سيره قرآنى امام حسين (علیه السلام) (قسمت اول)

سيره قرآنى امام حسين (علیه السلام)

قسمت اول

اشاره :
امام حسين(علیه السلام) گوهر تابناك و چراغ درخشانى است كه هماره بر تارك تاريخ درخشيده و خواهد درخشيد. طالبان هدايت و انسان‏هاى خسته از ظلم و تبعيض و ذلت و ستيزه، نامردمى و ناجوانمردى را به حق رهنمون ساخته و بيدار نموده است.
عنصر جاودانه ‏اى كه به يقين رمز ماندگاريش را در الهى بودنش بايد جُست. سيره‏ى ارجمندش را در قرآن بايد نگريست تا به حقيقتش يا شمه ‏اى از حقيقتش دست يافت.
امام حسين(علیه السلام) نه تنها شاگرد مكتب قرآن كه عِدْل و شريك قرآن است از اين‏روست كه در فرازى از زيارتنامه‏ ى شريفش مى ‏خوانيم: «السَّلامُ عَلَيكَ يا شريكَ القُران؛(1) سلام بر تو اى شريك قرآن» و در حديث «ثقلين» نيز همدوشى امام به عنوان قرآن ناطق و قرآن به عنوان امام صامت گرديده است.
رسولُ اللَّه(ص) فرمودند: «انى تاركٌ فيكُمُ الثَّقَلَيْنِ كتابَ اللَّه و عترَتى اهلَ بَيْتى فَأِنَّهُمَا لَنْ يَفتَرِقا حتَّى‏ يَردِا عَلَىّ الحوض» (2) حال كه ائمه (علیه السلام) بطور عام و امام حسين (علیه السلام) به طور خاص چنين نسبت و خويشاوندى محكمى با قرآن دارند بايد تفسير قرآن را در آنان جُست كه در «وجود آنها كرامت‏ ها و فضيلت‏ هاى قرآن و گنج‏هاى الهى نهفته است.» «فيِهْم كوائِمُ القرآن و هُمْ كُنوُز الرَّحمان» (3) در اين نوشتار بر آنيم كه فرازهايى از آيات نورانى قرآن را در سيره‏ ى علمى و عملى آن امام همام جستجو كنيم و آيات اين كتاب صامت را با نور وجود اين پرتو درخشنده به نطق آوريم.
اگر چه ما را هرگز ياراى آن نيست كه عمق شخصيت آن درياى علم و معرفت و اخلاق و معنويت را بپيمايد ولى از باب عرض ارادات به پيشگاه آن شفيع روز محشر چند جمله‏ اى را به تحرير در مى ‏آوريم.

1. انس با قرآن‏ :

انس آدمى با هر چيز ريشه در ارج و اهميتى دارد كه انسان براى آن چيز قائل است ره‏پويان راه يقين و سالكان وادى علم و معرفت از آن‏جا كه محبوبترين محبوب را ذات اقدس خداوند مى ‏دانند و فقط دل در گرو او دارند، كتاب او را كه پرتوى از ذات او و واسطه سخن خداوند با بندگان است - پر منزلت و تنها طريق هدايت مى ‏دانند از اين‏رو با آن انس ويژه ‏اى داشته و قلب و جان و اعمال خويش را با آن گوهر حياتبخش خدايى مى ‏كنند.
قرآن كريم به لزوم اين انس اشاره كرده است. از مؤمنان مى‏ خواهد با تلاوت آيات آن، اولين مرحله ‏ى انس را بپيمايند. «فَاقْرَءُواْ مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْءَان؛ (4) هر آنچه برايتان امكان دارد قرآن بخوانيد.»
در آيه ‏ى ديگر آنان‏كه در قرآن انديشه نمى ‏كنند مورد نكوهش قرار داده، مى ‏فرمايد:
«أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْءَانَ أَمْ عَلَى‏ قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا؛(5) آيا به آيات قرآن نمى‏ انديشند؟ يا بر دلهايشان قفل‏ هايى نهاده شده است؟»
امام حسين (علیه السلام) انس ويژه‏ اى با قرآن داشت چون منزلتى بزرگ براى آن قائل بود. نمونه ‏اى از اين منزلت را مى ‏توان در حكايت زير مشاهده كرد :
«عبدالرحمان» به فرزند امام حسين (علیه السلام) «الحمدللَّه رب العالمين» را آموخت ، وقتى كه آن را بر پدر خواند ، حضرت هزار دينار را به او بخشيد و دهان او را پر از طلا كرد. از آن حضرت دليل آن سؤال شد. حضرت پاسخ دادند : «چگونه مى ‏توان كار او را [تعليم قرآن] با اين پاداش مقايسه كرد؟!» (6)
انس امام حسين با قرآن را مى ‏توان در تمام زواياى زندگيش ملاحظه كرد، نصايح و مواعظش، سيره‏ى علمى و عملى ‏اش و حماسه خونينش همه و همه در قرآن و الهام گرفته از آن بود. بنابراين كوته ‏بينانى كه شخصيت حماسى و قيام مردانه ‏اش را زير سؤال مى ‏برند و گاه بر چسب خشونت ‏طلبى، عدم توجه به مصالح، بى ‏سياستى، انتقام‏ جويى و... را به آن حضرت نسبت مى‏ دهند اگر ريشه ‏هاى قرآنى عمل آن بزرگوار را بدانند و واقعاً در پى حق و يقين باشند نه بهانه ‏جويى، به حقيقت رهنمون خواهند شد.
آرى، اهل‏بيت و بويژه امام حسين(علیه السلام) فرزندان پيامبر و شاگرد مكتب قرآنند پس چگونه گفتار و مواعظشان متكى به قرآن نباشد حركت و قيام حسينى از همان آغاز بر مبناى قرآن همراه بود. نه تنها ريشه‏ هاى اين حماسه را مى ‏توان با قرآن بدست آورد بلكه امام(علیه السلام) خود با استناد به آيات قرآن حركت خود را الهام گرفته از آن مى ‏دانست كه نمونه‏هايى از آن را ذكر مى ‏كنيم.
الف) در نخستين برخورد با والى مدينه، خود و اهل‏بيت را معدن رسالت و... معرفى مى ‏كند و مى ‏فرمايد:
«در حالى ‏كه يزيد مردى فاسق و شرابخوار و ... است پس چگونه امام را شايسته است كه با او بيعت كند.» (7)
ب) هنگامى كه مروان اصرار مى ‏كند كه والى مدينه از امام حسين (علیه السلام) بيعت بگيرد امام (علیه السلام) او را پليد و خود را با استناد به قرآن «مُطهّر» بيان مى ‏دارد :
«اِلَيك عَنّى، أَنا مِنْ بَيْتِ الطَّهارةِ الّذين أنْزلَ اللَّهُ فيهم عَلى‏ نَبيّه : «إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا» (8)
ج) آنگاه كه با كاروان خود از مدينه بيرون آمد اين آيه را تلاوت فرمود :
«رَبِ‏ّ نَجِّنِى مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِين» (9) و اين همان دعايى است كه حضرت موسى (علیه السلام) به هنگام خروجش با بنى ‏اسرائيل آن را بر زبان جارى ساخت.
د) آنگاه كه به مكه رسيد اين آيه را تلاوت نمود : «وَ لَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقَاءَ مَدْيَنَ قَالَ عَسَى‏ رَبِّى أَن يَهْدِيَنِى سَوَاءَ السَّبِيل» (10) به اين ترتيب هجرت خود را به هجرت موسى‏ كه هر دو در جهت كوبيدن بيداد و ظلم بود تشبيه مى ‏كند.
ه) پس از ورود به مكه نامه ‏اى براى سران قبايل بصره نوشت و آنان را به كتاب خدا دعوت كرد :
«وَ اَنا ادعوكم اِلى‏ كتابِ اللَّه و سُنة نبيّهِ» (11)
و) وقتى كه عصر پنج‏شنبه نهم محرّم عمر بن سعد فرمان حمله داد و لشكر به حركت در آمد از برادرش اباالفضل (علیه السلام) درخواست مى ‏كند كه يك شب از امويان مهلت بگيريد تا در آن شب فقط دعا ، نماز ، تلاوت قرآن ، استغفار و راز و نياز با خدا داشته باشد :
«فَهُوَ يَعْلَمُ أنّى كُنتُ قَدْ اُحِبُّ الصَّلوة و تلاوة كتابِهِ و كثرة الدَّعاء و الاستغفار» و خداوند مى ‏داند كه من نماز براى خدا و تلاوت قرآن و بسيارى دعا و استغفار را دوست مى ‏داشتم» امام آن شب به خيمه باز مى ‏گردد و تمام شب را چنين مى ‏كند. (12)
اُنس امام با قرآن به دوران حيات جسمى محدود نمى‏ شود بلكه بعد از شهادت نيز ادامه دارد : «منهال بن عمرو» گويد ، چون سر مطهّر امام (علیه السلام) را به دمشق آورده بر نى حمل مى ‏كردند ، من پيش روى او بودم.
شخصى سوره ‏ى كهف را مى‏ خواند تا رسيد به آيه‏ ى شريفه‏ ى : «أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَ الرَّقِيمِ كَانُواْ مِنْ ءَايَتِنَا عَجَبًا» (13)
آيا پنداشتى كه داستان اصحاب كهف و رقيم از آيات شگفت ماست؟! ؛ به خدا سوگند ناگاه آن سر مطهر به سخن آمد و با زبان فصيح فرمود : شگفت ‏تر از اصحاب كهف ، واقعه ‏ى شهادت و بردن من بر نى است. (14)
«سلمة بن كهيل» گويد : سر مطهّر را ديدم كه بر نى اين آيه را مى‏ خواند : «فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّهُ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيم» (15)
خداوند شما را از شر ايشان نگه خواهد داشت و او شنواى داناست. (16)

2. اخلاص و رضايت الهى‏ :

اكسير حيات ‏بخش ى كه به كارها و افكار رنگ جاودانگى مى ‏بخشد اخلاص و انجام عمل براى رضاى الهى است خداوند در قرآن از بندگان مؤمن خويش خواسته است كه كارها را فقط براى رضاى او انجام دهند.
«صِبْغَةَ اللَّهِ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَة؛ (17) رنگ الهى بگيريد و چه چيز از رنگ الهى نيكوتر است.»
و در آيه ‏ى ديگر خداوند به پيامبر مى ‏فرمايد: «أَن تَقُومُواْ لِلَّهِ مَثْنَى‏ وَ فُرَ دَى ؛ دو دو به تنهايى براى خدا به پا خيزيد.»
قرآن در ستايش طبقه‏ اى از مجاهدان راه حق و تشويق آن‏ها مى ‏فرمايد :
«إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى‏ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّة ؛ (18) در حقيقت خدا از مؤمنان جان و مالشان را به [بهاى] اينكه بهشت براى آنان باشد خريده است.»
چنان‏كه ملاحظه مى ‏شود خداوند در اين آيه بهشت را بهاى جان و مال مؤمنان جهادگر مى‏ شمارد اما در آيه ‏اى ديگر در ستايش تعدادى از انسان‏هاى بلند پرواز مى‏ فرمايد : «وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّه» (19) در اين آيه آنانكه جانشان را با عشق به خدا مى‏ فروشند هدفشان در بهشت فقط رضاى الهى است. (20)
امام حسين (علیه السلام) هدف اصلى سفر به كربلا را تحصيل رضاى الهى مى ‏داند از اين ‏رو در آغاز سفر و كنار قبر جدّ بزرگوارش (ص) از خداوند مى ‏خواهد كه او را به اين همه موفق بدارد و راهى در پيش رويش بگذارد كه رضاى او و رضاى رسولش در آن است. (21) و اين معنا در خطابه ‏هاى ديگر آن بزرگوار نيز كاملاً مشهود است. (22)

3.اخلاق كريمانه :

سخاوت ، عفو و گذشت، احسان گرى و دستگيرى بينوايان نمودهايى از اخلاق كريمانه‏ اى است كه در جاى جاى قرآن مى ‏توان آنها را جست و امام حسين ، شاگرد مكتب قرآن تجسم عينى اين صفات و اوصاف ديگر قرآنى است و ما در اين‏جا به عنوان نمونه به ذكر پاره ‏اى از آن‏ها مى‏ پردازيم.

3-1 گذشت‏ :

گذشت عالى ‏ترين كرامت انسانى است به ويژه آنكه آدمى قدرت بر انتقام نيز داشته باشد آموزه ‏هاى قرآنى نه تنها به عفو در مقابل بدى تأكيد دارند بلكه در سطحى بالاتر توصيه مى ‏كنند كه جواب را با خوبى پاسخ دهيد :
«وَأَن تَعْفُواْ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى‏؛ (23) گذشت كردن شما به تقوى‏ نزديك‏تر است.»
«وَ لَا تَسْتَوِى الْحَسَنَةُ وَ لَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِى هِىَ أَحْسَن؛ (24) و نيكى با بدى يكسان نيست [بدى را] به آنچه بهتر است دفع كن.»
«عصام بن المصطلق» گويد : وارد مدينه شدم ، حسين بن على (علیه السلام) را مشاهده نموده و خوش‏نامى و مقام و منزلتش مرا به شگفت آورد به گونه ‏اى كه حسدى كه در سينه نسبت به پدرش داشتم مرا به شدت برانگيخت به او گفتم : تو پسر ابوتراب هستى ؟
ايشان فرمود : آرى. شروع كردم به شتم و سب او و پدرش ، حسين(علیه السلام) نگاهى رئوفانه به من كرد و فرمود :
«اعوذ باللَّه من الشيطان الرجيم. بسم اللَّه الرحمن الرحيم * خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِين»
آنگاه فرمود : آرام باش و براى من و خودت از خداوند طلب مغفرت كن اگر از ما يارى مى ‏خواستى ما تو را كمك مى‏ كرديم و اگر طالب حمايت بودى ، تو را پشتيبانى مى‏ نموديم و اگر هدايت و ارشاد طلب مى ‏كردى تو را رهنمون مى ‏شديم ...
عصّام مى ‏گويد آثار ندامت و پشيمانى در چهره ‏ام نقش بست.
آنگاه امام فرمود : سرزنشى بر تو نيست خداوند تو را مى ‏بخشايد كه مهربان‏ترين مهربانان است.
آيا تو اهل شامى ؟ گفتم : بلى ، گفت : خداوند ما و تو را زنده نگه دارد ، هر حاجت و نيازى داشتى با ما در ميان بگذار ، اميدوارم كه به خواست خدا هرچه مى ‏خواهى به بهترين وجهى آن را بيابى.
عصّام گويد : زمين با تمام وسعتش بر من تنگ شد. دوست داشتم كه مرا در خود فرو برد. در همان لحظه ناگهان فكر كردم كه در سرتاسر زمين محبوبتر از او و پدرش نزد من هيچ كس وجود ندارد.» (25)

3-2 تواضع و فروتنى‏ :

تواضع صفت ارزشمند مردان الهى است و آنان كه پيشواى مردمند و الگوى آنان، وجود اين صفت در آنان لازم تر است. تواضع در مقابل بندگان خوب و انسان‏ هاى ستم‏ كشيده نوعى جوانمردى، صبر و شجاعت، اما در مقابل مستكبران و كافران نشانه ‏ى ذلت است. قرآن‏ كريم از يك سو به نكوهش تكبر مى ‏پردازد:
«وَ لَا تَمْشِ فِى الْأَرْضِ مَرَحًا؛ (26) در روى زمين با تكبّر راه مرو» ؛ «فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِين؛ (27) بد جايگاهى است جايگاه متكبران» و از سوى ديگر لزوم تواضع را گوشزد مى ‏كند «وَ عِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا؛ (28) بندگان خداى رحمان كسانى ‏اند كه در روى زمين به نرمى [و بدون تكبّر] گام بر مى‏ دارند» ؛ «وَ اخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِين» (29) امام حسين(علیه السلام) نيز صاحب اين سيره ‏ى ارزشمند قرآنى بود.
«مسعده» گويد: گذر امام‏ حسين(علیه السلام) به فقيرانى افتاد كه گليم خود را پهن كرده و خود را بر آن افكنده بودند (و غذا مى ‏خوردند) و حضرت را دعوت نمودند، حضرت(علیه السلام) به زانو، نشست و با آنان هم خوراك شد. سپس اين آيه فوق را تلاوت نمود آن‏گاه فقرا را به منزل خويش دعوت نمود. پس برخاستند و همراه حضرت(علیه السلام) به منزل او آمدند. حضرت(علیه السلام) به كنيز خود فرمود: «آنچه را ذخيره مى ‏كردى بيرون بياور.» (30)

3-3. سخاوت‏ :

«جود و سخاوت» از فضايل مهم اخلاقى است، هر اندازه «بُخل» نشانه‏ ى پستى و حقارت و ضعف ايمان و فقدان شخصيت است «جود و سخاوت» نشانه‏ ى ايمان و شخصيت والاى انسانى است. در آيات قرآن هر چند واژه ‏ى «جود» و «سخاوت» به كار نرفته اما تعبيراتى ديده مى ‏شود كه بر اين دو مفهوم منطبق است، انفاق اموال در راه خدا، ايثار اموال و جان‏ ها، انفاق از آنچه خود به آن نيازمنديم يا آن را دوست داريم، و... از جمله تعبيرات قرآن براى توصيف سخاوت است كه اكنون به چند مورد آن اشاره مى ‏كنيم:
«يُحِبُّونَ مَنْ هَاجَرَ إِلَيْهِمْ وَ لَا يَجِدُونَ فِى صُدُورِهِمْ حَاجَةً مِّمَّا أُوتُواْ وَ يُؤْثِرُونَ عَلَى‏ أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَة...؛(31) [انصار]... هر كس را كه به سوى آنان كوچ كرد. دوست دارند و نسبت به آن‏چه به ايشان داده شده در دلهايشان حسد نمى ‏يابند، هر چند در خودشان احتياجى، [مبرم ]باشد.»
«وَ يُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى‏ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا * إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنكُمْ جَزَاءً وَ لَا شُكُورًا ؛ (32) و غذاى (خود) را با اين كه به آن، علاقه (و نياز) دارند به مسكين و يتيم و اسير مى ‏دهند (و مى ‏گويند) ما شما را به خاطر خدا اطعام مى ‏كنيم و هيچ پاداش و سپاسى از شما نمى ‏خواهيم.»
امام حسين(علیه السلام) اسوه ‏ى سخاوت بود. روايت شده كه «ابوهشام قناد» از بصره براى حسين(علیه السلام) كالا مى ‏آورد و آن حضرت از جاى برنخاسته همه را به مردم مى‏ بخشيد.(33)
«ابن عساكر» روايت كرده است: گدايى، ميان كوچه‏ هاى مدينه قدم برمى داشت و گدايى مى ‏كرد تا به در خانه‏ ى حسين(علیه السلام) رسيد در را كوبيد و اين چنين سرود «نااميد بر مى ‏گردد امروز آن كسى كه به تو اميدوار باشد و حلقه‏ ى درخانه تو را حركت دهد. تو صاحب جود و معدن بخششى و پدرت كشنده ‏ى فاسقان بود.»
حسين(علیه السلام) مشغول نماز بود. نماز را به زودى به جاى آورد و بيرون آمده و در سيماى اعرابى اثر تنگدستى را مشاهده كرد. برگشت و قنبر را صدا زد. قنبر جواب داد (لبيّك يابن رسول‏اللَّه) فرمود: از پول مخارج ما چه قدر مانده است. عرض كرد دويست درهم كه فرمودى در بين اهل بيت تقسيم كنم. فرمود: آن را بياور، كسى آمده كه از آن‏ها به اين پول سزاوارتر است ... اعرابى پول‏ ها را گرفت و رفت در حالى كه مى ‏گفت: «اللَّهُ اَعْلم حَيْثُ يجعل رسالَتَه ُ؛ (34) خداوند داناتر است به اينكه رسالت خويش را نزد چه كسى قرار دهد.»

3-4. احسان‏ گرى‏ :

«أنس» گويد نزد امام حسين(علیه السلام) نشسته بودم در اين هنگام يكى از كنيزان آن حضرت وارد شد و با دسته ‏ى ريحانى كه به آن حضرت هديه كرد سلام و تحيّت گفت، حضرت نيز به او فرمود: تو در راه خدا و براى خدا آزادى.
أنس مى ‏گويد: من به آن حضرت عرض كردم: اين كنيز با چند شاخه‏ ى ريحان كه اهميتى ندارد به شما تحيّت گفت، حال شما او را آزاد مى ‏كنيد؟ حضرت فرمود: حق‏ تعالى ما را چنين تربيت كرده و فرموده است:
«وَإِذَا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّواْ بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا؛ (35) و چون به شما درود گفته شد شما به [صورتى‏] بهتر از آن درود گوييد يا همان را [در پاسخ‏] بر گردانيد.»

4. امر به معروف و نهى از منكر :

امر به معروف و نهى از منكر محور تحقق يافتن حكميت ارزشها و محو پليدي ها است بناى رفيع جامعه‏ ى اسلامى بر ستون مستحكم امر به معروف و نهى از منكر گذاشته شده و امت مسلمان بهترين امتى هستند كه براى امر به معروف و نهى از منكر برانگيخته شدند.
امام حسين(علیه السلام) مصداق اين آيه بود: «وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَأُوْلَكَ هُمُ الْمُفْلِحُون ؛ (36) بايد از ميان شما گروهى به نيكى دعوت كنند و به كار شايسته وادارند و از زشتى بازدارند و آنان همان رستگارانند.»
آن بزرگوار هدف قيام خود را اصلاح‏ طلبى و امر به معروف و نهى از منكر معرفى كرد از اولين مراحل امر به معروف كه همان اندرز و نصيحت است آغاز كرد و بارها و بارها يزيديان را پند داد (37) و تا آخرين مرحله كه گذشتن از جان خويش است در راه احياى اين عنصر مهم كوشا بود. آن حضرت در اين ‏باره چنين مى‏ فرمايد: «اِنَّما خَرَجْتُ لِطَلَبِ الأِصلاح فى أَمّةِ جَدّى محمد(ص) اُريدُ أَن آمُرَ بِالمَعروف وَانهى عنِ المُنكر...؛ من براى اصلاح در امت جدّم محمد(ص) قيام كردم و امر به معروف و نهى از منكر را طالبم...»(38)

5. ايثار :

ايثار يكى از جلوه‏ هاى عرفانى قيام امام حسين (علیه السلام) و بلكه از زيباترين آنهاست ، جلوه ‏اى كه قرآن كريم بسيار بر آن تأكيد كرده و در نمود هاى مختلف ظاهر گشته است، شهادت در راه خدا و انفاق مال كه آيات بسيارى درباره آن‏ها نازل شده از اين جمله است ؛ اوج ايثار و از خودگذشتگى را در ليلة المبيت كه على(علیه السلام) به جاى پيامبر خوابيد مى ‏توان ملاحظه كرد و خداوند مدال «وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّه...» (39) را درباره‏ ى آن بزرگوار نازل كرد.
در سوره ‏ى انسان نيز درخشش ديگرى از اين فداكارى را كه ناظر بر اهل‏بيت است ملاحظه مى ‏كنيم «وَ يُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى‏ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا * إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّه...» (40)
اساس قيام امام ‏حسين(علیه السلام) و ياران آن بزرگوار كه برگرفته از مكتب آن حضرت است بر محور از خودگذشتگى است. عدم قبول بيعت امام با امويان و از خود گذشتن براى اثبات حقيقت نمونه‏ ى بارز ايثار آن بزرگوار بود.
دست‏يابى حضرت اباالفضل العباس(علیه السلام) به آب و نياشاميدن آن، جان‏فشانى دو تن از ياران امام(علیه السلام) در ظهر عاشورا كه جهت اقامه ‏ى نماز تن خود را سپر بلاى آن حضرت ساختند و به شهادت رسيدند، ارادت هايى كه اصحاب آن حضرت در شب عاشورا ابراز كردند و در روز عاشورا تا زنده بودند نگذاشتند كه از بنى ‏هاشم وارد ميدان شود و بنى‏ هاشم نيز تا زنده بودند نگذاشتند امام(علیه السلام) وارد ميدان شود و (41)... همه و همه نمونه‏ هايى بى ‏مانند ايثارند كه در قيام امام حسين جلوه ‏گر شد.
«محمدعلى جناح» سياستمدار پاكستانى در اين ‏باره مى ‏گويد: «هيچ نمونه ‏اى از شجاعت بهتر از آن‏كه امام حسين (علیه السلام) از لحاظ فداكارى نشان داد در عالم پيدا نمى ‏شود.» (42)
دانشمند اروپايى «موريس دو كبرى» نيز مى ‏نويسد: «امام حسين براى حفظ شرف و ناموس مردم و بزرگى مقام و مرتبه از جان و مال و فرزند گذشت...» (43)

6. توكّل‏ :

يكى ديگر از آموزه ‏هاى ارجمند قرآنى توكل است، كارها را به خدا سپردن و دل از هر چه غير اوست بركندن، به يك مبدأ خبير قادر تكيه كردن و در راه او گام برداشتن است چرا كه قرآن خود فرموده است:
«و مَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُه؛(44) هر كس بر خدا توكل كند خدا او را كافى است» : «عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُون» (45)
امام‏ حسين(علیه السلام) در طول سفر خود به كربلا، خدا را تنها تكيه گاه خود مى ‏داند، در دومين سخنرانى خود در روز عاشورا پس از آن‏كه هر دو سپاه آماده‏ى نبرد شدند خطاب به سربازان عمر سعد فرمود: «سخن مرا بشنويد و عجله نكنيد... پس [در] كارتان با شريكان خود همداستان شويد تا كارتان بر شما مشتبه ننمايد پس درباره من تصميم گرفته مهلتم ندهيد» ؛ «بى‏ ترديد سرور من آن خدايى است كه قرآن را فرو فرستاده و همواره دوستدار شايستگان است.» (46)

7. جامع اضداد :

عده ‏اى چنين مى ‏پندارند كه انسان ‏هايى كه اهل عبادت و تهجّد، عرفان و خلوت گزينى ‏اند در صحنه‏ ى اجتماع حضورى مؤثر نداشته و بالعكس انسان‏ هاى حماسى و قاطع، از روحيه لطيفى برخوردار نيستند.
اما انسان قرآنى در عين صلابت و قاطعيت، رؤوف و در عين تهجّد شبانگاهى چون شير در روز، بر دشمنان مى ‏غرّد قرآن رهبانيت را نمى ‏پذيرد و در عين حال قطع ارتباط با خالق را نيز رد مى ‏كند.
از يك‏سو بر جهاد و شهادت، هجرت و امر به معروف و نهى از منكر به عنوان عناصر كليدى شجاعت و حضور مؤثر در جامعه تأكيد مى‏ كند و از ديگر سو مؤمنانى را مى ‏ستايد كه شب ها به نجواى با معبودشان مى ‏پردازند.
قرآن از يك سو نجواى «وَ مِنَ الَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَّك» (47) سر مى ‏دهد و از سوى ديگر بانگ «وَقَاتِلُواْ الْمُشْرِكِينَ كَآفَّة» (48) بر مى ‏آورد و حسين(ع) نيز چنين بود ، آميزه‏ اى از حماسه و دلاورى و شجاعت و عرفان و معنويت ، دعاى عرفه ‏ى امام حسين(ع) سراسر زمزمه‏ هاى عارفانه او با معبود خويش است: «اِلهى مَنْ كانَتْ مَحاسِنُهُ مساوىِ فكيف لايكون مساويه مساوى؛(49) خدايا كسى كه خوبى ‏هايش بدى است چگونه بديهايش بدى نباشد.»
جملات عارفانه ‏ى امام حسين تنها يك روى سكه ‏ى شخصيت است اما روى ديگر شخصيت حماسى و قهرمانى است كه با سلاح خون به ديدار شمشير مى رود و چنين مى ‏سرايد كه :
«اِنْ كانَ دينُ مُحَمَّدٍ لَمْ يَسْتَقِم اِلاَّبِقتلى يا سيوف خذينى؛(50) اگر دين محمد (ص) جز با كشتن من پايدار نمى ‏ماند پس اى شمشيرها مرا دريابيد.»

پی نوشت ها:

1. بحار الانوار، ج 98، ص 355
2. منبع پيشين، ج 23، ص 133: مرحوم سيد هاشم بحرينى در كتاب غاية المرام اين حديث را با سى و نه سند از دانشمندان اهل تسنن و با هشتاد سند از دانشمندان شيعه نقل كرده است.
3. نهج البلاغه، خطبه‏ ى 154
4. مزمل/ 20
5. محمد/ 24
6. تفسير البرهان، ج 1، ص 100
7. الفتوح، ج 5، ص 14
7. احزاب/ 33
9. قصص/ 21 و 22
10. قصص/ 22 ؛ الفتوح، ج 2، ص 25
11. تاريخ طبرى، ج 3، ص 28
12. بحارالانوار، ج 44، ص 392 و ج 45، ص 3
13. كهف/ 9
14. بحار الانوا، ج 45، ص 32 و 188
15. بقره/ 137
16. معالى السبطين، ج 2، ص 115
17. بقره/ 13818. توبه/ 111.
19. بقره/ 207
20. حماسه و عرفان/ 247
21. بحار الانوار، ج 44، ص 328
22. بحارالانوار، ج 44، ص 377
23. بقره/ 237
24. فصلت/ 34
25. سفينةالبحار، مادّه‏ى خ ل ق، ج 2، ص 116
26. اسراء/ 37
27. زمر/ 72
28. فرقان/ 63
29. شعراء/ 215
30. بحارالانوار، ج 44، ص 189
31. حشر/ 9
32. انسان/ 8 و 9.
33. پرتوى از عظمت حسين(ع)، به نقل از سمعوالمعنى، ص 150 - 151
34. پرتوى از عظمت حسين(ع)، ص 168 - 169، به نقل از سمعوالمعنى، ص 151
35. نساء/ 86
36. آل عمران/ 104
37. ر.ك: «نصيحت‏گرى و خيرخواهى» در همين مقاله.
38. بحار الانوار، ج 44، ص 329
39. بقره/ 207
40. انسان/ 8 و 9
41. حماسه عرفان، ص 246
42. مجله نور دانش، سال دوم، ش 3
43. تاريخ سياسى اسلام، ج 1، ص 451
44. طلاق/ 3
45. ابراهيم/ 12
46. بحارالانوار، ج 45، ص 6؛ تاريخ‏الطبرى، ج 3، ص 318، برگرفته از آيات: اعراف‏196/ و يونس/ 71
47. اسراء/ 79
48. توبه/ 36
49. دعاى عرفه، مفاتيج الجنان
50. اعيان الشيعه/ 581

على اسعدى - www.essaymonajat.org

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار