تمنای دل

خانواده

تمنای دل

به نام خدایی كه دل راآفرید و آن را جایگاه «ایمان» قرار داد، و محلّی برای تجلّی محبت الهی در انسان‏ها.
از نقش هدایت‏گری «قلب» در انسان گفتیم
و ضرورت نظارت بر حالاتش و ورودی‏ها و خروجی‏هایش.
اینك بدانیم كه دل ،گرسنه و تشنه چیست و آب و غذایش چگونه تأمین می‏شود و «حیات برتر» قلب به چیست؟

عطر دل‏انگیز «حكمت»

در سخنان حضرت امیر علیه‏السلام، دل به ظرفی تشبیه شده است كه هرچه با ظرفیت‏تر باشد بهتر است (فخیرها اوعاها)، نیز محتوای دل‏ها را نیز در میزان ارزشمندی دل‏ها دارای نقش می‏داند و می‏فرماید: بدانید! خدای سبحان از قلب‏ها آن را ستایش كرده است كه ظرفیتش بیش از هر چیز از حكمت پرشده باشد: «اعلموا ان الله لم یمدح من القلوب الا اوعاها للحكمة».1 و حكمت چیست؟ جز معرفت‏های ناب و بینش‏های درست و هستی شناسانه و عرفانی؟!
در كلمات حضرت رسالت نیز نكات جالبی وجود دارد. آن حضرت در تقسیم بندی دل‏ها و ویژگی‏های آنها، از قلبی یاد می‏كند كه چون عطردان و ظرف مشك است. كه چون گشوده شود، از آن بوی خوش به فضا پخش می‏شود «كجرابِ‏المسك، طیّبٌ ان فُتح».2
كینه و حسد، محتوای آلوده و متعفّنی است كه برخی از دل‏ها را به عفونت می‏كشد. شك و تردید، مظروف شومی است كه برخی قلب‏ها را واژگونه می‏سازد و «قلب منكوس» پدید می‏آورد.
بدبینی، سوءظن و بدخواهی نیز، بعضی دل‏ها را به جهنمی سوزان ،یا بیغوله‏ای وحشت زا، یا مزبله‏ای عفن مبدل می‏كند.

حیات دل

چرا دل را با پند و حكمت زنده نسازیم و با معارف والا، بالا نبریم و غذای معنوی و عرفانی در اختیارش نگذاریم؟ خستگی دل را با چه می‏توان بر طرف ساخت و به آن نشاط بخشید؟ دل مردگی، صاحب آن دل را هم دچار «مرگ تدریجی» و خستگی از زندگی می‏سازد.
امام علی علیه‏السلام می‏فرماید: آن گونه كه بدن‏ها خسته و ملول می‏شود، دل‏ها هم دچار خستگی و ملالت می‏گردد، درمان آن، تغذیه دل با حكمت‏های ناب و بدیع است:
«اِنّ هذه القلوب تَمَلُّ كما تَمَّلُ الابدانُ فابتغوا لها طرائِف الحِكم».3
این حكمت‏های ظریف و طریف و تازه، كجا یافت می‏شود و در كدام بازار عرضه می‏گردد؟ آیا سراغ قرآن و حدیث رفته‏اید؟ عرضه حكمت‏های حیات بخش فراوان است. اما اگر چشم و گوش دل بسته باشد، آن را نه خواهد دید و نه آوای آن را خواهد شنید. كسی كه نا محرم باشد. به حریم حكمت و معرفت راهی ندارد.
موج ندای دعوت به خیر، همیشه در فضا موجود است. اگر گیرنده‏های ما اشكالی نداشته باشد، آن امواج را می‏گیرد اما اگر نقص فنی گوش دل ـ كه اغلب با گناه پدید می‏آید ـ سبب شود كه دریافت كننده دل آن امواج را نتواند بگیرد، اشكال از گیرنده است نه ازفرستنده.
اگر مشتری كالای عرشی و حكمت‏های برین باشیم، بازار و فروشنده و محل عرضه آن را هم خواهیم شناخت. اما اگر مشتری نباشیم، حتی اگر بیخ گوشمان هم جار بزنند و مقابل چشممان هم به نمایش بگذارند، از شنیدن و دیدن محروم خواهیم بود.
به این كلام حضرت صادق علیه‏السلام عنایت كنید:
هرگاه خداوند بخواهد به بنده‏ای خیر برساند و خوبی او را بخواهد، گوش‏های قلبش را بازو شنوا می‏كند. اما اگر بخواهد محرومش كند (آن هم به خاطر عملكرد بد یا رویگردانی خودش از بینایی)، برگوش دلش مهر می‏زند و دیگر هرگز روی صلاح را نمی‏بیند. و این است معنای كلام حق كه «اَم علی قلوب اقفالها».4
این نتیجه همان «اعراض» است كه دل نامحرم می‏شود و به روی عوالم نور بسته می‏گردد.
ای مرغ دل، به گوشه دام و قفس بساز
پرواز باغ، قسمت بال و پرتو نیست
كلام نبوی را از یاد نبریم كه فرمود:
«لولا ان الشیاطین یحومون علی قلوب بنی آدم لنظروا الی الملكوت».5
اگر نه آن بود كه شیطان‏ها دور و بر دل‏های آدمی‏زادگان می‏چرخند (و بر آن نفوذ می‏كنند)، انسان‏ها به ملكوت می‏نگریستند!

متاع شیطان

همه از دست شیطان می‏نالیم و از این كه ابلیس بر دل‏های ما چنگ بیندازد و ما را به آن جا كه «خاطرخواه اوست» ببرد، بیمناك و نگرانیم.
ولی... چاره آن كمی هم دست خود ماست.
وقتی كالاهای شیطان پسند و اجناس ابلیس پرور در دل باشد، طبیعی است كه این گونه دل‏ها برای شیطان هم وسوسه‏انگیز باشد. كلام زیبایی را مرحوم فیض كاشانی نقل می‏كند كه خالی از لطف نیست. جریربن عبیده می‏گوید: به علاءبن زیاد از وسوسه‏ای كه در دلم است شكایت كردم، گفت:
مثل آن ،مثل خانه‏ای است كه دزدان بر آن می‏گذرند. اگر در خانه دزد زده چیزی باشد مشغول آن می‏شوند، ولی اگر خانه خالی باشد، رهایش می‏كنند. یعنی قلب خالی از هوی و هوس، گذرگاه و اقامت‏گاه شیطان نمی‏شود، این همان مفهوم كلام الهی است كه: شیطان را بربندگان من سلطه‏ای نیست.6
كشمكش میان قوای شیطانی و جنود رحمانی برای راهیابی و تسلّط بر دل، همیشه بوده و خواهد بود، تا ما به كدام یك چراغ سبز نشان بدهیم و زمینه ورود سپاهش را در قلب خودمان فراهم سازیم!
از یاد نبریم كه شیطان در كمین ما نشسته و منتظر است تا ما را شكار كند. وقتی شكار او می‏شویم كه غافل شویم. حضرت رسول اكرم(صلی الله علیه و آله و سلم) به این دام و كمین و طعمه و شكار چنین اشاره فرموده است:
«ان الشیطان قعد لابن آدم بطرق... .7 شیطان از راه‏هایی چند در كمین بنی آدم نشسته است... و سپس توضیح فرموده كه با چه نیرنگی او را از مسلمان شدن، هجرت كردن، جهاد و مبارزه كردن باز می‏دارد و جهنّمی می‏سازد و هر كه هشیارانه عمل كند و از دام شیطان بجهد و به تله‏های ابلیس نیفتد، بهشتی می‏شود.
خدا كند كه باغ دلمان به یاد خدا بروید و موعظه حق بر دل نشیند، دل ما از دام و دانه جدا شود و پر از جاذبه جاودانه خدا گردد.
خلاصه سخن آن كه در طهارت دل و تغذیه قلب و بالندگی جان و رشد روح، خود ما نیز سهمی داریم كه اندك و ناچیز نیست. آشنا ساختن دل با قلمرو معنویات و شنیدن پیام‏های آن چنانی نیز با گوش جان میسّر است به شرط آن كه چشم و گوش باطنی و قلبی را با گناه و هوس از كار نینداخته باشیم.
آن كه نشناسد به عالم محرم و بیگانه كیست
در درون دل چه می‏داند كه صاحب خانه كیست؟
و... هرگز مبادا كه صاحب اصلی خانه دل را از این خانه بتارانیم و آن را به شیطان بسپاریم.

پی‏نوشت

1. غررالحكم، حدیث 11005.
2. میزان الحكمه، ج 8، حدیث 16919.
3. نهج‏البلاغه (صبحی صالح) حكمت 91.
4. المحاسن، برقی، ج 1، ص 318.
5. بحارالانوار، ج 70، ص 59.
6. محجة‏البیضاء، ج 5، ص 50.
7. همان، ص 52.

جواد محدثی / پرسمان شماره 26

دفعات نمایش : 95

تاریخ: 1386.6.7

اخبار خانواده

آيا جويدن آدامس براي سلامتي مفيد است؟!

گرفتگی ساق پا در شب

بادمجان موثر در كاهش وزن و رفع كم خوني

خميدگي کافيست! پشت‌تان را صاف نگهداريد

توت سفيد براي مبتلايان به ديابت مفيد است

خنده، دارويي براي كل بدن!

بدخوابي‌ مي‌تواند يكي از عوامل بيماري‌هاي قلبي ...

عفونت‌هاي چشمي در پائيز افزايش مي‌يابد