31 سال حضور مستمر و آگاهانه

مشارکت مردم و حضور آنها در عرصه هاي مختلف اداره جامعه يکي از اساسي ترين پايه هاي ثبات و استواري هر نظام سياسي، است. تفکيک نظام هاي سياسي حاکم بر جوامع بشري به “دموکراتيک” و “غيردموکراتيک”، بر اساس ميزان مشارکت و نقش مردم در حکومت و امور جامعه و عدم آن، قابل ارزيابي است. از منظر جامعه شناسي سياسي، “مشارکت سياسي”، از مشخصه هاي بارز جوامع دموکراتيک (به معناي واقعي کلمه) و از مهم ترين مولفه هاي تحقق توسعه سياسي به شمار مي آيد. با وجود تفسيرهاي مختلف از دموکراسي يا مردم سالاري، در اين نکته نمي توان ترديد داشت که رکن رکين هر مدل و يا تفسيري از دموکراسي و مردم سالاري، چيزي نيست جز پذيرش حق حاکميت مردم و اعتقاد به موثربودن نقش آنها در تعيين سرنوشت خويش. پر واضح است که حاکميت مردم، از راه مشارکت همگان در تصميم گيري هاي مربوط به سرنوشت جمعي آنها تحقق مي پذيرد، از اين رو رويکرد تمام مکاتب و نظام هاي سياسي حامي دموکراسي، حداقل در ادعا، مبتني بر مشارکت عمومي و حضور حداکثري افراد جامعه در حکومت است.
در انديشه سياسي اسلام نيز، مشارکت و حضور مردم بسيار حائز اهميت است. بينش سياسي اسلام با ابطال پندار کساني که معتقدند: “پذيرش مبناي “مشروعيت الهي” حکومت، مستلزم ناديده انگاشتن نقش مردم در نظام سياسي و بي اعتنايي به حريم آنهاست”، بر رضايت و خواست مردم در بالاترين مرتبه خود، يعني استقرار حاکميت الهي و عينيت يافتن حکومت و نيز استمرار نظام اسلامي، تاکيد مي ورزد. در باور اسلامي، هر چند راي مردم و رضايتمندي آنها، پايه “مشروعيت” (به معناي حقانيت) حکومت، قرار نمي گيرد، لکن علت تامه تحقق و عينيت يافتن حاکميت الهي محسوب مي شود. بر اين اساس است که امير مومنان علي (ع)، “حضور الحاضر و قيام الحجه بوجود الناصر”1() را، از زمينه هاي پذيرش حکومت خود بيان مي دارند.
محصور نبودن اسلام در بعد فردي و تاکيد فراوان اين دين توحيدي بر مسئوليت اجتماعي هر فرد مسلمان، اهتمام ويژه به فريضه امر به معروف و نهي از منکر، لزوم پاسخگو بودن زمامداران در برابر مردم، توجه به شورا و مشورت در تصميم گيريهاي حکومتي و ... در نهادينه کردن حضور مردم در عرصه هاي مختلف اجتماعي، زمينه و فضاي بسيار مساعدي را فراهم نموده است. بينش سياسي اسلام، با تبيين اين حقيقت که “حکومت به خود مردم تعلق دارد و حاکمان، امانتداراني بيش نيستند”2()، مردم را بيگانه از حکومت و حکومت را تافته جدا بافته از مردم نمي داند و به هر يک از آحاد مردم، به ديد مسئول نگريسته، حضور و مشارکت همه جانبه آنها را در تعيين سرنوشت خود و حفظ و حراست از آن، الزامي مي داند. حديث نبوي “کلکم راع و کلکم مسئول عن رعيته” که شيعه و سني هر دو، آن را نقل کرده اند3()، با برحذر داشتن امت اسلامي از انزواطلبي، به صراحت بر مسئوليت پذيري آحاد جامعه تاکيد مي کند. در منطق ديني، مشارکت سياسي به عنوان يک تکليف الهي مورد توجه قرار گرفته است. مرحوم کليني به طور مستند از امام صادق (ع) نقل کرده که پيامبر اکرم (ص) فرمودند: “من اصبح و لا يهتم بامور المسلمين فليس بمسلم؛ هر مسلماني که صبح کند و به امور مسلمين اهتمام نورزد، مسلمان نيست”4(). کلمه “امور المسلمين” که در اينگونه روايات به کار رفته است، اطلاق دارد و همه شئون و امور فردي و اجتماعي مسلمانان را در بر مي گيرد، از اين رو نمي توان آن را، صرفا به معناي امور خصوصي و فردي مسلمانان دانست و مفهوم اين حديث شريف را در گستره همين امور تفسير کرد. بي شک، مشارکت در مسائل سياسي و حکومتي نظام اسلامي، از مهمترين اموري است که به مقتضاي حديث نبوي فوق، اهتمام به آن، از وظايف مسلمانان دانسته شده است. بر اين اساس، حکومت اسلامي نيز موظف است در ساختار تشکيلات نظام حکومتي را به شکلي تنظيم کند که زمينه اجراي اين تکليف براي عموم مسلمانان فراهم شود.
در نظام جمهوري اسلامي ايران نيز که مبتني بر مردمسالاري ديني و بر پايه انديشه و تعاليم اسلامي بنا شده است، حق مردم در تعيين سرنوشت خويش، از اصول مسلم و غير قابل انکار است، که البته استيفاء اين حق، مستلزم مشارکت مردم و حضور آنها در عرصه هاي مختلف سياسي و اجتماعي مي باشد. در انديشه سياسي بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران نيز، دارا بودن حق تعيين سرنوشت، از جمله اصولي است که مورد تاکيد و توجه ايشان بوده است: “از حقوق اوليه هر ملتي است که بايد سرنوشت و تعيين شکل و نوع حکومت خود را در دست داشته باشد.5() ... ماهيت حکومت جمهوري اسلامي اين است که با شرايطي که اسلام براي حکومت قرار داده است، با اتکا به آراي عمومي ملت، حکومت تشکيل شده و مجري احکام اسلام مي باشد”6(). ايشان همچنين ضمن پذيرش اصل مشارکت مردم در اداره امور جامعه، بارها در بيانات خود از مسئوليت عمومي مردم در نظام اسلامي سخن به ميان آورده اند: “يک کشوري را که بخواهيد اداره بکنيد، يک دولت، تا شرکت مردم نباشد نمي شود اداره صحيح بشود7() ... اگر بخواهيد در مقابل دنيا اظهار حيات بکنيد که بگوييد ما بعد از گذشتن چندين سال زنده هستيم، بايد مشارکت کنيد، اگر خداي ناخواسته از عدم مشارکت شما يک لطمه اي بر جمهوري اسلامي وارد بشود، بدانيد که آحاد ما، که اين خلاف را کرده باشيم -خداي ناخواسته- مسئول هستيم، مسئول پيش خدا هستيم”8()
تا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي مردم نقشي در تعيين سرنوشت خود نداشتند. رژيم پهلوي چه در قانون و چه در عمل، نقش قابل توجه و موثري براي مردم در نظر نگرفته بود و آراء و نظرات مردم براي آنها ارزشي نداشت. اصولا در رژيم هاي سلطنتي مردم نقش و جايگاه موثري در ساختار حکومتي و تعيين مقامات بلندپايه کشور و نيز تصميم گيريهاي مهم و کلان حکومت ندارند. اما به برکت پيروزي انقلاب اسلامي ايران، به اين سياست و بينش پايان داده شد. اين دستاورد بزرگ انقلاب موجب گرديد، مردم نقش اصلي و تعيين کننده اي در مهمترين ساختارهاي حکومتي، وضع قوانين و همه پرسيها و نيز اداره کشور داشته باشند. اصل اول قانون اساسي که بيان کننده نوع حکومت مي باشد، تصريح به جمهوريت نظام دارد. در مورد جمهوريت و نقش اساسي مردم در اداره امور کشور قانون اساسي دولت را ملزم به مشارکت دادن مردم در سرنوشت خود کرده است. در بند8 اصل سوم قانون اساسي که وظايف کلان دولت را مشخص کرده است، چنين آمده است: “مشارکت عامه مردم در تعيين سرنوشت سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي خويش”. در همين رابطه اصل ششم قانون اساسي نيز مقرر مي دارد: “در جمهوري اسلامي ايران امور کشور بايد به اتکاء آراي عمومي اداره شود از راه انتخابات، انتخاب رئيس جمهور، نمايندگان مجلس شوراي اسلامي، اعضاي شوراها و نظاير اينها، يا از راه همه پرسي در مواردي که در اصول ديگر اين قانون معين مي گردد”.
به برکت پيروزي انقلاب اسلامي اين دستاورد ارزشمند حاصل شد که حکومت و دولت براي حل مشکلات مهم کشور، متکي به مردم باشد. تجربه عملي سه دهه گذشته نيز نشان مي دهد که حضور آگاهانه مردم در صحنه هاي مختلف، ضمن تقويت ارکان نظام، موجب رفع مشکلات و احيانا بحران هاي حادث شده بوده است. حضور مردم در جبهه هاي جنگ تحميلي، حضور جدي در انتخابات، مقابله با تحريمهاي اقتصادي، رفع غائله18 تير، حضور در راهپيمايي9 دي امسال و حضور ميليوني در راهپيمايي22 بهمن88 تنها نمونه هايي از مشارکت مردم و حضور مستمر آنان در حمايت از ولايت فقيه، نظام مقدس جمهوري اسلامي و آرمانهاي امام و انقلاب است.

پي نوشتها:

1- نهج البلاغه، خطبه3
2- همان، نامه5
3- بحارالانوار،ج75 ، باب35 ، روايت36 ، ص38 ، و نيز: صحيح بخاري، ج1 ، ص160
4- اصول کافي، کتاب الايمان و الکفر، باب الاهتمام بامور المسلمين، حديث1
5- صحيفه نور، ج3 ، ص .42
6- همان، ص105
7- همان، ص409
8- همان، ج19 ، ص328

رساللت 1388.12.02

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار