خوشرویی و خوشخویی

خانواده

خوشرویی و خوشخویی

شاید گیراتر از «حُسن خلق»، واژه‏ای نباشد كه ترسیم كننده روحی زلال و طبعی بلند و رفتاری جاذبه‏دار باشد. چیزی كه عنوان برجسته رفتار یك مسلمان است و معیار كمالِ ایمان یك مؤمن، آنگونه كه رسول خدا(ص) نیز، به این فضیلت متعالی آراسته بود.
بخشی از اخلاق نیكو، در «خوشرویی» متجلّی است، بخشی در «خوشخویی» و بخشی هم در «خوشگویی». و چه خوش است كه به این سه «خوش» مبارك و مقدس، بپردازیم و از آنها كلیدی برای گشودن قلعه دلها و عاملی برای تحكیم رابطه‏ها بسازیم.

خوشرویی

در مواجهه دو نفر با یكدیگر، پیش از هر سخن و عمل، دو صورت با هم روبه‏رو می‏شود. مواجهه دو انسان با هم و كیفیت این رویارویی چهره‏ها، نقش عمده در نحوه گفتار و رفتار دارد و رمز گشایش قفل دلهاست.
«خوشرویی»، هم در نگاه مطرح است، هم در لبخند.
هم در گفتار آشكار می‏شود، هم در رفتار.
چه بسا رابطه‏ها و دوستیهایی كه با «ترشرویی» و «اخم كردن» و «عبوس شدن» به هم خورده است. از سوی دیگر مبدأ بسیاری از آشناییها هم یك «تبسّم» بوده است.
وقتی با چهره شكفته و باز با كسی روبه‏رو می‏شوید، در واقع كلید محبت و دوستی را به دستِ او داده‏اید. برعكس، چهره اخمو و ابروهای گره‏خورده و صورتِ درهم و بسته، دریچه ارتباط و صمیمیّت را می‏بندد.
اگر این خوشرویی و خنده‏رویی با نیّت پاك و الهی انجام گیرد، علاوه بر تأثیر محبّت‏آفرین، «حسنه» و «عبادت» به حساب می‏آید.
از امام باقر(ع) سخن بیاوریم كه فرمود:
تَبَسُّمُ الرَّجُلِ فی وَجْهِ اخیهِ حَسَنَةٌ.(1)
«لبخند انسان به چهره برادر دینی‏اش «حسنه» است!»
تبسّم، مبدأ بسیاری از آشناییها و زداینده بسیاری از غمها و كدورتهاست. شگفت از كسانی است كه از این كار بی‏زحمت و رنج و خرج، كه بركات فراوان دارد، طفره می‏روند و به سختی حاضرند «گُلخنده» مسرّت را بر لبان خود و چهره دیگران بیافرینند.
برخورد با چهره باز با دیگران، آنان را آماده‏تر می‏سازد تا دل به دوستی با شما بسپارند. خنده‏رویی و بشّاش بودن، دیگران را دل و جرأت می‏بخشد، تا بی‏هیچ هراس و نگرانی، با شما باب آشنایی را باز كنند و سفره دلشان را پیشتان بگشایند.
اگر با خوشرویی، بتوانید بار سنگین غم دوستان را سبك كنید، كارتان عبادت است و اگر با یك تبسّم، بتوانید خاطری را شاد سازید، به خدا نزدیك‏تر شده‏اید. به قول حافظ:
دایم گل این بستان، شاداب نمی‏ماند دریاب ضعیفان را، در وقت توانایی

غم ‏زدایی

وقتی یك چهره گشاده و لبخند صمیمی، غمی را از دل می‏زداید، چرا باید از این «احسان»، دریغ كرد؟
بعضیها حضوری غم‏آفرین دارند، برخی هم محضری غم‏زدا. گروه اخیر، آیت لطف الهی‏اند كه قدرشان ناشناخته است.
گفته بودم چو بیایی غم دل با تو بگویم چه بگویم؟ كه غم از دل برود چون تو بیایی
انسانها نیازمند محبّت‏اند.
این تشنگی، جز با ملاطفت و خوشرویی برطرف نمی‏شود.
اگر اولین برخورد ما با كسی، به گونه‏ای باشد كه غم او را به شادی و نگرانی‏اش را به اطمینان مبدّل سازد، دریچه‏ای به دنیای صفا و سرور به رویش گشوده‏ایم. این نیز نزد خداوند، حسنه و عبادت است.
باز هم حدیثی از حضرت صادق(ع):
مَنْ اَخَذَ مِنْ وَجْهِ اَخیه المؤمِنِ قَذاةً كَتَبَ اللّه‏ُ لَهُ عَشْرَ حَسَناتٍ.(2)
«كسی كه از چهره برادر دینی‏اش، رنج و اندوهی را بزداید، خداوند به پاداش آن، ده «حسنه» در نامه اعمالش می‏نویسد.»
مگر این كار نیك، چه اندازه زحمت دارد؟
البته این رفتار، نوعی هنرمندی در معاشرت است، قلبی مهربان می‏خواهد و عاطفه‏ای سرشار و خصلتی نوعدوستانه. شاد كردن دیگران، چهره دیگری از همین «غمزدایی» است. گاهی با توجّهی، نگاهی، محبتی، كلامی، هدیه‏ای و ... می‏توان انسانی را مسرور ساخت و در نتیجه خدا را از خود راضی ساخت.
در این زمینه، باز هم سخنی از پیشوای صادق شیعه بیاوریم كه فرمود:
اَیُّما مُسْلِمٍ لَقِیَ مُسلِما فَسَرَّهُ سَرَّهُ اللّه‏ُ عزَّ و جَلّ(3)
«هر مسلمانی كه با مسلمانی دیدار كند و در برخورد، او را شادمان سازد، خدای متعال نیز او را خوشحال و مسرور خواهد ساخت.»
وقتی می‏توان با كلماتی و چهره و برخوردی خوش و دلپذیر، خاطری را خرسند ساخت، چرا باید با گفتن كلماتی ناخوشایند و اندوه‏آفرین، غم بر چهره دیگری نشاند و او را به یاد روزهای تلخش انداخت و او را مأیوس و دلسرد ساخت؟
هنرمند كسی است كه بتواند غبار غم از خاطرها بزداید. باز به قول حضرت لسان‏الغیب:
سمن‏بویان، غبار غم چو بنشینند، بنشانند پری‏رویان قرار از دل چو بستیزند، بستانند

خوشگویی

از شاخه‏های دیگر «حسن خلق»، كه رابطه‏ها را استوارتر و پیوندها را صمیمی‏تر می‏سازد، گفتار دلپذیر و شادی‏بخش است. متانت در سخن و ادب در گفتار و زیبایی در كلام، خصلت پاكدلانِ بی‏كینه است و خلق و خوی اولیاء دین.
ارزش انسان و جوهره وجودی‏اش را زبان و بیان روشن می‏سازد:
یكی تحقیر می‏كند، یكی تشویق.
یكی عیبجویی می‏كند، دیگری تحسین و تقدیر.
یكی ملامت می‏كند، دیگری پر و بال می‏دهد و امید می‏آفریند.
كدام یك خوبتر است؟
شما خودتان چگونه بیان و زبانی دارید؟
تلخ یا شیرین؟ گزنده یا مرهم گذارنده؟
آیا با دیگران همان‏گونه صحبت می‏كنید كه دوست دارید دیگران با شما آنچنان حرف بزنند و خطاب كنند؟
پذیرایی از دیگران، همیشه با غذا و میوه و شیرینی نیست.
گاهی پذیرایی، با یك كلام خوب و سخن شایسته است. این اِكرام، بالاتر از تغذیه و اطعام است، چرا كه گفتار شایسته و زیبا، غذای روح است.
گفتن یك «آفرین»، «احسنت»، «بارك‏اللّه‏» مگر چقدر هزینه و خرج دارد؟
كسانی هستند كه جان می‏دهند، ولی حاضر نیستند یك كلام تشویق‏آمیز و محبّت‏بار بر زبان جاری كنند. بشنویم از رسول خدا(ص) كه اسوه اخلاق حسنه و الگوی ادب در گفتار و رفتار است كه فرموده است:
مَنْ اَكْرَمَ اَخاهُ المؤمنَ بِكلمةٍ یُلْطِفُهُ بها وَ فَرَّجَ عَنه كُرْبَتَهُ لَمْ یَزَلْ فی ظلّ اللّه‏ِ المَمدُودِ عَلیهِ الرّحمةُ ما كانَ فی ذلك.(4)
«هر كس برادر باایمانش را با گفتن كلامی ملاطفت‏آمیز و غم‏زدا، مورد تكریم قرار دهد، تا وقتی او شادمان است، گوینده آن سخن همواره در سایه رحمت گسترده الهی به سر می‏برد.»
كلام تشویقی و آفرین و مرحبا گفتن بر عمل شایسته دیگری نیز، از این‏گونه صالحات است. باز هم از كلام امام صادق(ع) بشنویم:
[مَنْ قالَ لِاخیهِ المُؤمِنِ «مَرْحَبا» كَتَبَ اللّه‏ُ لَهُ مَرْحَبا اِلی یَوْمِ القیامَةِ.(5)
«هر كس به برادر مؤمن خود «مرحبا» بگوید، خدای متعال تا روز قیامت برای او مرحبا و آفرین می‏نویسد.»
غیر از پاداش الهی، تأثیرات اجتماعی «خوشگویی» در نرم ساختن دلها و جلب عاطفه‏ها و استوار ساختن رابطه‏ها مشهود است. آنكه خوش‏سخن باشد، از دیگران نیز كلام نیكو می‏شنود. «این جهان كوه است و فعل ما ندا» و البته كه حرف و سخن ما هم در كوهستان زندگیها انعكاس دارد و خوبی آن به خود ما منعكس می‏شود.
كسی كه گفتار مؤدّبانه داشته باشد، دیگران نیز با او مؤدّبانه سخن خواهند گفت. وگرنه ... «كلوخ‏انداز را پاداش، سنگ است». از كلام مولا علی(ع) است كه:
اَجْمِلوُا فِی الخِطابِ تَسْمَعوُا جَمیلَ الجَوابِ.(6)
«زیبا خطاب كنید، تا جواب زیبا بشنوید!...»
كیفیّت برخورد ما با انسانهای دیگر، همان نتیجه را به ما برمی‏گرداند. ادب، ادب می‏آورد و توهین و فحش، بدزبانی و اهانت متقابل را در پی دارد.

خوشخویی

از رموز موفقیت حضرت رسول(ص) در دعوت و رسالت خویش، اخلاق نیكو و برخورد شایسته و جذّاب با مردم بود. «حسن خلق» آن حضرت، امتیاز بارز آن مظهر رأفت و رحمت بود. با همین «اكسیر اعظم» دلها را جذب می‏كرد، دشمنان را دوست می‏ساخت، كینه‏ها را به مهربانی مبدّل می‏كرد، الفت می‏آفرید و پیوند می‏داد، دلها را با دلها، دستها را با دستها! و به همین سبب مدال «اِنَّكَ لَعَلی خُلْقٍ عَظیمٍ»(7) از خدای عظیم دریافت كرد.
كلام نرم، رفتار شایسته، گفتار مؤدّبانه و جاذبه‏دار، تحمل فراوان و حلم و بردباری و چهره گشاده و بشّاش، از مظاهر و جلوه‏های «حسن خلق» است. به تعبیر دیگر، وقتی محبّت خود را به دیگران ببخشید، در حوادث، صبور و شكیبا باشید، خشم خود را فرو خورده، خویشتن‏داری كنید، بدی را با خوبی پاسخ دهید و از خشونت و عصبانیّت و بدزبانی و تحقیر و توهین و تكبّر به دور باشید، دارای «حسن خلق» هستید.
اگر خداوند به صاحبان حسن خلق، پاداش جهاد و شهادت می‏دهد، بیجا و گزاف نیست، چرا كه این هم نوعی مجاهده دارد. پیامبر اكرم(ص) برای تثبیت و گسترش همین كمالات اخلاقی و «خوشخویی» برانگیخته شد. از كلمات نورانی او است:
اِنَّ الرَّجُلَ یُدْرِكُ بِحُسْنِ خُلْقِهِ دَرَجَةَ الصّائِمِ القائِمِ.(8)
«گاهی انسان در سایه خوشخویی، به مقام و رتبه روزه‏داران شب‏زنده‏دار می‏رسد!»
انسی كه مؤمنان با یكدیگر می‏گیرند، بسیار قیمتی و باارزش است و این در سایه خوش اخلاقی پدید می‏آید كه حلقه وصل انسانها به هم است. در جوامع غربی، برخوردها اگر شاد و همراه با لبخند است، آن خوشرویی‏ها حركات سطحی و ظاهری است و ریشه در عمق دلها ندارد. «اخلاق آمریكایی» و «اروپایی»، تصنّعی است. اما حسن خلق و خوش برخوردی در جوامع ایمانی و اسلامی، ریشه در متن عقیده دارد و انسانها با هم یكدل و صمیمی‏اند، و دلسوز و رؤوف و بامحبّت!
پیامبر اكرم(ص) رابطه مؤمن با مؤمن و برخوردشان را با هم، همچون رسیدن یك تشنه به آب سرد و گوارا می‏داند كه با آن سیرابی می‏شود:
اِنَّ المؤمِنَ لَیَسْكُنُ اِلَی المؤمِنِ كَما یَسْكُنُ قَلْبُ الظَّمْأآنِ اِلَی الماء البارِدِ.(9)
در كجای اخلاق غربی، این حالت یافت می‏شود؟
در معاشرت مسلمانان با هم، باید «همدلی»، بیش از «وحدت فیزیكی» و «پیوند سطحی» حاكم باشد، تا به انس و الفتهای پایدار و رابطه‏های درونی بیانجامد. با سلام و مصافحه و حسن خلق و چهره باز و لبخند محبّت‏زا و غم‏زدا و برخورد نیك، این مهّم تأمین می‏شود. میزان اسلامی بودن اخلاق هر مسلمان را باید در نحوه معاشرتش با دیگران جستجو كرد. خوش خلقی ، دین و مرام مسلمانی است. به فرموده حضرت رسول(ص): «ایمان كسی كاملتر است كه اخلاقش بهتر باشد، كسی به پیامبر شبیه‏تر و به او نزدیكتر است كه خوش خلق‏تر باشد»(10) و به تعبیر امام صادق(ع):
«پس از عمل به واجبات الهی، محبوبترین كارها نزد خداوند، آن است كه انسان اخلاقی سازگار با مردم داشته و اهل «مدارا» باشد.»(11)
باری ... گفتار و رفتار ما «آیینه شخصیّت» ماست، بكوشیم هر چه روشنتر و شفّاف‏تر باشد.ادامه دارد.

پاورقي ها:
1ـ اصول كافی (عربی)، ج 2، ص 188.
2ـ همان، ص 206.
3ـ همان، ص 192.
4ـ همان، ص 206.
5ـ همان.
6ـ غررالحكم، ج 1، ص 139 (چاپ دانشگاه).
7ـ سوره قلم، آیه 4.
8ـ میزان‏الحكمه، ج 3، ص 140.
9ـ بحارالانوار، ج 71، ص 280.
10ـ میزان‏الحكمه، ج 3، ص 142.
11ـ اصول كافی، ج 2، ص 100.

جواد محدثی (پیام زن شماره 65)

دفعات نمایش : 201

تاریخ: 1386.6.6

اخبار خانواده

تاثیر رژیم غذایی و سبک زندگی بر قدرت باروری

کم کردن وزن بیش از 500گرم در هفته خطرناک است

تاثیر شاد بودن بر درمان سرطان

سن بروز چاقي در كودكان در حال كم شدن است

طلاق موجب مرگ زودهنگام می شود

مصرف گوجه ‌فرنگي براي مبتلايان به درد مفاصل مفيد ...

كاهش مصرف نمك خطر ريسك حمله‌هاي قلبي و سكته را ...

جويدن آدامس استرس را از بين مي برد اما مي‌تواند ...