نقش نيروي زميني ارتش در 7 روز آغازين جنگ تحميلي

بررسي شرايط خاصي كه نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران و بويژه نيروي زميني ارتش در آغازين روزهاي جنگ تحميلي عراق عليه ايران با آن روبه‌رو بوده است، مي‌تواند ما را به فهم عميق‌تر و درك كامل‌تري از واقعيت‌هايي برساند كه شالوده 8 سال از بحراني‌ترين و مهم‌ترين برهه‌هاي تاريخ انقلاب اسلامي ايران را تشكيل‌مي‌دهند.
گرچه در اين باب، كتب فراوان نگاشته‌ شده و مقالات متعددي به‌ رشته‌‌ تحرير درآمده‌ است، ولي با بررسي جامعي از پيشينه‌ مكتوب دفاع مقدس و بويژه پس از مراجعه به پيشكسوتاني كه روزگاري در كسوت سربازي انقلاب، فرماندهي يگان‌هاي نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي را به عهده ‌داشته‌ و تاريخ‌سازان و افتخارآفرينان اين برهه از تاريخ انقلاب بوده‌اند، بوضوح درمي‌يابيم واقعيت‌هاي بسياري از اين دوره يا ناگفته مانده‌اند يا كمتر به آنها پرداخته‌شده‌؛ واقعيت‌هايي كه شرايط امروز و سرنوشت آينده‌ اين مرز و بوم لاجرم با آنها گره‌خورده‌است و در اين مقاله تلاش شده‌ است با محور قرار دادن نيروي زميني ارتش جمهوري اسلامي ايران، به آنها اشاره‌اي شود.
هجوم سراسري ارتش كاملا آماده‌ عراق به ميهن عزيزمان در شهريور ماه 1359 ه . ش زماني صورت‌ گرفت كه ارتش جمهوري اسلامي ايران در شرايط سخت و بدي قرار داشت. در آن زمان تنها نيروي نظامي سازمان ‌يافته و با دانش نظامي بالا و تجهيزات مناسب كه انتظار مي‌رفت بتواند از مردم و ميهن دفاع ‌كند، ارتش بود.
ارتش كه با فرمان هوشمندانه و تيزبينانه‌ حضرت امام خميني(ره) در 28 فروردين 1358 از توطئه‌ بدخواهان و كوته‌فكران مبني بر انحلال آن رسته بود، با از دست دادن تعداد زيادي از فرماندهان ارشد خود در جريان تصفيه‌ انقلابي ارتش، اخراج 40 هزار مستشار نظامي خارجي كه عمدتا آمريكايي بودند و در تمام امور نقش كليدي داشتند، لغو قراردادهاي خريد تجهيزات نظامي و ادوات مدرن جنگي در حال تحويل، تقليل كاركنان پايور ثابت نظامي در رده‌هاي مختلف به دليل توقف استخدام، كم شدن مدت خدمت وظيفه‌ عمومي از 2 سال به يك سال، انحلال پاره‌اي از قسمت‌ها و واحدهاي نظامي، متوقف شدن طرح احداث بعضي پايگاه‌هاي نظامي و... در حد قابل توجهي ضعيف‌ شده ‌بود و با همه‌ اين احوال بشدت درگير در غائله‌ ضدانقلاب بود.
ارتش عراق با شروع تبليغات سرسام‌آوري به افزايش روحيه‌ خصومت و ايجاد كينه در مردم و نظاميان خود نسبت به ايران اقدام كرد و با خريد تجهيزات مدرن نظامي، احداث پايگاه‌هاي جديد در مرز، احضار متولدان 1955 و 1956 به خدمت و فراخواني نيروي ذخيره‌ ارتش، استعداد يگان‌هاي خود را فوق‌العاده گسترش‌داد. صدام كه تا روز 31 شهريورماه 1359، 636 مورد تجاوز زميني، هوايي، بمباران، غارت احشام مرزنشينان و... را در خاك ميهن عزيزمان صورت ‌داده‌ بود و در مورخه‌ بيست‌وششم همان ماه با لغو يكجانبه‌ قرارداد مرزي وحسن همجواري 1975 الجزاير در مقابل ديدگان مجامع بين‌المللي زمينه را براي آغاز جنگي تمام ‌عيار عليه ايران اسلامي آماده‌ كرده‌ بود، با حمله‌ 31 شهريورماه جبهه‌اي به طول 1352 كيلومتر را از جنوب شرقي آبادان تا شمال قصر شيرين تشكيل‌داد و بيش از 14 هزار كيلومتر مربع از خاك كشورمان را اشغال‌ كرد.
متاسفانه با اين‌كه چنين حمله‌اي و آغاز درگيري ميان ايران و عراق كاملا قابل پيش‌بيني و تهديدهاي موجود كاملا ملموس بود، ولي تحليل‌هاي نادرست و سياست‌هاي ابوالحسن بني‌صدر، رئيس‌جمهور وقت ايران و اعوان و انصار وي در كابينه‌ دولت موجب‌ شده‌ بود ايران به منظور دفع اين تجاوز آمادگي لازم را نداشته ‌باشد.
در روز يكم مهر ماه، براساس تدبير شهيد سرلشكر ولي‌الله فلاحي، جانشين ستاد مشترك ارتش جمهوري اسلامي ايران، خوزستان به 3 منطقه عملياتي تقسيم شد و قرارگاه هدايت‌كننده عمليات در منطقه اهواز در عمل تركيبي از شهيد سرلشكر فلاحي، فرمانده لشكر 92 زرهي اهواز، شهيد مصطفي چمران، فرمانده سپاه پاسداران و استاندار خوزستان تعيين شد. توپخانه‌هاي نيروي زميني ارتش در منطقه خرمشهر و آبادان و توپخانه ساحلي نيروي دريايي در آبادان بشدت و با تمام امكانات خود، تاسيسات اقتصادي بصره و فاو را زير آتش خود گرفتند و ضايعات زيادي به تاسيسات عراق از فاو تا بصره وارد كردند و به اين ترتيب نبرد توپخانه‌ها از همان آغاز جنگ به صورت يك عنصر بسيار مهم جلوه‌گر شد.
در روز دوم مهرماه، به دانشكده افسري نيروي زميني دستور داده ‌شد با تشكيل گردان‌هاي رزمي به خوزستان اعزام ‌شوند. به اين ترتيب تعداد 731 نفر دانشجو، 41 افسر و 24 درجه‌دار در 3 گردان سازماندهي و به جنگ‌افزارهاي انفرادي، تيربار و آر.پي.جي 7 مجهز و آماده مي‌شدند كه در تاريخ 3/7/1359 از طريق هوا به اهواز اعزام ‌شدند. در اين روز در جبهه غرب، نبرد تيپ يك زرهي لشكر 81 كرمانشاه در منطقه عمومي ميمك بسيار چشمگير بود. اگرچه حمله متقابل اين تيپ به دشمن در نهايت به نتايج مطلوب ختم‌ نشد، ولي موجب شد ارتش عراق نتيجه‌گيري كند كه در برآوردهاي خود مرتكب اشتباه بزرگي شده‌ است.
در روز سوم مهر، تهاجم نيروهاي زميني عراق به خرمشهر و آبادان با اجراي آتش شديد توپخانه آغاز شد. شدت آتش به حدي بود كه فرمانده ايراني منطقه نبرد گزارش‌مي‌كند چنانچه با حملات هوايي ارتش، توپخانه دشمن خاموش نشود، ظرف چند ساعت خرمشهر با خاك يكسان مي‌شود. در حالي كه وضعيت خرمشهر لحظه به لحظه وخيم‌تر مي‌شد، گردان‌هاي دانشجويان دانشكده افسري با يك قرارگاه هدايت‌كننده با 12 فروند هواپيماي سي 130 به خوزستان اعزام شدند.
در ساعت 12 اين روز، دشمن از سمت شمال به 5 كيلومتري اين شهر رسيد و خرمشهر به محاصره نيروهاي عراقي درآمد. به علت تداوم آتش دشمن و فشار حملات نيروهاي عراقي، نيروهاي مدافع خرمشهر شامل گردان 151 دژ لشكر 92 زرهي، گردان تكاوران دريايي، ژاندارمري، شهرباني، نيروهاي مردمي و سپاه پاسداران انقلاب اسلامي در ساعت 40/14 به داخل شهر عقب‌نشيني و تلفات و ضايعات آنها ساعت به ساعت بيشتر مي‌شود.
بجز دانشجويان دانشكده افسري كه به كمك يگان‌هاي لشكر 92 زرهي به منطقه وارد شدند، در اين روز يك گروه رزمي شامل گردان 148 پياده و يك گروهان تانك از مشهد به اهواز وارد شد و زير امر تيپ يك لشكر 92 قرار گرفت. اين يگان، اولين واحد تقويتي بود كه به منطقه اهواز سوسنگرد اعزام شد.
لشكر 92 زرهي در منطقه‌اي بسيار وسيع از چنگوله تا آبادان گسترش داشت و در مقابل آن، دست‌كم 5 لشكر زرهي، مكانيزه و پياده دشمن در محورهاي مختلف درگير بودند كه با آتش سنگين توپخانه و پشتيباني هوايي پي‌درپي حمايت مي‌شدند. در اين روز سرهنگ غلامرضا قاسمي‌لو به عنوان فرمانده لشكر 92 زرهي تعيين‌ شد.
از روز سوم مهرماه، هواپيمايي نيروي زميني ارتش (هوانيروز) به طور فعال در صحنه نبرد حضور يافت و در مناطقي مانند مهران، صالح‌آباد و سرپل ‌ذهاب وارد عمل شد. همچنين در منطقه ايلام، بسيج عشايري ملك‌شاهي فعال و وارد عمل شد.
در اين ميان ضدانقلاب نيز فعالانه وارد عرصه نبرد شده و با حمله به اماكن و پايگاه‌هاي نظامي در كردستان و آذربايجان غربي و انجام عمليات خائنانه در مناطق درگير، به مشغول كردن رزمندگان ايراني و تسهيل امور براي دشمن مهاجم مبادرت ورزيد.
دولت ايران در پاسخ به پيشنهاد آتش‌بس صدام اعلام كرد تا زماني كه حتي يك سرباز عراقي درسرزمين ايران وجود دارد، حاضر به مذاكره نخواهد بود
در روز چهارم مهرماه، دلاورمردان ارتش و سپاه مستقر در خرمشهر، به منظور جلوگيري از سقوط شهر در ساعت 40/13 با تمام توان به نيروهاي دشمن در شمال شهر يورش بردند و با آر.پي.جي 7، تفنگ 106 و سلاح‌هاي موجود، تلفات و ضايعات سنگيني به يگان‌هاي زرهي دشمن وارد كردند، به نحوي كه دشمن مجبور به انتقال مواضع خود به غرب جاده اهواز خرمشهر شد. در اين روز، توپخانه نيروي زميني ارتش ضايعات سنگيني به تاسيسات اقتصادي عراق در فاو، ام‌القصر و ابوالخصيب وارد آورد. در روز چهارم مهر، سنگين‌ترين نبرد در غرب در منطقه ايلام رخ‌داد كه نيروهاي مسلح با همكاري مردم موفق شدند 70 دستگاه تانك متجاوز عراقي را در ايلام و محورهاي اطراف آن منهدم كنند.
روز پنجم، يكي از خونين‌ترين روزهاي نبرد در خوزستان بود. دشمن با ستون‌هاي زرهي خود تا حوالي آب‌تيمور پيش‌روي‌ كرد، اما حضور فعال نيروهاي مردمي، وارد شدن قواي تازه‌نفس از نيروي زميني ارتش به اهواز و منطقه نبرد، فعاليت موثر بالگردهاي هوانيروز و پشتيباني شديد نيروي هوايي ارتش سبب ‌شد دشمن در جنوب غربي اهواز زمينگير شود و خط پدافندي نيروهاي خودي انسجام بيشتري پيداكند. در محور بستان، پل بستان روي رودخانه كرخه به وسيله مهندسي لشكر 92 تخريب شد و تانك‌هاي عراقي به صورت ستون در 6 كيلومتري بستان متوقف شدند. در محور فكه نيز 3 گروه رزمي شامل باقيمانده گروه رزمي تيپ 37 زرهي شيراز و گروه رزمي 138 پياده لشكر 21 (گردان 138 و يك گروهان كامل تانك) و قسمتي از گروه رزمي 141 پياده لشكر 21 توانستند با استفاده صحيح از موشك‌هاي ضدتانك تاو و دراگون و آر.پي.جي 7 و استفاده از تانك‌هاي موجود و با استفاده مناسب از زمين و آتش ديد‌باني شده، تعداد 25 دستگاه تانك دشمن را كاملا منهدم و لشكر يك مكانيزه عراق را زمينگير كنند. مقاومت و ايثار يگان‌هاي لشكر 21 چنان بود كه سرلشكر عراقي، وفيق السامرايي در كتاب «ويرانه دروازه شرقي»، صفحه 64 از آن به عظمت ياد مي‌كند.
در مجموع با وجود مقاومت شديد رزمندگان و مردم در منطقه غرب، پس از 5 روز نبرد مداوم با دشمن، شهرهاي سومار، مهران، قصرشيرين و نفت‌شهر به اشغال دشمن درآمد.خرمشهر در ششمين روز نبرد، صحنه يك حماسه بزرگ بود. فشار نيروهاي تقويت شده عراقي به حدي شدت‌ يافت كه احتمال سقوط خرمشهر در همان روز قطعي به نظر مي‌رسيد. عناصر باقيمانده لشكر 92 زرهي، شامل نيروهاي يك گردان تانك و گردان 151 پياده دژ، در اين روز با كمك ژاندارمري در شمال خرمشهر، در حدود پليس راه، دفاع از شمال شهر را به عهده گرفتند. ديگر نيروها شامل باقيمانده گردان 165 مكانيزه بعلاوه گردان تكاوران دريايي، دانشجويان دانشكده افسري، رزمندگان سپاه پاسداران و نيروهاي مردمي كه با مراجعه به مراكز نظامي و با گرفتن سلاح و امكانات به رزمندگان مي‌پيوستند، از منطقه غرب خرمشهر و جنوب آن عمليات تدافعي خود را برنامه‌ريزي‌ كردند.
امير بازنشسته ارتش، سرتيپ‌دوم سعيد پورداراب در كتاب «تقويم تاريخ دفاع مقدس»، جلد دوم، صفحه 156 مي‌نويسد: «با تحليلي ساده و منطقي از روند جنگ و نتايج حاصله و مقايسه نيروهاي طرفين و پيشروي ارتش عراق در روزهاي نخستين جنگ، به درستي مشخص نيست چرا پس از 5 روز نبرد سهمگين و انهدام بخش عظيمي از نيروهاي ارتش در غرب و جنوب، دستور حركت لشكرهاي 77، 21 پياده، 16 زرهي، و 88 زرهي به منطقه داده ‌نشد؟ و چرا يگان‌هاي نيرو [ي زميني] را به صورت گرداني كه هدف بسيار مناسبي براي نابودي توسط دشمن بود، به مناطق اعزام مي‌كردند؟ فقط پاسخ اين سوال و خيلي موارد مشابه را بايد از زبان بني‌صدر، فرمانده كل قواي وقت و مسوولان آن زمان شنيد.»!
صدام در هفتمن روز جنگ، پيشنهاد آتش‌بس داد و اعلام كرد در صورتي كه دولت ايران شرايط اعلام شده را بپذيرد، ترك مخاصمه شود. اين اقدام به معناي اعتراف آشكار مهاجم به شكست استراتژي‌اش در حمله به ايران بود. نبردهاي 7 روز آغازين جنگ در خرمشهر، بستان، رقابيه، عين‌خوش و دهلران كه با واردكردن تلفات سنگيني به دشمن همراه بود، ارتش عراق را حتي از رسيدن به اهداف اوليه خود بازداشت و دشمن مجبور به توقف در مناطق ناخواسته و نامناسب شد. رژيم بعث عراق كه با هدف تصرف 3 روزه ايران، روياي فتح قادسيه را در سر مي‌پروراند، 34 روز تمام در پشت دروازه‌هاي خرمشهر، كابوسي را براي خود رقم زد كه تعبير شوم آن سال‌ها بعد دامن طراحان اين سناريوي پليد را گرفت. نكته قابل تامل اين است كه برخلاف اشتباه تاريخي رايج، خرمشهر هرگز سقوط نكرد، بلكه تنها قسمت مهمي از شهر در شمال رود كارون سقوط كرد، ولي زمين خرمشهر در جنوب كارون هيچ گاه به قدوم مزدوران بعثي عراق آلوده نشد.
دولت ايران در پاسخ به پيشنهاد آتش‌بس صدام اعلام كرد تا زماني كه حتي يك سرباز عراقي در قلمروي سرزمين ايران وجود دارد، حاضر به مذاكره نخواهد بود و تنها شرط قبول آتش‌بس از نظر ايران اين است كه دولت عراق نيروهاي خود را از خاك ايران بيرون ببرد. نظام ديپلماسي بين‌الملل به سركردگي آمريكا كه نقشه‌هاي خود را در قبال حمله عراق به ايران نقش بر آب مي‌ديد، در هفتمين روز نبرد، ششم مهر ماه 1359، قطعنامه 479 را در شوراي امنيت صادر كرد. عراق بلافاصله اين قطعنامه را پذيرفت، ولي جمهوري اسلامي ايران اعلام كرد تا وقتي نيروهاي عراقي خاك ايران را ترك نكنند و به خرابكاري و اقدامات خصمانه خود پايان ندهند، ايران هيچ قطعنامه‌اي را نخواهد ‌پذيرفت.

جام جم آنلاين مهدي اردستاني

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار