سیمای امام رضا(علیه السلام)در" كشف الغمه فی معرفة الائمه"

"كشف الغمه فی معرفة الائمه" عنوان كتابی معتبر از نویسنده دانشمند "ابوالحسن بهاءالدین ع لی بن عیسی فخرالدین بن ابی قع بن هندی الشیبانی الاربلی" است؛ وی از منشیان و ادیبان و علمای شیعی قرن هفتم هجری است. نسب وی "الشیبانی" است كه در پس نام پدرش آمده و می توان دریافت كه خاندان وی از عربهایی بوده اند كه در منطقه كردنشین هكاریه (در جزیره ابن عمر) زندگی می كردند.1 علی بن عیسی اربلی علاوه بر كتاب ارزشمند "كشف الغمه" آثاری دیگر نیز داشته است، و لی كن بیشتر مؤلفاتش به دلیل موقعیت شغلی در دیوان الانشا در توانایی اش در آفرینش آثار ادبی، در زمینه ادب و شعر است كه البته كتاب كشف الغمه از این موضوع استثناست. برخی از آثار وی عبارتند از:رسالة الطیف، التذكرة الفخریه، المقالات الاربع، جلوة العشاق و خلوة المشتاق، دیوان شعر و عدة الرسائل.2 و در هر صورت مهمترین كتاب علی بن عیسی ا ربلی همین كتاب "كشف الغمه فی معرفة الائمه" است، این كتاب در دو جلد تألیف شده است ای ن اثر به دلیل تنظیم و نیز استفاده از منابع اهل تسنن و شیعی، مورد علاقه و توجه شیع یان و اهل تسنن قرار گرفت. انگیزه علی بن عیسی اربلی از نوشتن این اثرش گردآوری مجموع ه ای مختصر در اخبار و آثار و اوصاف اهل بیت(ع) بوده است.3 مؤلف، كتاب خود را با شرح حال مختصری از پیامبر(ص) آغاز كرده است و هدفش را صرفاً تبرك جستن به ایشان یاد می كند؛ همچنین به شرح احوال امام علی(ع) پرداخته و در ادامه فصلی را در بیان زندگی حضرت فاطمه(س) اختصاص داده است و سپس به شرح حال تك تك امامان تا امام دوازدهم علیه و علیهم السلام پرداخته است.

از ویژگی های ممتاز این اثر، نقدهایی است كه گه گاهی در متن دیده می شود و نیز اشعاری كه در پایان هر فصل می سراید كه آن حاوی مدایح و ستایش هر یك از ائمه می باشد.ویژگی خاص دیگر این اثر، منابع معتبری است كه نویسنده از آنها سود جسته است و آنها از تنوع خاصی برخوردارند.شایان ذكر است این اثر به عربی نگاشته شده و لیكن بارها به فارسی ترجمه شده است از جمل ه:ترجمه كشف الغمه:حسن بن حسین شافعی شیعی سبزواری، محراب القلوب:علی بن فیض اربلی ، ترجمه المناقب:علی بن حسن زواره ای، ترجمه كشف الغمه:ملاعبداللطیف آذربایجان ملاباشی ، ترجمه كشف الغمه:نعمت ا... به قریش رضوی حسینی مشهدی.
همانگونه كه اشاره شد مؤلف شرح حال اهل بیت علیهم السلام را به صورت جداگانه مورد مطا لعه قرار داده است و قسمتی از این اثر را(با توجه به ترتیب موضوعی) به شرح حال امام رضا(ع) اختصاص داده است و آن را با عنوان :ذكر الامام الثامن ابی الحسن علی بن موسی ا لكاظم ابن جعفر الصادق ابن محمد الباقر ابن علی زین العابدین ابن الحسین بن علی بن ابی طالب(ع) شروع كرده است.مؤلف متن اصلی را با گفته هایی از كتاب "مطالب السؤول فی مناق ب آل الرسول كمال الدین، ابوسالم محمدبن طلحة بن الشافعی"4 (582652هـ.ق) آغاز نموده ا ست:قال كمال الدین بن طلحة رحمة ا... "الباب الثامن" فی ابن الحسین علی الرضا ابن موس ی الكاظم ابن جعفر الصادق ابن محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام، قد تقدم القول فی امیرالمؤمنین علی و فی زین العابدین علی 5... .
علی بن عیسی اربلی از این اثر كمال الدین مطالبی همچون ولادت، نسب اسم، القاب و كنیه، مناقب و اوصاف حضرت رضا(ع) و نیز ماجرای زینب كذابه در خراسان، دعبل خزاعی و قصیده مدارس آیات وی را ذكر می كند، و در پی آن نیز مطالبی چند همچون تاریخ ولادت و وفات ایش ان، زیارت ایشان و نیز احادیث و روایاتی گرانبها از آن حضرت را از كتاب حافظ عبدالع زیز بن الاخضر الجنابذی می آورد.
سپس گفته های شیخ مفید را در باب تاریخ تولدو وفات حضرت(ع) و نیز دلایل امامت و سن و مدت خلافت و موضع قبر ایشان و تعداد فرزندان حضرت(ع) و نیز جریان واگذاری ولایتعهدی، چگونگی رفتن ایشان برای ادای نماز عید و چگونگی به قتل رسیدن فضل در حمام می آورد.
چنان كه در مقدمه ذكر كردیم نگارنده در جای جای كتاب به نقد مطالب می پردازد و نظر خود را نیز بیان می دارد در این جا نیز برخی گفته های شیخ مفید را مثلاً در مورد علت قتل امام(ع) توسط مأمون و نیز نحوه مسموم كردن ایشان با انگور مورد نقد قرار می دهد و می گوید:قد ذكر المفید رحمةا... شیاماً یقبله نقدی ولعلی واهم و... :شیخ مفید رحمة ا ... چند چیزی را ذكر كرد كه نقد دل من، قبول نمی كند آن را... بعد از آن اعتراض بنی عب اس و مأمون به جهت واگذاری ولایتعهدی به امام رضا(ع) را از كتاب "الندیم" می آورد. س پس مجدداً تاریخ تولد و وفات و مدت عمر ایشان و تعداد فرزندان آن حضرت(ع) را از كتاب ابن خشاب ذكر می كند.
شایان ذكر است كه نویسنده از كتبی كه دسترسی به آنها داشته و یا شمه ای از آن را قبلاً یا دداشت نموده است، برای تألیف خود استفاده نموده و به ترتیب مطالب به این صورت است كه آنچه در یك كتاب درباره امام رضا(ع) آمده است می آورد كه این از ارزش و اعتبار خاصی برخوردار است.
به غیر از كتبی كه یاد شده علی بن عیسی اربلی در این قسمت (شرح حال امام رضا(ع)) از آثاری همچون:كتاب الدلائل و خرایج و جرایح، اعلام الوری طبرسی و نیز تاریخ نیشابور، ال تذكره ابن حمدون، نثرالدار و عیون اخبار الرضا بهره برده است.
مؤلف تنها بشرح حال و زندگی امام رضا(ع) نپرداخته است بلكه مناقب و اوصاف حضرت(ع) و اشعار ابونواس و دعبل خزاعی و صله دادن امام رضا(ع) به ایشان و معجزات و كرامات حض رت(ع) را از اعلام الوری طبرسی در ادامه مطالب می آورد.
درباره ولایتعهدی امام(ع) می نویسد سال670 هـ.ق گروهی از خادمان مشهد مقدس را دیدار نمودم كه عهدنامه مأمون در مورد ولایتعهدی امام رضا(ع) در حالی دست نوشت مأمون در یك ط رف آن نوشته و در طرف دیگر سخنان امام(ع) در همین رابطه بود به من نشان دادند و در آ ن حال آن را بوسیدم و بر دیده نهادم و آن را به فضل الهی حرف به حرف در این اثر نگاشت م.
در پایان این قسمت (امام رضا(ع)) علی بن عیسی اربلی به اوصاف و مناقب حضرت(ع) می پر دازد و شعر و مدیحه زیبای خود را در مدح امام رضا(ع) سروده بود می نگارد و این مدیح ه با این ابیات شروع شده است و ترجمه آن از همین كتاب ترجمة المناقب آقای علی بن حسین ز وارئی نقل می كنیم هر چند نثری دشوار است ولی برای آشنایی مفید است: ایها الراكب المجد قف العیس / اذا ما حللت فی ارض طوسا لا تخف من كلالها و دع التاد / یب دون الوقوف و التعریسا و الثم الارض أن رأیت ندی مشهد / خیر الوری علی بن موسی و ابلغته تحیة و سلاماً / كشذی المسك من علی بن عیسی ترجمه از كتاب المناقب یعنی:ای سوار جد كننده در سفر بدار شتر را وقتی كه فرود آیی در ز مین طوس، مترس. از كلال و ملال آن و بگذر مسافرت و بازگشتن را نزد وقوف و فرود آمدن در آن منزل از جهت استراحت و زیارت و ببوس زمین را اگر ببینی خاك مشهد، بهترین خلایق علی بن موسی(ع) را و البته برسان او را تحیت و سلام همچو رایحه مشك از علی بن عیسی یا علی الرضا(ع) ابنك وداً / غادر القلب بالغرام و طیسا مذهبی فیك مذهبی و بقلبی / لك حب ابقی جوی درسیسما آمنه حاجتی پی نوشت ها: 1،جعفریان، رسول، علی بن عیسی اربلی و كشف الغمه، (برگی از تاریخ تشیع دوازده امام ی)، چاپ اول، 1373، چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، ص9 2،همان ، ص60.
3،علی بن عیسی اربلی، كشف الغمه فی معرفة الائمه، ج1، ص4 4،جعفریان، رسول، علی بن عیسی اربلی و كشف الغمه، ص7174.
5،همان، ص120.
6،علی بن عیسی اربلی، كشف الغمه، ترجمه:زوارئی، علی بن حسین با نام ترجمه المناقب، ا نتشارات كتابفروشی اسلامیه، ج3،ص70 در معرفی این اثر، بنده از این ترجمه استفاده نموده ام چون این ترجمه در قرن دهم هجری ت رجمه شده است، زیاد سلیس نیست و كامل نیز نیست كه در متن اشاره خواهیم نمود.

روزنامه قدس

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار