نسبي انگاري (1)

تاریخ و سیاست

واژه شناسی

حرف نون

نسبي انگاري (1)

نسبي انگاري غالباً در دو قلمرو معرفت شناسي و اخلاق مطرح مي شود،اگر چه صورتي از نسبي انگاري در زيبا شناسي و... نيز وجود دارد. (نسبي انگاري) در معرفت شناسي به معناي انكار وجود حقيقت ثابت و حقيقت كامل و مطلق در جهان و نيز امكان توان ذهن بشر در دست يافتن به حقيقت ثابت و كامل است.
نسبي انگاران غالباً همه ي ادراكات بشري را ناقص و نسبي مي دانند در حالي كه يك سلسله حقايق ثابت و مطلق در ذهن هر فرد آدمي و در جهان وجود دارد كه اساساً دانش بشري بر پايه ي آنها سامان مي گيرد،نظير اعتقاد به اين كه: (كل بزرگتر از جزي است) يا اصل (هو هويت) و يا اصل (امتناع جمع نقيضين) و...
اصولاً شكل گيري ساختمان علم و معرفت زماني ممكن مي گردد كه يك سلسله امور به عنوان آجرهاي زيربنايي ساختمان،بيانگر حقايق ثابت و مطلق باشند وگرنه اگر قرار باشد اصل بر (نسبي انگاري) قرار گيرد،سنگ روي سنگ بناي معارف بشري بند نمي شود و هيچ معرفت و دانشي امكان تحقق ندارد.
اساساً (نسبي انگاري) حاصلي جز (سوفسطايي گري) ندارد و بدون وجود يقين و ايمان و اميد و اعتقاد جازم هيچ مدينه اي بنا نمي- شود. فلسفه ي مدرن غربي – يعني فلسفه ي پس از دكارت- به ويژه در نحله هاي آمپريسم و پوزيتيويسم (2) تماماً و شديداً نسبي انگار است و بحران تفكر نحله هايي چون: (پوزيتيويسم منطقي) ، (فلسفه ي تحليل زبان) و پُست مدرنيست هايي چون (ژاك دريدا) و (هانس گادامر) مروج نسبي انگاري معرفت شناختي هستند.
صورت ديگر نسبي انگاري،اعتقاد به نسبي بودن فضايل و رذايل اخلاقي است كه به ويژه در تفكر مدرن غربي و ايدئولوژي هايي مثل (ليبراليسم) ، (ماركسيسم) و نحله هايي چون (پراگماتيسم) و (اگزيستانسياليسمِ ژان پل سارتر) ظهور دارد.
فيلسوفان ليبرال كه مدافع و مروّج نسبي انگاري اخلاقي هستند اساساً قضاياي اخلاقي را اموري تابع سليقه و ذوق و ميل شخصي مي- دانند و آن ها را (قضايايي انشايي) كه تابع اميال آدمي است،تعريف مي كنند.
بر اين اساس،صورتي بهيمي از نسبي انگاري ترويج مي گردد كه تابع اهواي نفساني و اميال آدمي است. ليبرال ها و پراگماتيست ها صراحتاً چنين آرايي در خصوص قضايا و احكام اخلاقي دارند. ديگر نحله هاي اخلاقي مدرنيست هم اگر چه هم چون ليبراليسم به صراحت دعوت به ستايش نفس و اهواء نمي كنند،اما چون بشر و عقل خود بنياد اومانيستي را مبنا و معيار قضاوت در خصوص احكام و قضاياي اخلاقي مي دانند،منطقاً مروم نسبي انگاري مي گردند.
اعتقاد به نسبي انگاري اخلاقي بر پايه ي اصالت اومانيسم در حوزه ي نظر،لاجرم به اباحه گري خواهد انجاميد و در عمل نيز اغلب چنين بوده است. زيرا با اصالت يافتن عقل اومانيستي فرد،هر نوع مبنا و اساس ثابت براي اخلاق فرو مي ريزد و احكام اخلاقي،تابعي از قضاوت هاي محدود فردي و شخصي مي گردد.
در تفكر اسلامي براي احكام و قضاياي اخلاقي،مصالح و مفاسد نفس الامري وجود دارد و به اصطلاح داراي حسن و قبح ذاتي است و به هيچ رو،احكام و قضاياي اخلاقي يا معيارها و موازين آن نسبي تلقي نمي گردند.
نسبي انگاري در حوزه ي اخلاقيات بي ترديد موجب بُعد از حق و بزروز بحران هاي معنوي و رواج رذايل و ظهور بحران هاي فردي و اجتماعي مي گردد و آدمي را از مسير حركت به سوي كمال باز مي دارد.

پي نوشت ها:

1.Relativism .
2.رجوع شود به پوزيتيويسم .

منبع: واژه نامه ي فرهنگي سياسي، شهريار زرشناس،كتاب صبح،1383،چاپ اول ،صص 234 – 236 .

دفعات نمایش : 14

تاریخ: 1387.4.15

اخبار تاریخ و سیاست

وحشت مشارکتی ها از احتمال نامزدی ميرحسين موسوي ...

اصولگرایان در کدام مسیر گام بر می دارند؟

علمای شیعه کویت در معرض تهدید فتنه‏گران وهابی

اعتراض به سخنان تفرقه‏آمیز قرضاوی به اتحادیه متبوع ...

به چه حقي به رئيس جمهور و نماينده رهبري توهين ...

با رویکرد جناحی خدمات دولت را زیر سؤال می‌برند/ ...

از ليبرال انديشه‌اي تا سوءاستفاده سياسي از شهيد ...

پيروزي مخالفان احمدي نژاد در حد رؤيا خواهد ماند