|
پرسش يك خانم اهل سنت، از علامه محمدتقي جعفري
چكيده اشاره اين سئوال توسط خانم نجمه زهره (فرزند شيخ محمد ابوزهره از شيوخ دانشمند مصر) از استاد علامه محمد تقي جعفري شده و ايشان در پاسخ اينگونه پاسخ فرمودند.1 معارف
آيا بهرهبرداري منطقي از قيام امام حسين(علیه السلام) ضرورت دارد؟* با توجه به عمق و عظمت قيام امام حسين(علیه السلام) و انگيزهها و نتايج اجتماعي آن، بايد اين واقعه عظيم نينوا را مربوط به همه بشريت است؛ زيرا همان گونه كه تاريخ نشان ميدهد، قرباني شدن امام حسين(ع) به انگيزه تسلط بر مال و ثروت و جاه و مقام نبوده است، زيرا اگر حسين(ع) در برابر يزيد ـ آن جنايتكار پليد تاريخ ـ تسليم ميشد، با كمال راحتي به همة آن امور دست مييافت. شما با دقت در سخنان آن بزرگوار از هنگام خروج از مدينه تا آخرين لحظات زندگي او بدون ترديد به اين نتيجه ميرسيد كه انگيزه و غرض او تنها نجات اسلام راستين و اصول عالي بشريت بود كه در آن موقع در معرض نابودي قطعي قرار گرفته بود.
اينگونه نيست كه نهضت سازندة امام حسين(ع) به وسيلة صاحب نظران گروههاي اسلامي طرح و مورد كاوش قرار نگرفته باشد، بلكه همان طور كه ميدانيد در اين خصوص تا حدودي كارهاي قابل توجهي به وسيلة صاحبنظران اسلامي اعم از شيعه و سني صورت گرفته است. اما اينكه آن قيام بينظير در تاريخ چرا آنچنان كه ميبايست بحث و بررسي نشده است. در اين مورد چند كلمه ميتوان بيان كرد: متأسفانه تا به حال برخي تمايلات فرقهاي نگذاشته است براي طرح عميق و گستردة شخصيت امام حسين(ع) و فداكاري بينظير او به تفاهم جدي توفيق پيدا كنيم. در نتيجه نتوانستهايم از ابعاد گوناگون اين جريان بزرگ مانند ابعاد سياسي، اجتماعي، ديني، اخلاقي، حقوقي و فرهنگي به معناي عام آن اطلاع كامل به دست آورده و از آنها بهرهبرداري نماييم. متأسفانه همين مانع به طور شديدتر نگذاشته است صاحبنظران غير اسلامي به تتبع و انديشة دقيق دربارة اين حركت انسانساز بپردازند، به اضافة پديدة سودجويي و سلطهگري كه در دوران اخير گريبان همة آنان را ميفشارد. حال كه ما و شما به اهميت حياتي داستان خونين نينوا اعتراف ميكنيم لازم است كه اين جريان را از لابهلاي اوراق تاريخ اسلام بيرون كشيده در كتابهاي درسي، تاريخي، سياسي، ديني و اخلاقي خود به طور جدي مطرح سازيم. شما ميدانيد كه به اضافه دلايل قانع كنندة رسمي با طرح اين فداكاري بينظير است كه ميتوان جدي بودن مبدأ و معاد و تكليف برين انساني را در پاسخ به سئوالات اساسي او (من كيستم؟ از كجا آمدهام براي چه آمدهام و به كجا ميروم؟) اثبات كرد.
در طول تاريخ پر فراز و نشيب بشري هيچ فداكاري با انگيزه و هدفي كه امام حسين(ع) را وادار به تحمل شديدترين زجر و شكنجة تاريخي نموده باشد مشاهده نميشود. اين حقيقت را از گفتار و اعمال عيني آن بزرگترين شهيد راه انسانيت و براي تحقق بخشيدن و دفاع از "حق حيات شايسته"، "حق كرامت ذاتي"، "حق آزادي مسئولانه" و "حق تساوي همه انسان ها در برابر حقوق و قوانين"، با كمال وضوح ميتوان اثبات كرد. تنها به عنوان نمونه به مراعات آزادگي و آزادي گرايي امام حسين(ع) در سختترين موقعيت كه هر انساني همه چيز را فداي حيات خود مينمايد اشاره ميكنيم. امام حسين(ع) در اين حركت پر معنا هيچ كس را به زور وارد كاروان و لشكر خود نكرد بلكه حتي در موقعيت هاي مناسب تصريح ميكرد كه شما مجبور نيستيد با من حركت كنيد و جان خود را به خطر بيندازيد. در برخي موارد صريحاً فرموده است: اين دشمن انبوه كه ميبينيد جز كشتن من هدفي ندارند. شما آزاديد و ميتوانيد برويد. به آن جهت كه اين خود باختگان در برابر قدرت و خودكامگي و اين جانوران ضد انسان نتوانستند مرا تسليم طاغوت خودكامة روزگار نمايند اينگونه كه ميبينيد ما را محاصره نموده اند و من شرف و كرامت انساني را بالاتر از زندگي پست و ذلتبار ميدانم اگر چه اين زندگي ابدي باشد. اين فريب خوردگان دور از كرامت انساني با شما كاري ندارند لذا شما را براي ماندن در اين بيابان خونبار مجبور نميكنم.
شما ميتوانيد به بررسي همين نمونه از عظمت انگيزة قيام خونبار حسيني بپردازيد. تصور اين مطلب دشوار نيست كه در آن هنگام كه امام حسين(ع) دشمنان رذل و پست و خونخوار خود را در آن بيابان سوزان به آزادگي در زندگاني دستور ميدهد و توصيه و تحريك مينمايد: "اگر شما به هيچ ديني نگرويدهايد و از آغاز ابديت كه معاد است بيمي نداريد اقلاً آزادمرداني در اين دنيا باشيد" در مرتفعترين قلة قرون و اعصار نشسته، اساسيترين اصلاحيات شايسته را با كمال جديت تذكر ميدهد.
به نظر ميرسد براي درك عميق اهداف و آرمانهاي دو گروه متضاد حق و باطل كافي است كه ادعاها و استدلالهاي طرفين متخاصم را در نظر بگيريم تا ببينيم اينان چه ميخواستند و چه ميگفتند و آنان چه ميخواستند و چه ميگفتند؟ محصول خواستهها و سخنان آن قوم پليد اين بود كه ما اشباع غرايز حيواني را ميخواهيم و امير ما (يزيد) اين خواستة ما را تأمين ميكند، ولي مشروط بر اينكه زندگي همة انسانها مورد پذيرش يزيد قرار بگيرد كه از آن جمله حسين(ع) و ياران اوست! در حالي كه خواستهها و فرياد بسيار رساي گروه حسيني اين بود كه ما عمل به اصول و قوانين انساني را ميخواهيم يعني ما نه تنها قرباني وسايل زندگي حيات طبيعي محض نيستيم بلكه براي ادامة حيات عالي انساني خود و ديگر افراد بشر دست از حيات طبيعي و وسايل ادامة آن نيز ميشوييم. ضرورت فراگيري چنين درسي براي بشريت به شرط علاقة انسانها به حيات هدفدار روشنتر از آن است كه براي اثبات آن نيازي به استدلالهاي معمولي باشد.
پينوشتها: *. برگرفته از كتاب تكاپوي انديشهها مجموعه اي از مصاحبههاي انجام شده با استاد علامه محمد تقي جعفري، ص149-152.
1 . با توجه به اين كه متن ذيل، مصاحبه ميباشد و داراي ابيات گفتاري است، ما براي حفظ امانت از هرگونه ويرايش لفظي خودداري كرده و پاسداشت متن را بر رواننويسي و ايجاز آن ترجيح داديم. ماهنامه آموزشي، اطلاع رساني معارف
شماره 72، دي 1388
صفحات (29-29) |