:
* نشانه هاي حساسيتهاي غذايي چيست؟
** در اغلب موارد والدين نمي دانند كه اسهال، اگزما، يبوست و يا استفراغ كودك كه مصرف داروهاي لازم نيز، باعث بهبود او نمي شود، در واقع واكنشهاي آلرژيك است كه شدت آن متفاوت است. در صورتي كه حساسيت به طور صحيح تشخيص داده نشود، براي كودك خطراتي در پي دارد.
* اگر با وجود اينكه كودك به يك ماده غذايي حساسيت دارد، باز هم از آن استفاده كند، چه پيامدهاي ناگواري متوجه او خواهد بود؟
** علاوه بر تجويز داروي نامناسب كه البته عوارض جانبي نيز دارد، كودك دچار كمبود غذايي مانند كمبود آهن مي شود و يا در رشد طبيعي او اختلالاتي به وجود مي آيد. از ديگر عوارض اين حالت، مي توان به آسيب پذيري بيشتر كودك نسبت به ديگر انواع حساسيت اشاره كرد. بروز هر مشكلي مي تواند نشانه اي از زمينه مساعد مسائل حساسيت زايي باشد.
* در حال حاضر، رايج ترين انواع حساسيتهاي تشخيص داده شده در بين كودكان چيست؟
** تا قبل از يك سالگي معمولاً حساسيت به پروتئينهاي شير گاو ديده مي شود كه با علايم اسهال و استفراغ بروز مي كند و اين در حالي است كه در 30 درصد موارد، به اشتباه مشكلات گوارشي معمول قلمداد مي شود. پس از اين سن نيز تخم مرغ، گندم و بادام زميني مهمترين مواد غذايي حساسيت زا هستند. اين خوراكيها باعث حالت تهوع، توقف رشد كودك يا اگزما مي شود. با بزرگ شدن كودكان، با خوردن خوراكيهايي مانند ميگو، ماهي يا ميوه هايي مانند فندق، گردو و نظاير آن، حساسيت حادتر و به شكل كهير بروز مي كند. در موارد شديد، حساسيت بسيار خطرناك شده و موجب شوك آنافيلاكتيك همراه با از دست دادن هوشياري و افت شديد فشار خون مي شود.
* واكنش به يك ماده غذايي مي تواند چنين شوكي را در پي داشته باشد؟
** بله، زيرا بدن در برابر يك ماده آلرژي زا به عبارتي در مقابله با بعضي از مواد مصرف شده، از خود دفاع مي كند. در واقع يك واكنش شديد سيستم ايمني است كه پادتنهايي را عليه ماده غذايي «مخالف» توليد مي كند. ماده حساسيت زا با ورود به سيستم گردش خون باعث آزادسازي موادي مي شود كه رگهاي خوني را گشادتر كرده و باعث افت فشار خون مي شود.
* توصيه هاي شما به والدين جوان چيست؟
** پدران و مادران جوان در وهله اول بايد متوجه حساسيتهاي غذايي باشند و موا غذايي را كه براي فرزندشان مشكلات گوارشي به دنبال دارد، بشناسند و آنها را از برنامه غذايي او حذف كنند. براي اين منظور حتماً بايد با پزشك مشورت كنند. حذف خوراكي حساسيت زا از تغذيه كودك، اولين گام پيشگيري در حساسيت غذايي است. در درجات متوسط بيماري، مي توان به كودك داروهاي ضدحساسيت و گاهي كورتيكوستروئيد داد و منتظر علائم بهبود بيماري شد. در موارد حاد مانند شوك آنافيلاكتيك، بايد فوراً به كودك آدرنالين تزريق شود. به همين دليل والديني كه فرزندان آنان دچار حساسيتهاي شديد هستند بايد در منزل آدرنالين داشته باشند و در صورتي كه قادر به تزريق هستند، مشكل را برطرف كنند.
* چطور مي توان مطمئن شد كه كودك واقعاً به يك ماده غذايي حساسيت دارد؟
** پزشك متخصص از والدين سؤالهايي درباره حساسيت كودك مي پرسد و سپس چندين نوع ماده غذايي را روي پوست تست مي كند تا ماده حساسيت زا به طور دقيق شناخته شود. همچنين با آزمايش خون نيز مي توان پادتنهاي ترشح شده در برابر ماده آلرژي زاي مورد فرض را شناخت.
* آيا ضرورتي دارد كودكاني را كه حساسيت غذايي دارند، با اصول خاصي از بهداشت و تغذيه آشنا كرد؟
** مطمئناً اين كودكان مانند ديگر همسالانشان نمي توانند هر نوع خوراكي را بخورند و بايد رژيم خاص با اصلاح عادات غذايي را رعايت كنند. از سوي ديگر كودكاني كه دچار شوك آنافيلاكتيك مي شوند نيز بايد هميشه داروهاي لازم را براي رفع بحرانهاي حساسيت داشته باشند و هميشه بايد مراقب آنها بود. از آنجا كه با بزرگ شدن كودك اغلب اين حساسيت هاي غذايي ، به جز آلرژي به بادام زميني و ميوه هاي با پوست سخت مانند گردو و...از بين مي رود، مي توان كم كم اين مواد غذايي را در برنامه غذايي گنجاند.
زماني كه فرد پس از مدت كوتاهي از صرف غذا، دچار خارش شديد، كهير و تورم شود، بايد بلافاصله به پزشك مراجعه كند. بيمار بايد تمام مواد غذايي و داروهايي را قبل از بروز علايم مصرف كرده، روي يك برگه كاغذ يادداشت كند. حتي بد نيست كه مقداري از خوراكي مصرف شدن را در فريزر نگهداري كرد تا پزشك بتواند از اين مواد در مراحل بعدي تست پوستي استفاده كند.
افرادي كه قبلاً مشكل آنها تشخيص داده شده است، در موارد خارش و تورم بايد فوري از داروهاي كورتيكوستروئيد و ضد حساسيت استفاده كنند. در صورتي كه دچار مشكلات تنفسي شدند نيز بايد از اسپري هاي مخصوص كه باعث اتساع نايژه ها مي شود، استفاده كنند و سرانجام اينكه در صورتي كه بيمار دچار بيهوشي، از دست دادن هوشياري و... شد، اطرافيان بايد بلافاصله به او آدرنالين تزريق كنند و به اورژانس اطلاع دهند. در تمام موارد بيلان حساسيت شناسي لازم است.

مريم سادات كاظمي

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار