|
مضمون خانوادگى امر به معروف و نهى از منکر بسيارى از پسران و دختران هنگامى که به سن نوجوانى مىرسند جداى از شرايط فرهنگى واجتماعى جامعه براثر برخوردهاى نامناسب والدين وناآگاهى والدين نسبت به مسائل تربيتى و دينى در خوداحساس حقارت ،خودکم بينى وياغيره مىکنند و براى سرپوش نهادن به اين حس به محض ورود به اجتماع براى اثبات موجوديت خود با خودآرايى زننده ويا رفتارهاى غيرمتعارف در صدد دلربايى و جلوهگرى برمىآيند و بدين طريق به انحراف وبيراهه کشيده مىشوند.برخى از والدين نيز همت خود را فقط درسير کردن شکم فرزندان و تهيه لباس وپوشاک آنان صرف نموده وآن را تنها وظيفه خود مىدانند.
در حالى که روح ،جان و مغز اين عزيزان به غذاى مناسب وپوشش محافظ از آفات نيز نيازمند است واين نيازمندى اهميت بيشترى دارد و مراقبت مضاعفى را مىطلبد و بنابراين بىاعتنايى آنان نسبت به اين امور فاجعه آميز خواهد بود در آيه شريفه خدا مىفرمايد:” فلينظر الانسان الى طعامه “(19() اى آدمها همان طور که بايد غذاى جسمتان را قبل از ميل کردن وارسى کنيد غذاى روح وجانتان راچطور ؟)
بعضى در تفسير اين آيه معتقدند که منظور از نگاه کردن به مواد غذايى اين است که انسان هنگامى که بر سرسفره مىنشيند دقيقا بنگرد که آنها را از چه راهى تهيه کرده! حلال است يا حرام؟ مشروع يا نامشروع و به اين ترتيب جنبههاى اخلاقى وتشريعى رامورد توجه قرار دهد.
دربعضى از روايات که از معصومين نقل شده نيز آمده است که منظور از طعام در اينجا علم ودانش است که غذاى روح در اينجا از طريق قياس اولويت مىتوان استفاده کرد چرا که انسان ترکيبى است از روح وجسم همان گونه که جسم او نياز به غذاى مادى دارد روح اونيز محتاج به غذاى روحانى است.(20)
مسئوليت خانواده بسيار سنگين وحساس است و تربيت فرزند وهمسردارى داراى آيين واحکام ويژهاى است وهر يک از ارکان خانواده در حق يکديگر وظايفى به عهده دارند تنها با انجام اين وظايف وامرکردن يکديگر به خوبىها ونهى کردن يکديگر از بدىها است که کانون خانواده همواره گرم وسالم خواهد ماند.
خدا در قرآن مىفرمايد:
“ ياايها الذين امنو قوا انفسکم واهليکم نارا و قودها الناس والحجاره “(21( )اى کسانى که به خداايمان آوردهايد بر خود وخانواده خويش از آتش (دوزخى ) که آتش افروزش مردم هستند بترسيد (و با اطاعت از احکام الهي) خود را از آن دور نگه داريد.)
در جاى ديگر در اثر کوتاهى کردن در امر به معروف ونهى از منکر نسبت به يکديگر در خانواده مىفرمايد :
“ان الخاسرين الذين خسروا انفسهم واهليهم يوم القيمه الا ذلک هو الخسرن المبين .”(22() همانا ورشکستهترين افراد کسانى هستند که خود وخانواده خود را دراثر سود تربيت يا کوتاهى در تعليم وتربيت در روز قيامت به زيان انداختند ، هان! اين همان خسران وزيان آشکار است.)
مضمون اجتماعى امر به معروف و نهى از منکر امر به معروف ونهى از منکر يک مضمون ومحتواى صددر صد اجتماعى داشته وبه دور از جنبههاى فردى است و به اين معنى که مسئله در اينجا يک جامعه است نه مسئله اشخاص فقط . نخستين دليل بر اين معنى ، مفهوم اجتماعى خود معروف ومنکر است زيرا معروف نام هر کارى است که خوبى آن به وسيله عقل يعنى عقل يک اجتماع به عبارت ديگر به وسيله عقلاء و به وسيله شرع يعنى عقل کل يک اجتماع به رسميت شناخته شود و منکر نقطه مقابل آن است . يعنى منکر هر کارى است که مورد انکار و تقبيح عقل کل آن اجتماع مىباشد.
آيات قرآن آيه 104، 110 سوره آل عمران براين موضوع دلالت دارد که امر به معروف ونهى از منکر را کار يک امت و ملت يعنى ملت اسلام قرار داده است وبديهى است که ملت هم يک مضمون ومفهوم صددرصد اجتماعى دارد ومسلم است که براى حسن جريان کارهاى اجتماعى وجودسازمان وتشکيلات از قبيل حزب، دولت و هيئتهاى اجتماعى ديگر از ضروريات است تا از بىنظمىها ،هرج و مرج و تکروىها ،ضد ونقيض کارىهاوکارهاى خودسرانه افراد جلوگيرى شود و از روايات بهعنوان نمونه حديث امام محمد باقر (عليهالسلام ) مىباشد:“ ...ان الامر بالمعروف والنهى عن المنکر فريضه بها تقام الفرائض وتامن المذاهب و تحل المکاسب وتردالمضالم وتعمر الارض وينتصف من الاعداء و يستقيم لامر...”(23)
(امر به معروف ونهى از منکر فريضه بزرگى است که در پرتو آن ساير فرايض برپا داشته مىشود راهها امن، تجارت وکسبها حلال ،مظالم به صاحبان اصلىاش باز گردانده ،زمين آباد وحق از دشمنان گرفته مىشود.)
مطلب مهمى که از اين روايت استفاده مىشود اين است که برخلاف پندار عامه مردم که امر به معروف ونهى از منکر را به يک سلسله مسائل عبادى محدود مىدانند اما دايره وميدان اين دو فريضه بزرگ دراسلام بسيار گسترده است وهمه اصلاحات اعتقادي، اخلاقى ، فرهنگى و اجتماعى را زير پوشش مىگيرد.
با امر به معروف ونهى از منکر نه تنها از کمرنگ شدن ارزشهاى اسلامى مىتوان جلوگيرى کرد بلکه در جهت توسعه وگسترش آن مىتوان حرکت نمود با امر به معروف ونهى از منکر واجبات الهى جامعه عمل به خود مىپوشد.درچنين جامعهاى نه تنها برپايى واجبات الهى عملکرد اساسى آن به شمار مىرود بلکه به مصداق “و سارعوا الى مغفره من ربکم “(24) و “سابقوا الى مغفره من ربکم”(25) در انجام اعمال شايسته خواه واجب باشد خواه مستحب از يکديگر پيشى گرفته و براى رسيدن به رضوان وغفران الهى شتاب و سرعت مىگيرند.
امام حسين (عليه السلام ) نيز دراين زمينه اين چنين مىفرمايند :
“... انها اذا اديت واقيمت استقامت الفرائض کلها هينها وصعبها وذلک ان الامر بالمعروف والنهى عن المنکر دعاء الى الاسلام مع رد المظالم ومخالفت الظالم وقسمه الضيء و الغنائم من مواضعها و وضعها فى حقها...”(26( ) امر به معروف ونهى از منکر فريضهاى است که اگر برپا گردد همه فرايض وقوانين اسلام اعم از سهل ومشکل و کوچک وبزرگ آنها همگى اجرا مىشود زيرا امر به معروف ونهى از منکر با رد مظالم و باز گرداندن حقوق غصب شده به صاحبان آنها و مخالفت مبارزه با ظالمان و تقسيم عادلانه ثروت وبيتالمال و غنايم و دريافت مالياتهاى اسلامى از محلهاى آنها و رساندن آنها به مصارف حقيقى و واقعى آنها دعوت به اسلام مىکند.)
با توجه به روايات مىتوان برجستهترين دستاوردهاى امر به معروف ونهى از منکر اسلامى را در بردارنده جامعترين مسائل اجتماعى که براى همه حکومتهاى ملى وصالح مطرح بوده به اين قرار دانست:
-1 امنيت
-2 عمران وآبادي
-3 اصلاح امور اقتصادي
-4 عدالت
-5 مبارزه با ظلم وظالم
اجراى ساير احکام وقوانين اسلام نيز به تحقق اين فريضه بستگى دارد بديهى است تحقق امر به معروف ونهى از منکر به اين معنا و وسعت خودنيازمند ايجاد وتشکيل حکومت اسلامى واقعى است زيرا امر به معروف ونهى از منکرى که تحقق آن ضامن تحقق اين مسائل اجتماعى است وهم ضمانت اجراى ساير قوانين اسلام بستگى به تحقق آن دارد الزاما به معنى قوه مجريه يعنى دولت وحکومت مىباشد که اين هم نهايت درجه در مضمون ومفهوم اجتماعى آن خواهد بود.(27)
اما متاسفانه اين مضمون اجتماعى در قرن اخير دستخوش تحريف شده و در نتيجه چنين مفهوم زندهاى جاى خود را به مفهومى مرده وباطل داده و به صورت تعدادى از مسائل انفرادى بىاهميت يا کم اهميت در آمده است.
بهعنوان مثال امر به معروف ونهى از منکر بايد طورى باشد که عنوان اضرار و ايذاى مومن به خودنگيرد. گويى اهداف اين فرضيه عظيم تنها مومن آن هم يک فرد مومن است وبا کفار ،ظالمين ومسلمان نماها کارى ندارد!
فاطمه شيرخانى/روزنامه رسالت |