وحدت، جوهره اندیشه امام خمینی

در مقام رمزگشایی دلایل موفقیت امام خمینی در پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل حکومت مستقل و مقتدر دینی و مواجهه موفق ایشان در مقابله با قدرتهای استکباری باید گفت یکی از مهمترین رموز موفقیت امام تأکید ایشان بر وحدت به عنوان یکی از اصلی‏ترین پیامها و شعارهای انقلاب اسلامی بوده است.
با کاوش در آثار و اندیشه امام به وضوح می‏توان یافت که برخلاف تصور رایج، وحدت در اندیشه امام ابزار مصلحتی برای پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی ایران یا فقط برای حفظ و ثبات ایران نبوده بلکه وحدت جوهره درک ایشان از عزت و اقتدار مسلمین و در افقی وسیع‏تر، همه دردمندان و توحیدخواهان و مستضعفان جهان بوده است.
لذا از اولین نامه‏های اجتماعی ایشان که بیش از چهل سال قبل از انقلاب به نگارش درآمده تا وصیت‏نامه سیاسی الهی ایشان که چراغ راه امتهای اسلامی است تأکید بر وحدت به چشم می‏خورد. ایشان در مقامی می‏فرمایند:
«یکی از مقاصد بزرگ شرایع و انبیاء عظام سلام‏الله علیهم که علاوه بر آنکه خود مقصود مستقل است، وسیله پیشرفت مقاصد بزرگ و دخیل تام در تشکیل مدینه فاضله می‏باشد توحید کلمه و توحید عقیده است ... و این مقصد بزرگ که سطح اجتماعی و فردی است انجام نگیرد مگر در سایه وحدت نفوس و اتحاد مصمم و اخوت و صداقت قلبی و صفای باطنی و ظاهری» چهل حدیث صفحه 309 .

نخستین سؤال بسیار مهم اینست که مبنای معرفتی و اعتقادی وحدت چیست؟

اجمالاً می‏توان گفت «توحید» به عنوان بنیادی‏ترین اصل اعتقادی پیروان ادیان الهی و بویژه مسلمانان، سرچشمه ‏گرایش به وحدت و اتحاد در عرصه فعالیتهای سیاسی و اجتماعی است.
جمله مبارک: «قولوا لا اله الاّ‏الله، تفلحوا» ترجمان همین حقیقت است.
در اندیشه امام خمینی، حقیقت وجود و وجود حقیقی، ذات مقدس باریتعالی است که اَحَد و واحد حقیقی از جمیع جهات است و سرمنشأ وجود و هستی هر چیزی ذات مقدس خدای متعال است و تمام اطوار و عوارض وجود و موجودات با همه کثرتها و تنوعی که دارند صنع خدای واحد و احد، و مظاهر اسماء و صفات خداوند می‏باشند.
تعبیر به «وحدت کلمه» و «توحید کلمه» که در بسیاری از پیامهای امام خمینی در مقام دعوت مسلمانان و جامعه بشری به اتحاد و وحدت اشاره به همین حقیقت است که اساس رویکرد پیروان ادیان الهی و آهنگ تلاش و فعالیت سیاسی و اجتماعی موحدان و مسلمانان بر وحدت کلمه استوار است.
بطور کلی آهنگ هم‏‏‏گرایی به جای تشتت و واگرایی در همه عرصه‏ها، آهنگی توحیدی است که ریشه‏اش در پایبندی به اصل مسلّم عقلی و نقلی «توحید» است.
چنانکه خدای متعال در مأموریت پیامبر اکرم صلوات‏الله علیه در دعوت جامعه بشری به وحدت می‏فرمایند: قل تعالوا الی کلمه سواء بیننا و بینکم الا تعبدوا الاّ الله».
هدف نهایی از همه تلاشها و جهادها و دعوتها و مبارزه‏ها، فراخوانی جامعه انسانی به عبادت ذات مقدس باری تعالی و ایجاد جامعه‏ای توحیدی عاری از حاکمیت طاغوت است.
پس، دعوت به وحدت در اندیشه امام خمینی یک خط ‏مشی استراتژیک و دائمی برای رسیدن به فلاح و سعادت حقیقی در جامعه انسانی است.

سؤال دوم اینست که مقصود از وحدت چیست؟

تعاریف مختلف از وحدت را می توان در سه برداشت از وحدت خلاصه کرد.

تعریف و برداشت اول:

در این برداشت توصیه می‏شود برای رسیدن به وحدت هر گروه و جماعتی نسبت به خطاهای دیگران سکوت کند و چشم خود را بر اشتباهات دیگران ببندد و آنها هم متعاقباً در مقابل اشتباهات و کاستی‏های این گروه سکوت کنند.
در این دیدگاه، علت نزاع و اختلاف و درگیری افراد و مذاهب بخاطر این است که در کار یکدیگر با دقت و وسواس نظاره می‏کنند و در مقابل اشتباهات و کژیهای یکدیگر موضع می‏گیرند.
بسیاری از درگیریها بین مذاهب و همچنین کشورها بخاطر این حسّاس‏بودن نسبت به یکدیگر بوجود آمده.
بی‏شک این معنا از وحدت جز رخوت و سیر قهقرایی برای جامعه خیری به ارمغان نخواهد آورد.
مگر می‏شود فرد نسبت به آنچه در جامعه می‏گذرد حساسیت نداشته باشد. مگر می‏شود چشم بر ظلم و جور ستمکاران بست و آنگاه منتظر جامعه‏ای سعادتمند بود.

تعریف دوم:

در این برداشت «وحدت» به دست کشیدن از اعتقادات خویش و گرویدن به یک آئین و مکتب تفسیر می‏شود.
این دیدگاه معتقد است اگر اعتقاد همه مسلمین با همه ادیان یکی بشود و همه تابع یک دین باشند، دیگر اختلافات مذهبی کنار گذاشته می‏شود و در سیاست نیز اگرّ همه تابع یک نظام سیاسی و یک حکومت بزرگ باشند دیگر اختلاف حکومتها برطرف خواهد شد.
همه اختلافات از عدم تطابق اعتقادات و نظام سیاسی و حقوقی است، پس با یکی شدن اعتقادات، منشأ اختلاف نیز از بین می‏رود.
در نقد این نظریه باید گفت با توجه به واقعیات موجود و عقاید و ادیان و مذاهب مختلف، این رؤیا ـ هر چند که در سیر تکامل خرد و تجربه نهایی بشر امری مطلوب است اما در شرایط امروز جهان معاصر آرزویی دست نیافتنی است و این برداشت با آنکه ظاهری زیبا و دلربا دارد ناخواسته حرکت به سوی وحدت را کند می‏کند.
چرا که مدعای اکثر ادیان حقانیت دین خود و در خطا بودن دیگران است. پس بس اگر پیروان هر دینی احساس کنند که باید برای ایجاد وحدت از دین خود دست بردارند و به دین جدیدی مؤمن گردند، بدون شک در مقابل آن مقاومت خواهند کرد.
امام راحل با توجه به همین مسائل بود که در وصیت‏نامه سیاسی ـ الهی خود از ایدۀ تشکیل امپراطوری کشورهای اسلامی یاد می‏کنند نه اینکه همه کشورهای مسلمان یک کشور بشوند.
در امپراطوری کشورهای مسلمان هر کشور هویت خود و اعتقادات خود را داراست اما با کشورهای اسلامی دیگر تشکیل یک جبهه واحد را می‏دهد.

تعریف سوم:

معنای سوم وحدت این است که برای رسیدن به اهداف مشترک و مهم، از اختلاف خود دست برداریم. یعنی با حفظ عقائد خود در عمل و رفتار اجتماعی و سیاسی برای امر مهم‏تر اتحاد کنیم.
در این دیدگاه که به نظر اینجانب برگرفته از اندیشه سیاسی امام خمینی در موضوع وحدت است، وجود علایق و سلایق فکری و سیاسی مختلف و چند صدایی در جامعه نه تنها به رسمیت شناخته می‏شود،
بلکه اصولاً همانگونه که در متن نظام خلقت تنوع موجودات و رنگها و خواص و ویژگیهای متفاوت آنها زیانی به نظم و توازن هماهنگ و معنی‏دار و شگفت‏ نظام آفرینش مخلوقات وارد نمی‏سازد
و این تنوع و تفاوتها نه تنها نقیصه و کاستی در آفرینش محسوب نمی‏شود بلکه خود برای ایجاد هارمونی هماهنگ حرکت توحیدی کائنات و موجودات به سوی کمال مطلق ضروری می‏باشد
در جامعه انسانی نیز همانگونه که خالق متعال فرموده است: جعلناکم شعوباً و قبائل لتعارفوا انّ اکرمکم عندالله اتقیکم؛ تنوع در رنگها و نژادها و فرهنگها و تمایلات و سلایق فکری بخشی از واقعیت زیبای خلقت انسان است که اگر به درستی بازشناسی و هدایت و مدیریت شود به منزله مزیّتی اساسی برای سیر تکامل مادی و معنوی بشر نقش‏آفرین خواهد شد.
نظر امام خمینی از وحدت دقیقا همین معنای سوم است. او خود با آنکه یک فقیه شیعی است و مرجع تقلید شیعیان است و همچنین همانطور که از تمام نوشته‏های او معلوم است سخت معتقد به آموزه‏های شیعی است و عشق و ارادت زایدالوصفی به پیامبر و اهل بیت دارد، اما همواره پیامش وحدت است، و این نیست مگر آنکه بین وحدت و اعتقادات خویش تضادی نمیّ‏بیند.
در این معنا است که محدوده وحدت را هدف مشخص می‏کند. اگر هدف حفظ یک کشور باشد، تمام افراد و قومیتها و گروههای یک کشور باید با هم متحد شوند.
کاری که در کشور ایران برای به ثمر رساندن انقلاب ایران و همچنین حفظ کشور در مقابل تهدیدها و جنگ تحمیلی اتفاق افتاد و ملت ایران با هر گرایش و قومیتی دست در دست هم نهاد و کشور را از زیر سلطه شاه و اجانب نجات داد و با بذل جان از کیان کشور دفاع کرد که امروز به توفیق الهی ایران کشوری آباد و مقتدر و سربلند گشته است.
اگر هدف از وحدت، حفظ اسلام باشد، باید همه مسلمانان با هم متحد شوند. سفارشی که کراراً در فرمایش حضرت امام دیده می‏شود و در قضیه سلمان رشدی به خوبی خود را نشان داد که چگونه همه کشورهای اسلامی و جدی‏تر از دولتها ملتهای مسلمان در مقابل اهانت این فرد مرتد و هتاک بپاخواستند و نمونه‏ای از انسجام خود و هویت دینی خود را به نمایش گذاردند، که البته باید افسوس خورد که چرا در بسیاری از موارد دیگر هم که نیاز به این انسجام و همدلی مشاهده می‏شده است بر اثر غفلت و همچنین کارشکنی سران دولتهای وابسته از انجام و ظهور چنین وحدتی خبری نبوده است.
و در آخر اگر هدف از وحدت ایجاد صلح و امنیت جهانی، دفاع از مظلوم و رفع فتنه و ظلم باشد باید همه آزادی‏خواهان و حق‏جویان و مستضعفان عالم با هم متحد شوند، چرا که بی‏عدالتی، حتی در یک گوشه از جهان، مشکل تنها یک کشور و قوم و ملت نیست بلکه اگر حتی در گوشه‏ای از جهان به ملتی ظلم شود، همه مردم حق‏طلب را تحت تأثیر قرار می‏دهد.
خوشبختانه در سالهای اخیر شاهد موج حق‏طلبی و انسجام ملتها در این وادی هستیم.مثلاً امروز دیگر مسئله غصب توام با ظلم و جنایت سرزمین آبا و اجدادی فلسطینیان در دسیسه قدرتهای بزرگ توسط صهیونیستها و جنایات ددمنشانه اسرائیل، فقط مربوط به فلسطینیان یا جامعه عرب و یا مسلمانان نیست بلکه تمام ملتهای آزاد جهان همگام با مسلمانان این جنایات را محکوم می‏کنند.
و پرسش و کلام آخر اینکه راهکارهای نیل به وحدت کدام است و موانع آن چیست؟
در این باره نیز به استناد تجربه‏های موفق و پیامهای امام خمینی می‏توان گفت گام نخست، احساس مسئولیت نخبگان جامعه، نویسندگان و هنرمندان، اندیشمندان و خصوصا عالمان دین نسبت به آگاهی دادن به مردم است و تکیه بر اصول بنیادین اعتقادی همچون ایمان به خدای متعال و نبوت انبیای عظام و نبی‏خاتم(ص) و قرآن به عنوان منشور هدایت ابدی تمامی مسلمانان و سایر مشترکات دینی و حتی فطری در مقام دعوت عموم مردم جهان به حل مسائل مورد ابتلای جامعه بشری،افشای دسیسه‏های تفرقه‏افکنانه قدرتهای استکباری و تأکید بر وجوب ترویج روح اخوت ایمانی و لزوم خویشتنداری از دست‏زدن به اعمال تفرقه‏انگیز منزوی ساختن کانونهای تفرقه، و پیوند و ارتباط مستمر نخبگان و عالمان و مصلحان و دلسوزان جامعه بشری و تبیین افقهای مطلوب آینده و تلاش برای به حاکمیت رساندن خردمندان مصلح در جامعه که عموم دلسوزان و اصلاح‏طلبان و دولتها میّ‏بایست بدان اهتمام ورزند تا زمینه وحدت ملتها و دولتها برای هدفهای برتر فراهم آید.
و در مورد موانع تحقق وحدت نیز می‏توان گفت مهمترین مانع جهل و ناآگاهی و توسعه نیافتگی فرهنگی و تعصب کورکورانه نسبت به اعمال و رفتارهایی است که سبب بروز خشم و یا نفرت و خشونت و ناسازگاری در بین معتقدان به دیگر ادیان الهی و پیروان سایر مذاهب دین مبین اسلام می‏شود.
برتری ‏طلبی ‏نژادی و قومی و زبانی و فرهنگی و نادیده گرفتن اصولی همچون حق‏حیات و احترام مال و جان و خون انسانها و تضییع حق برابری انسانها در پیشگاه خدا و قانون از جمله موانع فکری و فرهنگی اتحاد واقعی است.
در عرصه عمل و رفتار سیاسی و نظام بین‏المللی نیز مهمترین مانع، تفکر سلطه‏جویی و استکباری و نظام تبعیًض‏آمیز سیاسی و نژادی است که از سوی ائمه کفر و قدرتهای مسلط جهانی دنبال می‏شود.
منافع نامشروع این قدرتها در ایجاد تفرقه و ستیز و جنگ و جدال دائمی بین ملل مختلف و خصوصا مسلمانان و کشورهای اسلامی است.
امام خمینی با صراحت بارها این حقیقت را اعلان داشته است که تا زمانی که سایه شوم خوی سلطه‏طلبی و شیطانی قدرتهای بزرگ بویژه آمریکا بر جهان باقی است، جهان روی صلح و آرامش بخود نخواهد دید.
بنابراین مهمترین و دشوارترین گام در جهت ایجاد وحدت حقیقی بین اکثریت انسانهایی که به حسب فطرت الهی خویش خواهان عدالت و برابری و آزادی و کرامت انسانی و معنویت و اخلاق هستند، مقابله هوشمندانه و پیگیر و مداوم با فرهنگ سلطه‏گری و سلطه‏پذیری و دیکتاتوری و مقابله با مروجین این فرهنگ می‏باشد.

سید رضا مصطفوی(یاسرخمینی)- نوه امام خميني (ره)
/knowledgebase.icro.ir

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار