بدان که همان طور که دعا براي تعجيل فرج مولايمان حضرت حجّت عليه السلام در زمان هاي مخصوصي تأکيد شده، همچنين در حالات و مکانهاي معيّني نيز مؤکّد است، يا از جهت تأسّي جستن و اقتدا کردن به آن حضرت عليه السلام و يا به خاطر روايت شدن آن از امامان بزرگوار و يا از روي اعتبارات عقلي که نزد اهل فهم مقبول مي باشد، از جمله ی آن اماکن وحالات موارد ذیل است:
بعد از زيارت آن حضرت يعني: پس از زيارت مولايمان صاحب الزمان عليه السلام، که شهيد در کتاب «الدروس» به اين مطلب تصريح کرده است.
مي گويم: و شاهد بر اين است آن که پس از زيارت هايي که براي آن بزرگوار روايت شده، دعا براي آن حضرت هم - به طور خاصّ - رسيده است، که همه يا قسمتي از آن ها را در بخش هشتم کتاب ان شاء اللَّه تعالي خواهيم آورد.
و نيز شاهد بر اين، عقل و عرف مي باشد، زيرا که بين مردم چنين متعارف است که چون در پيشگاه بزرگان حاضر شوند، براي آنان دعا مي کنند. پس شايسته است که مؤمن آشنا به شيوه متداول بين مردم، چون خود را در پيشگاه مولايش حاضر مي نمايد تا او را زيارت کند، از اين امر غافل نماند، به ويژه آن که بداند اين کار موافق تمايل قلبي و مطابق با خواسته او است، به مقتضاي توقيع رسيده از ناحيه مقدّس او که پيش تر روايت را آورديم که فرموده: «وَأَکْثِرُوا الدُّعآءَ بِتَعْجِيلِ الفَرَجِ»؛ و بسيار دعا کنيد براي زودتر رسيدن فرج.
پس از گريستن از ترس خداي تعالي زيرا که اين هنگام نزديک ترين حالات است و جاي استجابت دعاها مي باشد، پس شايسته است که مؤمن با دعا کردن براي مولايش او را ياد کند تا اندکي از حقوق واجب آن حضرت را ادا کرده باشد.
و شاهد بر اين است آنچه در وسائل - ابواب قواطع الصلاة - از محمد بن علي بن الحسين - شيخ صدوق قدس سره - به سندش از منصور بن يونس بزرج آمده که: از امام صادق عليه السلام پرسيدم درباره کسي که در نماز واجب، خودش را به گريستن بزند تا اين که گريه کند [چه صورت دارد؟] فرمود: به خدا سوگند! روشني چشم است، و فرمود: اگر چنين حالي دست داد، مرا در آن حال ياد کن.
مي گويم: پوشيده نيست که اين امر، به خاطر آن است که امام زمان او بود و بر وي حق داشت، پس براي هر مؤمني شايسته است که اين را نسبت به امام زمان خودش عمل کند، تا با دل و زبان، حقّ آن امام عليه السلام را ادا کرده باشد.
پس از تجديد هر نعمت و زوال هر محنت زيرا که امام عصرعليه السلام واسطه تمام نعمت ها است، و به برکت او هر محنت و رنج از ما دور مي گردد، و پيش تر گفتيم که دعا براي واسطه نعمت، يکي از اقسام شکرانه نعمت است که در آن ترغيب شده. و از اينجا است که صلوات فرستادن بر محمد و آل محمدعليهم السلام را نيز هنگام تجديد نعمت ها ترجيح مي دهيم، زيرا که آن ها اولياي نعمت ها هستند، چنان که در زيارت جامعه و روايات مستفيضه بلکه متواتره آمده است.
هنگام وارد شدن غم و اندوه چون از جمله آثار و نتايج دعا براي آن حضرت عليه السلام آن است که: او درباره دعا کننده دعا مي نمايد - چنان که گذشت - پس دعاي آن جناب سبب زايل شدن و بر طرف گشتن غم و اندوه دعا کننده مي شود، و به جهت آنچه در چند روايت پيش تر آورديم که امام عليه السلام در حزن و اندوه دوستانش اندوهگين مي شود، و بي ترديد در آن هنگام براي آن ها دعا مي کند - چنان که در روايت نيز اشاره شده -، پس شايسته است که دوستانش به او تأسّي جويند و اقتدا نمايند و براي بر طرف شدن همّ و غمش دعا کنند، به اضافه اين که گاهي همّ و غم آن جناب مايه همّ دوستانش مي گردد - چنان که در بعضي از روايات آمده - و در اين هنگام دعا براي او بيشتر تأکيد مي يابد.
و مي توان براي اين مطلب تأييد گرفت از فرموده آن حضرت عليه السلام، در توقيعي که پيش تر آورديم: «وَأَکْثِرُوا الدُّعآءَ بِتَعْجِيلِ الفَرَجِ فَإِنَّ ذلِکَ فَرَجَکُمْ». بنابر اين که اسم اشاره (ذلک) به دعا برگردد، يعني: اين دعا سبب فرج و گشايش امر شما مي شود و موجب راحتي شما از هر گونه شدّت و غم مي گردد ان شاء اللَّه تعالي.
در سختي ها و گرفتاري ها شايسته است در مواقع سختي و گرفتاري براي تعجيل فرج آن حضرت بسيار دعا کرد، به جهت چند وجه:
اوّل: اين که مايه دعاي آن جناب مي شود - چنان که گذشت -.
دوم: اين که سبب دعاي فرشتگان مي گردد، زيرا که آن ها درباره کسي که در حقّ مؤمن غايب دعا کند دعا مي نمايند - چنان که گذشت - و دعاي آن ها - ان شاء اللَّه تعالي - به اجابت مي رسد.
سوم: فرموده آن حضرت: «و بسيار دعا کنيد براي تعجيل فرج، که همان فرج شما است» بنابر آنچه در گذشته بيان داشتيم.
چهارم: اين که دعا براي آن حضرت گونه اي از توسّل به او است - که درود خداوند بر او باد - و آن بزرگوار وسيله نجات از سختي ها و بليّات مي باشد.
پس از نماز تسبيح يعني نماز جعفر بن ابي طالب عليهما السلام، به ويژه اگر آن را روز جمعه به جاي آوري، و شاهد بر آن دعايي است که از مولايمان حضرت کاظم عليه السلام رسيده که در کتاب جمال الاسبوع [1] و غير آن روايت گرديده. خداوند ما و ساير مؤمنين را به انجام آن توفيق دهد ان شاء اللَّه تعالي.
پيش از دعا براي خود و خانواده خود و دليل بر اين است آنچه در مکرمت چهاردهم ياد آور شديم، اضافه بر اين که مقتضاي حقيقت ايمان همين است، چنان که در حديث نبوي روايت آمده و حاصلش اين است: مؤمن [در حقيقت] مؤمن نخواهد بود تا اين که رسول خدا صلي الله عليه وآله را از خودش عزيزتر بداند، و خاندان پيغمبر را از خاندان خود عزيزتر بداند، و آنچه آن حضرت را مهموم ساخته از همّ خودش بالاتر باشد.
و بدون ترديد دعا براي تعجيل فرج مولايمان صاحب الزمان عليه السلام از امور مهم است و دل ها به آن شفا مي يابد، پس براي مؤمن شايسته است که پيش از دعا براي خودش و خاندانش به آن آغاز نمايد، تا حق رسول خدا و خاندان او - صلوات اللَّه عليهم اجمعين - را رعايت کرده باشد.
مسجد الحرام و شاهد بر آن - اضافه بر اين که گمان مستجاب شدن دعا در آن مکان قوي است، پس شايسته است آنچه مي دانيم نزد خداي - عزّوجلّ - و اوليائش اهميت دارد و سودش به عموم دوستانش مي رسد، اهتمام ورزيم - دعاي آن حضرت در آن جا است، که شيخ صدوق رحمه الله در کتاب «کمال الدين» روايت آورده، و مي گويد: حديث کرد ما را محمد بن موسي بن المتوکل، گفت: حديث آورد براي ما عبد اللَّه بن جعفر حميري که گفت: از محمد بن عثمان عَمْري رحمه الله! پرسيدم: آيا صاحب اين امر را ديده اي؟ گفت: آري. و آخرين باري که او را ديدم کنار بيت اللَّه الحرام بود، در حالي که مي گفت: «اَللَّهُمَّ أَنْجِزْ لِي ما وَعَدْتَنِي»؛ خداوندا! وعده اي را که به من داده اي تحقّق بخش.
و نيز شيخ صدوق رحمه الله گفته: حديث آورد ما را محمد بن موسي بن المتوکل، گفت: حديث آورد ما را عبد اللَّه بن جعفر حميري، گفت: شنيدم محمد بن عثمان عَمْري مي گفت: او - که درود خداوند بر وي باد - را ديدم در حالي که کنار رکن مستجار، به دامن کعبه چنگ زده بود و مي گفت: «اَللَّهُمَّ انْتَقِمْ لِي مِنْ أَعْدآئِي»؛ خدايا! براي من از دشمنانم انتقام بگير.
عرفات در همان محلّي که حاجيان توقّف مي کنند، و دليل بر آن، وارد بودنش در دعايي است که از امام صادق عليه السلام روايت شده که در آن جا خوانده شود، اين دعا در کتاب «زاد المعاد» مذکور است، مردمان نيک به آن مراجعه کنند.
سرداب يعني سرداب غيبت در شهر سامرّا، و شاهد بر اهتمام به دعا در آن محل مقدّس، (ادعيه و زياراتي) که در کتب وارد شده، شايد قسمتي از آن ها را در باب هشتم بياوريم ان شاء اللَّه تعالي. جاهاي منسوب به آن حضرت
اماکن شريف و مقدّسي که آن جناب در آن ها توقف کرده و به آن جاها قدم نهاده، مانند مسجد کوفه، مسجد سهله، مسجد صعصعه، مسجد جمکران و غير آن ها. چون شيوه اهل مودّت و عادت صاحبان محبت است که هرگاه جاي درنگ و محلّ توقّف محبوب خويش را بنگرند، به ياد خوبي هاي او افتند و از فراقش متألّم شوند، و درباره اش دعا کنند، بلکه به محلّ توقّف و منزلگاه او مأنوس گردند، چنان که گفته شده:
أَمُرُّ عَلي جِدارِ دِيارِ لَيْلي
أُقَبِّلُ ذَا الجِدارَ وَذَا الدِّيارا
فَما حُبُّ الدِّيارِ شَغَفْنَ قَبْلِي
وَلکِنْ حُبُّ مَنْ سَکَنَ الدِّيارا
بر ديوارهاي ديار ليلي مي گذرم، ديوارها و ديارش را مي بوسم. محبت شهر و ديار دلم را شيفته ننموده، ولي محبت آن که در اين ديار سکونت گرفته، دلم را شيدا کرده است.
و نيز در همين معني گفته شده:
وَمِنْ مَذْهَبِي حُبُّ الدِّيارِ لِأَهْلِها
وَلِلنّاسِ فِيما يَعْشِقُونَ مَذاهِبُ
و از شيوه من، دوست داشتن شهر و دياري به خاطر اهل آن است و مردم در آنچه عشق مي ورزند، شيوه هاي گوناگوني دارند.
پس شايسته است که مؤمن مخلص هرگاه به سرداب مبارک وارد شد، يا يکي از اماکن توقف آن حضرت را زيارت کرد، به ياد صفاي مولايش باشد و ويژگي هاي جمال و جلال و کمال آن بزرگوار را در خاطر بياورد و توجه کند که آن جناب از ظلم و تجاوز اهل عناد و گمراهان در چه وضعي به سر مي برد و از تصوّر آن احوال کاملاً متأثّر گردد و از درگاه خداي قادر متعال بخواهد که گشايش امر قيام مولايش را آسان کند و اميد او را از جهت دفع دشمنان و ياري دوستانش برآورده سازد.
اضافه بر اين که، آن اماکن مقدّسه و جاهاي ياد شده، محل هاي عبادت و دعاي آن حضرت عليه السلام مي باشند، بنابراين سزاوار است که مؤمن دوستدار آن جناب به او تأسّي کند، زيرا که دعا براي تعجيل فرج و برطرف شدن غم و اندوه از چهره انورش از بهترين عبادت ها و مهم ترين دعاها است.
حرم حضرت سيد الشهداء و از جمله جاهايي که دعا براي تعجيل فرج در آن ها مؤکّد است، حرم مطهر مولاي شهيد مظلوممان حضرت ابي عبد اللَّه الحسين عليه السلام است، چون هرگاه مؤمن در حرم شريف آن حضرت، انواع ظلم و مصيبتي که بر او و خاندان گرامي اش وارد آمده، در ذهن مجسّم کند و بداند که خونخواه آن جناب و انتقام گيرنده از دشمنان و ستم کنندگان به او، مولايمان صاحب الزمان عليه السلام است، عقل و مودّتش او را خواهند برانگيخت که براي تعجيل فرج و ظهور آن حضرت دعا نمايد و با تضرع و زاري، اين امر را از درگاه الهي بخواهد.
و شاهد بر اين است، آنچه در روايت ابوحمزه ثمالي در باب هفتاد و نهم «کامل الزيارات»، از امام صادق عليه السلام آمده که در جايي از آن زيارت فرموده: پس از درود فرستادن بر حسين عليه السلام، بر همه امامان عليهم السلام درود مي فرستي، همچنان که بر حسن و حسين عليها السلام درود فرستادي، و مي گويي: خداوندا! به آن ها کلمات خويش را تمام گردان و وعده ات را به ايشان تحقق بخش...». [2] .
و در جاي ديگر، از همان زيارت فرموده:... سپس گونه ات را بر آن بگذار و بگو: «اَللَّهُمَّ رَبَّ الحُسَيْنِ اِشْفِ صَدْرَ الحُسَيْنِ. اَللَّهُمَّ رَبَّ الحُسَيْنِ اُطْلُبُ بِدَمِ الحُسَيْنِ...»؛ [3] خداوندا! اي پروردگار حسين! سينه حسين را شفا بده. خداوندا! اي پروردگار حسين! براي حسين خونخواهي کن. جهت دلالت اين عبارت روشن است، چون مولايمان حضرت حجّت عليه السلام است که براي حسين عليه السلام خونخواهي مي کند و با انتقام گرفتن از دشمنانش، سينه اش را شفا مي دهد.
حرم مولايمان حضرت رضا به جهت وارد بودن آن، در زيارتي که در «کامل الزيارات» [4] روايت گرديده که در آن زيارت پس از درود فرستادن بر يکايک امامان عليهم السلام آمده: «اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلي حُجَّتِکَ وَوَلِيِّکَ وَالقآئِمِ فِي خَلْقِکَ صَلاةً نامِيَةً باقِيَةً تُعَجِّلُ بِها فَرَجَهُ وَتَنْصُرُهُ بِها...»؛ خداوندا! بر حجّت و وليّ ات و قائم در خلقت درود بفرست، درودي روزافزون و پايدار که به آن فرجش را زودتر کني و به آن پيروزش گرداني.
حرم عسکريين در شهر سُرّ من رأي (سامرّا)؛ و شاهد بر آن است، آنچه در زيارتي که در همان کتاب [5] براي ايشان روايت آمده که: «اَللَّهُمَّ عَجِّلْ فَرَجَ وَلِيِّکَ وَابْنَ وَلِيِّکَ، وَاجْعَلْ فَرَجَنا مَعَ فَرَجِهِمْ يا أَرْحَمَ الرّاحِمِينَ»؛ پروردگارا! فرج و گشايش [امر حکومت] وليّ ات و فرزند وليّ ات را زودتر برسان و گشايش وضع ما را با فرجِ ايشان قرار ده، اي مهربان ترين مهربانان.
حرم هر يک از امامان زيرا که اين دعا از بهترين وسايل نزديک شدن و تقرّب جستن به ايشان است و مايه مسرت و خشنودي آنان مي باشد. و شاهد بر اين است، آنچه در کتاب «کامل الزيارات» در باب زيارت همه امامان عليهم السلام روايت شده است. بلکه مي توان گفت: اين دعا از مهم ترين وظايف مردم در هر جايي که ويژگي و احترامي دارد مي باشد، که خداوند - تعالي شأنه - فرموده: «فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَيُذْکَرَ فِيهَا اسْمُهُ»؛ [6] در خانه هايي که خداوند دستور فرموده رفعت يابند و در آن ها نام او ياد شود. که اين دعا از بهترين ذکرها و محبوب ترين آن ها نزد صاحبان بصيرت و مهم ترين آن ها نزد اهل عبرت است، پس بايد که در همه اوقات از شب و روز به آن اهتمام ورزند.
هنگام حضور در مجلس مخالفين و غاصبين حقوق امامان هرگاه در مجلس مخالفين و غصب کنندگان حقوق ائمه طاهرين عليهم السلام حضور يافتي، براي تعجيل ظهور امام عصر - عجّل اللَّه فرجه الشريف - دعا کن؛ به جهت روايتي که در «کامل الزيارات» در باب زيارت هاي امام حسين عليه السلام آمده که: يونس بن ظبيان به حضرت ابي عبد اللَّه (امام صادق عليه السلام) عرضه داشت: فدايت شوم؛ من در مجالس اين قوم يعني فرزندان س ا ب ع (بني عباس) شرکت مي کنم، چه بگويم؟ فرمود: هر گاه در مجالس آن ها حضور يافتي و به ياد ما افتادي، پس بگو: «اَللَّهُمَّ أَرِنَا الرَّخآءَ وَالسُّرُورَ فَإِنَّکَ تَأْتِي عَلي کُلِّ ما تُرِيدُ...»؛ خداوندا! زندگي فراخ و خوشحالي را به ما بنمايان که تو هر چه را بخواهي تواني آورد....
پوشيده نيست که اين دعا براي حصول فرج و ظهور دولت حق است و اين دعاي جامعي است، چنان که به اين مطلب توجه دادند با عبارت: «فَإِنَّکَ تَأْتِي عَلي کُلِّ ما تُرِيدُ». و مخفي مباد که اين دعا به اين عبارت به جهت تقيّه است، بنابراين خصوصيتي ندارد که همين تعبير گفته شود، بلکه محبوبيت دعا براي فرج آن ها و اهتمام ورزيدن به آن، هنگام حضور يافتن در مجالس مخالفين به هر گونه اي که براي مؤمن ميسّر باشد، از اين عبارت به دست مي آيد که شخص مؤمن براي حصول فرج ايشان و ظهور دولتشان، که خداي - عزّوجلّ - وعده فرموده، به درگاه او توجّه و نيايش نمايد، که او به بندگان نزديک است و دعايشان را به اجابت مي رساند.
پی نوشتها: [1] جمال الاسبوع، 292.
[2] کامل الزيارات، 405.
[3] کامل الزيارات، 414.
[4] کامل الزيارات، 517.
[5] کامل الزيارات، 521.
[6] سوره نور، آيه 36. |