عظمت مقام ، فعالیت هاو سیره و کلام گهربار امام باقر

عظمت مقام ، فعالیت هاو سیره و کلام گهربار امام باقر (علیه السلام)

اشاره

خورشيدى كه در سال 57 بعد از بعثت از خانه پر نور امام سجاد عليه‏السلام ، درخشيدن گرفته بود، اينك با گذر 57 سال درخشش و نورافشانى، به غروب مى‏نشيند و حسرت و اندوه از دست رفتنش، دل‏هاى شيفته نور و روشنى را مى‏گدازد. امام محمدباقر عليه‏السلام ، پنجمين خورشيد نورافشانى بود كه نوزده سال در آسمان درخشيد و وجود عالم هستى و وجود انسان را به پرتوهاى پر فيض و پربركت خويش رويانيد و پرورانيد.
حضور پرخير او، ستون استوار عالم هستى و مايه آرامش خلقت بود. نه فقط براى شيعيان و نه تنها براى امت اسلامى، كه او براى همه جامعه انسانى و همه خلقت مبدأ خير و رحمت و بركت و يارى بود. هر چند خفّاشان كوردل تاريكى‏پسند، حضور پر نورش را تاب نياوردند و به ظلم خود، در هفتم ذى‏حجه 114، عالم هستى را در داغ حرمانش به سوگ نشاندند.

در سوگ شهادت امام
تحفه ناب خدا

در تلاطم اختلاف‏ها، تحريف‏ها، سردرگمى‏ها و دشمنى‏ها، كشتى امت اسلام چگونه راه مى‏يافت، اگر تو ناخدايى‏اش نمى‏كردى؟ اى باقرالعلوم آل محمد! بوستان علوم آل محمد صلى‏الله‏عليه‏و‏آله چه خشكيده و بى‏بار مى‏ماند، اگر تو، چشمه شكافنده علوم، زلال علم خود را در آن جارى نمى‏كردى. فرهنگ غنى شيعه چه دست خالى بود، اگر دردانه وجود تو را در خود نداشت. درود خدا بر تو كه چنين تشنگان دانستن را سيراب كردى و شيفتگان نور را روشنى بخشيدى.
چه مهربان و كريم است خدايى كه تو را براى هدايت خلق برگزيد و وجود تو را به امت اسلامى هديه داد و چه كرد دست ستم انسان با اين هديه الهى و با اين تحفه ناب. لعنت خدا بر آنان كه آفريدگان را از اين رحمت الهى محروم كردند و سلام و درود جاودانه خدا بر تو كه همان خورشيد اميد امت اسلامى.

مرهم دل‏ها

چه كوردل بودند آنها كه اوج رحمت تو را نديدند و نبودنت را پسنديدند. چه تاريك‏دل بودند آنها كه نور وجود تو را خاموش كردند و تاريكى را برگزيدند. بريده باد دستى كه زهر در جام وجود تو ريخت. سوخته باد دلى كه دل‏هاى شيعيان تو را در سوگ تو سوخت. حرمان و اندوه ابدى بر آن‏كه امت اسلامى را از وجود مبارك تو محروم كرد. اى پنجمين ستاره اميد، اى ريسمان نجات بشر و اى كشتى هدايت! امت اسلام در حرمان آن همه مهربانى، دانايى و كرامت، تنها به تمسك به كلام تو، آثار تو و سيره تو بر دل خويش مرهم مى‏نهد و به حضور فرزند غايب از نظرت دل را تسلا مى‏دهد. سلام و درود ابدى خدا بر تو و بر فرزندت كه چشمه رحمت خدا در ميان خلق خداييد!

بوسه بر خاك بقيع

آسمان، آرزو مى‏كند كه فرود آيد و بر خاك بلند بقيع بوسه زند. در نگاه آسمان، بقيعْ چه بلندمرتبه و والاست و در چشم خورشيد، بقيعِ سرد و خاموشْ چه پر نور مى‏درخشد. چه حسرتى مى‏خورند ستاره‏هاى آسمان بر سنگ‏ريزه‏هاى بقيع كه به پابوس بزرگوارى چون تو سر مى‏سايند. اى فرزند رسول خدا، اى سلاله على مرتضى و اى وارث بانوى دو عالم فاطمه زهرا! بوى بهشت مى‏دهد مزار خاموش و غريب تو و مشبّك‏هايش گويا حلقه‏هاى آستان خداست. سلام و درود خدا و فرشتگان او بر تو، بر اجداد طاهرينت و بر سلاله پاكت، اى پنجمين ستاره آسمان امامت!

عظمت مقام آن حضرت
سلاله پاكان

امام باقر عليه‏السلام كه از سوى پدر، افتخار فرزندى رسول خدا و على مرتضى و فاطمه زهرا ـ كه درود خدا بر آنان باد ـ را داشت، از سوى مادر نيز هاشمى، علوى و فاطمى بود. مادر آن حضرت، فاطمه دختر امام حسن مجتبى عليه‏السلام بود. زنى كه امام صادق عليه‏السلام درباره او فرمود: «جده‏ام، صديقه‏اى بود كه در اولاد امام حسن عليه‏السلام ، زنى به درجه و مرتبه او نرسيد.» سلام و درود بر سلاله پاكان، شاخسار بابركت عصمت، امام محمدباقر عليه‏السلام و بر پدران پاكش باد.

وارث عاشورا

در جريان حادثه عاشورا، در اوج بيداد دشمنان اسلام و اوج مظلوميت اهل بيت عصمت عليهم‏السلام ، امام محمد باقر عليه‏السلام كودكى چهار ساله بود كه بار همه مصيبت‏هاى آن روز را با همه دردها و رنج‏هاى اسارت، بردبارانه در سينه كوچكش تاب آورد و مانْد تا روزى بار سنگين امامت امت اسلام را بر دوش كشد و درختى را كه با خون پاك جد بزرگوارش آبيارى شده بود، به بار نشاند. ايشان خود درباره اين حادثه مى‏فرمايد: «هنگامى كه جدم حسين عليه‏السلام به شهادت رسيد، من چهار ساله بودم و جريان شهادت آن حضرت و آنچه در آن روز بر ما گذشت، همه را به ياد دارم.» رحمت و بركات خداوند بر وارث عاشورا، فرزند حسين شهيد، امام محمد بن على بن حسين عليه‏السلام .

روايت جابر

صداى الهى رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله هنوز در گوش جابربن‏عبدالله انصارى مى‏پيچيد كه به او فرموده بود: «اى جابر! تو پس از من چندان زنده مى‏مانى كه مردى از فرزندانم را كه شبيه‏ترين مردم به من و نامش هم‏نام من است، زيارت كنى. او را كه ديدى، سلام مرا به او برسان و به اين سفارش من حتما عملكن».
دوران، دوران اختناق و ستم به علويان بود و دشمنى شديد امويان با اهل‏بيت عليهم‏السلام آنان را در ميان بيشتر مردم ناآشنا و گم‏نام كرده بود. جابر همه‏جا به دنبال گم‏شده خويش مى‏گشت تا آن‏گاه كه موعد ديدار رسيد و خورشيد گم شده جابر، پيش چشمش درخشيد و او با دلى مشتاق و چشمى پراشك، سلام رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله را ابلاغ كرد. از آن پس، هر روزِ جابر به ديدارِ مولايش نور تازه‏اى مى‏گرفت و به هر بهانه و در هر جمعى با مردم از كلام رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مى‏گفت. شايد حكمت آن سلام پيامبر براى فرزندش، امام باقر عليه‏السلام از سوى جابر، حضور اين شاهد گويا در آن دوران اختناق و شناساندن آن امام بزرگوار به همگان بود. سلام و درود خدا بر او و بر جد بزرگوارش باد!

چشمه بى پايان علم

رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله آن‏گاه كه مژده ديدار فرزندش، محمد بن على عليه‏السلام را به جابر مى‏داد، آن امام را «باقرالعلوم» ناميد و فرمود: «علم را مى‏شكافد؛ شكافتنى.» به راستى، آن امام همام، دريايى بى‏كران از دانش‏هاى گوناگون بود. چشمه‏اى كه بى‏پايان مى‏جوشيد و دل‏هاى عطش‏ناك دانستن را سيراب مى‏كرد.
جابربن يزيد جُعفى، يكى از شاگردان آن حضرت كه به گفته خودش هفتاد هزار حديث از آن حضرت نقل كرده است، مى‏گويد: آن حضرت را هجده سال خدمت كردم. هنگامى كه خواستم از او جدا شوم، عرض كردم: از دانش سيرابم كن. فرمود: اى جابر! پس از هجده سال هنوز هم سير نشده‏اى؟ عرض كردم: شما چشمه‏اى بى‏پايان هستيد كه آب گوارايش تمام شدنى نيست.

زلال گواراى دانايى

وجود پربار و جوشنده امام باقر عليه‏السلام نه فقط براى لب‏هاى تشنه دانشمندان تشيع، بلكه براى همه علماى امت اسلامى و حتى همه اديان، زلال، گوارا و سيراب‏گر بود. پرتو گرم حضورش، دل‏هاى بسيارى را از فرقه‏ها و دين‏هاى گوناگون به سوى خود جذب مى‏كرد و زبان تمجيد بسيارى را به اعتراف به مقام والاى خويش وامى‏داشت. ابن حَجَر هيثمى، از علماى تاريخ‏نگار اهل سنت در كتاب صَواعق المُحرِقه در تمجيد مقام آن حضرت مى‏نويسد: «او شكافنده علم و گردآورنده آن بود. عملش او را مى‏شناسانيد و بلندش مى‏داشت. دلى پاك و علم و عملى پاكيزه داشت. خُلقى والا داشت و وقتش در بندگى خدا مى‏گذشت و به درجات بالايى از مقامات عارفان دست يافته بود كه كسى توان وصف آن را ندارد».

مرجعيت عام امام

با وجود همه دشمنى‏هاى كوردلان و شيطان‏صفتان آن روزگار، خورشيد درخشان و پرتوافشان حضور امام محمدباقر عليه‏السلام چنان نورافشان و روشنى‏بخش بود كه كسى توان انكار اين پرتوافشانى را نداشت. ذَهَبى، عالم بزرگ اهل سنت درباره آن حضرت مى‏نويسد: «از كسانى بود كه بين علم و عمل و آقايى و شرافت و وثاقت و متانت جمع كرده و براى خلافت اهليت داشت.» همچنين استاد ابوزهره، عالم بزرگ سنّى‏مذهب درباره مرجعيت عام امام مى‏نويسد: «امام باقر عليه‏السلام وارث امام سجاد عليه‏السلام در امامت و هدايت مردم بود. از اين رو، علماى تمام سرزمين‏هاى اسلام از هر سو به محضر او مى‏شتافتند و كسى از مدينه ديدن نمى‏كرد جز اينكه به خدمت او شرف‏ياب مى‏شد و از علوم بى‏پايانش بهره‏ها مى‏گرفت».

فعاليت‏هاى امام باقر عليه‏السلام
خورشيدى در ميان تاريكى

با نزديك شدن به سال‏هاى پايانى قرن اول هجرى قمرى، همراه با آغاز كشورگشايى‏ها، بى‏خبرى مردم از اسلام ناب به اوج خود مى‏رسيد. امور نظامى و مسائل مالى، مردم را از فعاليت‏هاى علمى، فرهنگى و تربيت دينى غافل كرده بود. به گفته برخى از منابع تاريخى، بسيارى از مردم حتى كيفيت اقامه نماز و به‏جا آوردن حج را نمى‏دانستند و تا اين حد از مسائل دينى ناآگاه بودند. درست در همين زمان و با استفاده از ضعف دستگاه خلافت، امام محمدباقر عليه‏السلام چون خورشيدى، پرده‏هاى تاريك جهل مردمان را شكافت و در حالى كه خلفاى بنى‏اميه روز به روز ناتوان‏تر مى‏شدند، آن امام همام پايه‏هاى مكتبى علمى و فرهنگى را بنيان نهاد كه پس از آن حضرت، به يارى فرزند بزرگوارش، امام جعفر صادق عليه‏السلام به تأسيس دانشگاهى پربار و تربيت دانشمندانى بزرگ انجاميد.

مبارزات فرهنگى و سياسى

تلاش‏هاى علمى باقرالعلوم عليه‏السلام در سال‏هاى پايانى قرن اول هجرى قمرى، تجديد حياتى براى جهان اسلام بود. شرايط سياسى جامعه آن روز، فرصتى براى نشر علوم اهل بيت عليهم‏السلام به آن حضرت مى‏داد. بخش بزرگى از رواياتى كه اينك در دست ماست، از آن حضرت نقل شده است تا آنجا كه در تاريخ مى‏خوانيم: «از فرزندان امام حسن و امام حسين عليهماالسلام آنچه در زمينه تفسير، كلام، فتوا و احكام حلال و حرام از آن حضرت نقل شده از كس ديگرى صادر نشده است.» اين مجموعه جامع و كاملِ علوم اسلامى، پايه‏هاى استوارى بود كه بناى محكم و فراگير مكتب غنى شيعه بر آن بنا شد. سلام و صلوات خدا بر او كه چراغ هدايت همه انسان‏ها بود.

بنيان‏گذار مكتب فقه شيعه

جلوگيرى از تدوين حديث پس از رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله تا اواخر قرن اول هجرى، سبب انزواى شديد فقه و غفلت مردم از احكام دينى شده بود. هنگامى كه عمر بن عبدالعزيز، خليفه هم‏عصر امام محمدباقر عليه‏السلام به نوشتن احاديث دستور داد و به دنبال آن، احاديث فراموش شده از حدود صد سال پيش به دست بسيارى از راويان نوشته شد، اختلاف‏هاى فقهى، جامعه را به تلاطم و سرگردانى واداشت و آنك، زمان آن بود كه امام باقر عليه‏السلام ، ناخداى كشتى امت اسلامى، با هدايت الهى‏اش راه بنماياند. آن امام همام كه نماينده مكتب اهل‏بيت عليهم‏السلام و از نخستين بنيان‏گذاران فقه شيعى بود، با بيان صحيح روايات پدرانش، مكتب فقهى شيعه را بنا نهاد؛ مكتب پربارى كه مجموعه‏اى كامل و جامع از دستورالعمل‏هاى دين مبين اسلام و راهنمايى براى زندگى بشر است.

مبارزه با غلو

شيوه تفكر مردم درباره مقام والاى امامت در پايان قرن اول هجرى، به شدت دچار اختلاف شده بود. از سويى، گروهى، خلافت را از آن بنى‏اميه مى‏دانستند و به مقام عصمت توجه نداشتند و از سوى ديگر، گروهى براى رسيدن به منافع خود، به غلو درباره مقام امام مى‏پرداختند. آنها با توسل به معرفت امام، خود را از عمل به وظايف اسلامى معاف مى‏دانستند و شناخت امام را براى رسيدن به رستگارى كافى برمى‏شمردند. امام محمد باقر عليه‏السلام با تأكيد بر مقام عصمت امامان، بر لزوم تكيه بر عمل صالح نيز توصيه مى‏كرد و مى‏فرمود: «شيعيان ما كسانى‏اند كه از ما، آثار ما و اعمال ما پيروى كنند.» اين توصيه امام باقر عليه‏السلام به عمل‏گرايى شيعيان، در كنار ايمان قوى، ايستادگى و مبارزه امام در برابر تمام فرقه‏هايى بود كه به عمل اعتنايى نداشتند و فقط شناخت امام را راهى براى توجيه سستى‏ها و غفلت‏هاى خويش قرار داده بودند.

تدوين فرهنگ شيعه

دوران امامت پنجمين امام شيعيان، امام محمدباقر عليه‏السلام ، زمان اوج مظلوميت شيعه بود، به‏گونه‏اى كه خود آن حضرت در تحليل اوضاع روز مى‏فرمايد: «عرصه بر پيروان ما چنان تنگ شد و كار به جايى رسيد كه اگر كسى را با صفت زنديق يا كافر مى‏خواندند، برايش بهتر بود از آنكه او را شيعه اميرمؤمنان على عليه‏السلام بخوانند».
در چنين شرايطى، امام محمدباقر عليه‏السلام سنگر مبارزه اصلى خويش را در بيان معارف اصيل دينى و تدوين فرهنگ مذهبى غنى شيعى قرار داد. هر چند در كنار آن، گاه به صراحت و زمانى به كنايه به دستگاه ستم حمله مى‏كرد و مردم را از آنان بازمى‏داشت.

تجديد حيات اسلام

در دورانى كه فرزند رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله و امام امت اسلامى در حادثه جان‏سوز عاشورا به شهادت مى‏رسد، خاندان او به عنوان خارجى و غير مسلمان به اسارت برده مى‏شوند و فرزند او سال‏هاى امامت خود را در زندان خلفا مى‏گذراند، روشن است كه در ميان مردم هيچ دركى از مقام امامت و عصمت وجود ندارد. در اوج جهالت، امت اسلامى به شدت نيازمند تجديد حيات فكرى بود و اين بار سترگ را پس از امام سجاد عليه‏السلام سلاله پاك رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله ، پنجمين امام آل‏محمد، امام باقر عليه‏السلام بر عهده گرفت. ايشان يكسره بر لزوم رجوع به اهل بيت عليه‏السلام و بر عصمت ائمه اطهار تأكيد مى‏ورزد و به تكرار يادآور مى‏شود كه تنها راه سعادت و بهروزى، پيروى از ايشان است.
سخنان آن حضرت به صراحت بيان‏گر اين نكته بود كه دريافت معارف اصيل دينى، جز از راه پيشوايان معصوم ممكن نيست. ايشان مى‏فرمايد: «فرزندان رسول خدا، درهاى علوم الهى در راه رسيدن به رضاى او و دعوت كنندگان به بهشت و سوق دهندگان مردم به آنجا هستند.» نيز در جايى فرموده است: «مردم! كجا مى‏رويد؟ به كجا برده مى‏شويد؟ شما در آغاز به وسيله ما اهل بيت هدايت شديد و سرانجام كار شما نيز با ما پايان مى‏پذيرد».

سيره امام باقر عليه‏السلام
نفوذ در دل‏ها

امام محمدباقر عليه‏السلام با آن عظمت علمى و قدرت و جنبه الهى كه خداوند در وجودش به وديعه نهاده بود، متواضع‏ترين مردم بود. كسى كه عظمت وجودى و بلنداى مقامش، خلفاى ستم‏گر عباسى را نيز به تحسين وامى‏داشت، در زندگى عادى خود بيش از همه فروتن و با خَلق بيش از همه مهربان و صميمى بود. او در كارهاى سنگين به غلامان خود كمك مى‏كرد. در كشتزار خود به تلاش مى‏پرداخت و درآمدش را به نيازمندان مى‏بخشيد و براى رفع مشكلات شيعيان صرف مى‏كرد. مهربانى، فروتنى و خلق نيكوى امام، مايه جذب شيعيان و شيفتگى بيش از پيش دوستان آن حضرت و نفوذ اسلام در درون دل‏ها بود، تا آنجا كه دشمنى و فريب‏كارى‏هاى دشمنان نيز نمى‏توانست ذره‏اى از نفوذ آن حضرت در دل‏ها بكاهد. زهى سعادت آنان كه او را براى هدايت خود برگزيدند و قدم در راه پيروى او نهادند!

خورشيد پرتوافشان

پنجمين خورشيد آسمان امامت، امام محمد باقر عليه‏السلام به دستور هشام، خليفه وقت، دستگير و به زندان برده شد. خورشيد وجود آن حضرت نه با توبيخ‏ها و سرزنش‏هاى جاهلانه هشام به سردى مى‏نشست و نه در پس ديوارها و حصارهاى زندانِ او، از پرتوافشانى بازمى‏ماند. نور وجود ايشان، دل‏هاى زندان‏بانان و زندانيان همراه حضرت را به گرمى و روشنى خويش نوازش مى‏داد، به‏گونه‏اى كه همه اطرافيان وى را در زندان شيفته آن بزرگوار كرد. خبر به هشام رسيد و چاره‏اى جز اظهار ناتوانى براى او باقى نگذاشت. پس دستور داد حضرت را با احترام به مدينه بازگردانند. سلام و درود خدا بر خورشيد نورافشان خاندان عصمت و طهارت، امام محمدباقر عليه‏السلام !

كلام امام باقر عليه‏السلام
راهنماى حقيقت

در اين دنياى فريبنده و با اين چشم و دل خواب‏آلود آدمى، مگر نور كلام تو راه را بنماياند و طنين كلامت خواب‏ها را پاره كند. چه زيبا و روشن حقيقت را آن‏گونه كه هست، مى‏نمايانى اى باقرالعلوم آل محمد. جابر جُعفى نيز چه عطش‏ناك، كلام تو را مى‏نوشد، وقتى لب به سخن مى‏گشايى و مى‏فرمايى: «اى جابر! آخرت، خانه ماندن است و دنيا، خانه فنا. اهل دنيا صاحبان غفلتند و مؤمنان، صاحبان دانش و اهل ذكر و عبرت. مؤمنان آنچه به گوششان مى‏شنوند، آنها را از ياد خدا بازندارد و آنچه با چشمشان مى‏بينند از زينت دنيا، آنها را از ياد خدا غافل نگرداند. پس آنها در آخرت به ثواب و در دنيا به دانش بهره‏مندند».

سرزنش غلوكنندگان

پنجمين نور هدايت، امام محمدباقر عليه‏السلام ، غلوكنندگانى را كه معرفت و دوست‏دار امام بودن را به تنهايى مايه نجات مى‏دانستند، به شدت از خود مى‏رانْد و مى‏فرمود: «از خدا بترسيد و به دستور او عمل كنيد تا ثواب‏هاى الهى را بيابيد. به درستى كه ميان خدا و كسى از آفريدگان، خويشى نيست و محبوب‏ترين بندگان نزد خدا كسى است كه پرهيزكارى از حرام الهى بيشتر كند و علم به طاعت الهى بسيار نمايد».

در سايه‏سار كلام نور

اى جابر! تو را به پنج كار وصيت مى‏كنم: اگر با تو ستم كردند، تو ستم مكن؛ اگر با تو خيانت كردند، تو خيانت مكن؛ اگر تو را تكذيب كردند، خشمگين مشو؛ اگر تو را ستايش كردند، شاد و خرم مشو و اگر تو را نكوهش كردند، آشفته‏گوى و دل‏خور مگرد.
اى جابر! آسايش تن را در راحتى قلب بطلب و راحتى قلب را در كمى خطا بخواه.
توشه خود را در اين دنيا با كوتاه ساختن رشته آرزوها برگير.
به بسيار شمردنِ روزى اندك و اندك شمردن طاعت بسيار، سپاس خداى بگزار.
مال دنيا را همچون مالى دان كه در خواب به دست آورده‏اى كه چون بيدار شوى، چيزى از او با تو نباشد.

منيره زارعان

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار