محرم ، ماه پیروزی خون بر شمشیر دگر بار فرا رسید و خاطره ی شهادت ها ، ایثارها، مجاهدت ها، قیام در برابر ظلم و بیداد طاغوت، فداکاری در راه خدا و دین خدا، عشق به الله، و حجت حق، احیای ارزش ها ، اصالت ها ، کرامت ها، انسانیت و حیثیت و شرف، عزت و افتخار و هم خاطره ی مصیبت ها و وقایع جانگداز کربلای حسینی را بیش از پیش زنده کرد. ماه محرم باز آمد و به همراه خود صدای مظلومیت و دادخواهی حسین (علیه السّلام) را با طنینی رساتر، و شعاعی وسیع تر و دعوتی بلیغ تر به ارمغان آورد تا آنان که حسینی اند آن را لبیک گفته و به یاریش بشتابند. به حق باید گفت مظاهر عزاداری ، با همان شکل و هیأت سنتی خویش، که در سایه ی آن، مجالس تعالیم اصول و معارف و حقایق ، و طرح مسایل اساسی اسلام و جامعه ی مسلمین نیز تشکیل می گشته است از بزرگ ترین عوامل حیات نهضت امام حسین (علیه السّلام) و در نتیجه مکتب ما، از ابتدا تاکنون بوده است. از این روی، باید با تمام قوا این سنگر را حفظ و تقویت کرد،و در راه پاسداری از« دست آوردهای آن، که انقلاب اسلامی ایران یکی از ثمرات پربار و حیات بخش این شجره ی طیبه در تاریخ خلقت به شمار می رود. به راستی کوشش نمود.
اهتمام امامان به این امر اصالت و اهمیت و عظمت این امر، همواره موجب آن بوده است که رهبران معصوم و ائمه ی هدی صلوات الله علیهم، تاریخ کربلا و عاشورا و نهضت امام حسین (علیه السّلام) را زنده نگاه داشته و نشر دهند. از این جهت از یک طرف می نگریم احادیث معتبر بسیاری در اهمیت اقامه و بزرگداشت عزاداری و گریه بر سیدالشهداء بیان فرموده اند، و از طرف دیگر عملاً، مجالس تعزیه و گریه و مصیبت تشکیل داده و امر به خواندن اشعار و مرثیه فرموده و سخت بر گریه مشغول می گشتند و گاه، صدای گریه و نوحه از تمام خانه ایشان به آسمان برمی خاست.
عظمت و آثار بعد سیاسی و اجتماعی عزاداری امام حسین(علیه السّلام) یکی از بزرگ ترین ابعاد سازنده ومؤثر در حفظ و بقاء مکتب مقدس اسلام و جذب قلوب و اجتماع توده های مسلمان و تهییج احساسات و عواطف برای مبارزه با دشمنان همین بعد اجتماعی و سیاسی عزاداری و گریه بر حضرت سیدالشهداء (علیه السّلام) است. برای رعایت اختصار، از این پس عنان قلم را به روایات و سپس سخنانی از حضرت امام امت (رحمت الله علیه) می سپاریم.
حقایق و تعالیم در لابه لای روایات وقتی در روایات اهل بیت عصمت و نبوت سلام الله علیهم ، در این زمینه دقت می کنیم، می یابیم که علاوه بر بیان ثواب ها و آثار اخروی و فردی برای عزاداری و گریه، امامان ما حقایق سازنده، انگیزنده و والایی را به شیعیان و دوستان خود تعلیم فرموده اند. برای نمونه به مورد زیر دقت می کنیم: امام صادق (علیه السّلام) می فرماید: « من دمعت عینه فینا لدم سفک لنا، او حق لنا نقصناه ، او عرض انتهک لنا، اولاحد من شیعتنا بواه الله تعالی فی الجنه حقبا» اگر دیده ی کسی بگرید برای خونی از ما اهل بیت که به ناحق ریخته شده، یا حقی که از ما ربوده گشته، یا حرمتی که از ما یا شیعیان ما پایمال گردیده، خداوند متعال او را در بهشت جای خواهد داد.(1) می- بینیم که امام صادق(علیه السّلام) گریه برای اهل بیت علیهم السلام را در رابطه با مسایلی مطرح می فرماید که هر شیعه و مسلمانی در آن ها فکر کند و خود را نسبت به آن ها مسؤول بداند، تعهد و مسؤولیت و موضع گیری و بینش و عمل¬کردش نسبت به اجتماع و نظامی که تحت ولایت و حاکمیتش زندگی می کند از سطحی والا برخوردار خواهد بود. گریه ای که او می کند تعهد زا، مسؤولیت آور و موجب فزونی شناخت و معرفت است زیرا طبق این حدیث شریف، عزاداری و گریه این شخص برای این امور است:
1- به خاطر خون ماحقی که از اهل بیت علیهم السلام ریخته شده است.
2- به خاطر حقی که از ایشان سلب گردیده است.
3- برای حرمتی که از ایشان پایمال شده است.
4- برای هر یک از امور فوق نسبت به یکی از شیعیان.
به راستی عزاداری و گریه ای که به خاطر این ارزش ها و اصالت ها باشد چه گریه ای است؟ و آیا اگر برای یک قطره ی اشک ثواب هایی آن چنان بیان شده باشد، تعجب آور و اغراق آمیز خواهد بود؟ این گریه، یعنی فریاد در برابر آن ظالمی که این خون را به ناحق ریخته است، یعنی عصیان در مقابل غاصب آن حق که سلبش کرده است ؛ یعنی مبارزه باآن که حرمت چنین رهبران و امامانی را پایمال نموده و بالاخره این قطره ی اشک یعنی هم دردی و اتحاد با دیگر همرزمان و همراهان. یک قطره ی اشک را آن گاه که از نظر شیمیایی تجزیه کنند، آن را مرکب از عناصری چون هیدروژن و اکسیژن، نمک و ... می یابند. اما اگر در آزمایشگاه مکتب سیدالشهداء (علیه السّلام) مورد تجزیه قرار دهند، عنصری می یابند مرکب از: حمیت، غیرت، عدالت، فضیلت ، شرف، عزت بلند همتی، کرامت، ظلم ستیزی ، دفاع از حق ، اطاعت از رهبری، فداکاری و ایثار ، گذشتن از جان و مال و فرزند، احقاق حق، اتحاد و انسجام ، توحید، نبوت، امامت، اخلاق و ... و این است معنای گریه و عزاداری بر حضرت سیدالشهداء (علیه السّلام). در حدیثی دیگر امام رضا (علیه السّلام) می فرماید: همانا محرم ماهی است که اهل جاهلیت جنگ و کشتار را در آن حرام می شمردند ، اما در چنین ماهی خون ما اهل بیت را حلال شمردند، و حرمت مان را هتک نمودند، زنان و فرزندانمان اسیر گشته ، با آتش بیداد خیمه های ما را سوزاندند، و اموال ما را به غارت بردند و حرمت رسول خدا را درباره ی ما رعایت نکردند... همانا روز حسین (عاشورا)، دیدگان ما را مجروح و سیلاب اشک هامان را جاری ساخته است، در چنین روزی حرمت عزت ما در سرزمین کرب و بلا (اندوه و بلا) پایمال گشت و تا روز قیامت میراثی جز غم و اندوه و بلا برایمان باقی نگذارد... پس بر شخصی چون حسین ، باید که گریه کنندگان بگریند، چرا که گریه بر او گناهان بزرگ را محو می کند.(2) در این حدیث نیز می نگریم امام (علیه السّلام) همان حقایق و تعالیم را به عباراتی دیگر بیان می فرمایند و از حقوق رهبری مسلمین و هتک حرمت و غصب این حقوق ، و ریخته شدن خون و اسیر شدن خاندان و آتش زدن دشمن به خیمه ها و غارت اموال اهل بیت علیهم السلام سخن می گویند. امام رضا (علیه السّلام) تشریح می فرماید که این مصیبت ها و وقایع جانگداز به سختی قلب آنان را جریحه دار نموده و تا پایان دنیا غم و اندوه و ناراحتی را برای ایشان به ارث گذاره است و این، بدین معناست که هر کس از شیعیان و دوستان ایشان نیز که با این مسأله مواجه است، یعنی حق رهبری و حکومت الهی را دست دیگران به غصب می بیند و به خصوص آن گاه که در این رابطه واقعه ی جانسوز کربلای حسینی را به یاد می آورد، باید در سوگی عظیم و مصیبتی دردآلود باشد، و غم و اندوه او را راحت نگذارد. باید قلبش به درد آید و دیدگانش خون بگرید ، و البته بر این مصیبت و بر حسین(علیه السّلام) و مصیبات او با نحوه ی جانگداز باید این گونه سوخت و گریست و عزادار بود. در روایت دیگر، سخنان زیر از حضرت زینب کبری(سلام الله علیه) خطاب به حضرت زین العابدین (علیه السّلام) نقل گردیده است: « در زمین کربلا بر قبر پدرت سید الشهدا علامتی نصب کنند، که با گذشت زمان اثرش محو نشود، و هر قدر سردمداران کفر و اهل ضلالت در محو آثار آن سعی و کوشش کنند جز آن که درخشش نورش افزون گردد و امرش رفعت یابد ثمری نخواهد بخشید.»(3) در این روایت بیان شده است که دوستان وشیعیان و پیروان حضرت سید الشهداء (علیه السّلام ) برای احیای امر و زنده نگه داشتن نهضت و مکتب آن حضرت، مستقیماً با حکام ستمگر و طاغوت های ظالم و پیروان و مزدوران آنان درگیر خواهند بود. اما سعی و کوشش دشمنان برای خاموش کردن نور حسینی جز فزونی یافتن روشنی و تجلی آن را به دنبال نخواهد داشت.
گفتار امام امت در این زمینه بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی (رحمت الله علیه) بیش از هر کس بر اهمیت و تاثیر عزاداری و گریه برای سیدالشهداء و آثار ابعاد مختلف آن، به خصوص بعد سیاسی و اجتماعیش بارها این مسأله را بیان فرموده اند، از جمله: « گریه کردن بر عزای امام حسین ،زنده نگه داشتن نهضت و زنده نگه داشتن همین معنا است که یک جمعیت کمی در مقابل یک امپراتوری بزرگ ایستاد...» « ... از روضه دست برندارید که ما با روضه زنده هستیم... این یک شعاریست شعار الهی.» « زنده نگه داشتن عاشورا یک مسأله بسیار مهم سیاسی عبادی است ... باید حفظ بکنید آن را؛ اموری که در اسلام درش سفارش شده ، باید فکر کنید که این ها یک مسأله سطحی نبوده است که می خواستند جمع بشوند، گریه کنند ، خیر ، « ما ملت گریه سیاسی هستیم، ما ملتی هستیم که با همین اشک ها، سیل جریان می دهیم و خرد می کنیم سدهایی را که در مقابل اسلام ایستاده است.»(4) پایان بخش مقال خویش را با کلامی زیبا از خلف شایسته ی حضرت امام (رحمت الله علیه)، مقام معظم رهبری (مدظله العالی) در این زمینه قرار می دهیم: « عاشورا تابلویی است که در آن شعر بلند عشق را با خون نگاشته اند.»
پی نوشت ها: 1- بحارالانوار، ج44، ص279 .
2- بحار ، ج44، ص283.
3- تتمه المنتهی ، ص329.
4- گفتار امام در 14/ 8/ 59. مجله ی آشنا خانواده، شماره 136. |