چهل سخن حکمت آموز از امام حسن مجتبى‏ عليه السلام

در اين مطلب سخنان حکمت آموز امام مجتبي عليه السلام را در موضوعات مختلف ذکر مي نماييم به اميد آن که از اين گوهرها نهايت استفاده را در جهت کسب فضايل اخلاقي و رد رذايل اخلاقي داشته باشيم.

1- قيل له ‏عليه السلام: فما الحلم؟ قال‏عليه السلام:" كظم الغيظ و ملك ‏النفس." ( تحف ‏العقول، ص 227)
از حضرت امام حسن‏ عليه السلام پرسيده شد كه بردبارى يعنى چه؟ فرمودند: بردبارى عبارت از فرو بردن خشم و اختيار نفس را داشتن .

2- قيل له ‏عليه السلام: فما الشرف؟ قال‏عليه السلام: اصطناع العشيرة؟ و حمل الجريرة. ( تحف‏العقول، ص 227)
از حضرت پرسيده شده بزرگوارى چيست؟ فرمودند: احسان‏ به قبيله و تبار و تحمل خسارت و جرم آنها.

3- قيل له ‏عليه السلام: فما المروة؟ قال‏عليه السلام: حفظ الدين، و اعزازالنفس، و لين الكنف، و تعهد الصنيعة، و اداء الحقوق، و التحبب الى الناس. ( تحف‏العقول، ص 227)
از امام‏عليه السلام پرسيده شد كه جوانمردى يعنى چه؟ فرمودند: جوانمردى عبارت است از حراست دين، و عزت نفس، و با نرمش برخورد نمودن و بررسى عملكرد خويش، و پرداخت ‏حقوق و دوستى نمودن با مردم .

4- قيل له ‏عليه السلام: فما الكرم؟ قال‏عليه السلام: الابتداء بالعطية قبل ‏المسئلة و اطعام الطعام فى المحل.
از امام حسن‏عليه السلام معناى كرامت و بزرگ ‏منشى را پرسيدند؟ فرمودند: بخشش پيش از خواهش و اطعام در هنگام قحطى.

5- قال امام المجتبى‏عليه السلام: اعلموا ان الله لم يخلقكم عبثا و ليس بتارككم سدى، كتب آجالكم و قسم بينكم معائشكم‏ ليعرف كل ذى لب منزلته و ان ما قدر له و ما صرف عنه‏ فلن يصيبه. ( تحف‏العقول، ص 234)
امام ‏عليه السلام فرمودند: «اى بندگان خدا» بدانيد كه خداوند شما را بيهوده نيافريده است، و به حال خود رها ننموده، مدت عمرتان ‏را نوشته، و روزى شما را بينتان تقسيم نموده تا هر خردمندى‏ قدر و ارزش خود را بداند و بفهمد جز آنچه مقدر شده هرگز به‏ او نمى‏رسد.

6- قال الامام المجتبى‏ عليه السلام: قد كفاكم مؤونة الدنيا و فرغكم ‏لعبادته و حثكم على الشكر وافترض عليكم الذكر واوصاكم بالتقوى. ( تحف‏العقول، ص 234)
امام مجتبى‏عليه السلام فرموده است: به تحقيق خداوند روزى شما را بر عهده گرفته است، و شما را براى بندگى فراغت‏ بخشيده و به‏ شكرگزارى تشويق نموده است و نماز را بر شما واجب فرموده‏ و به پرهيزكارى توصيه فرموده است.

7- قال عليه السلام: والتقوى باب كل توبة و راس كل حكمة و شرف ‏كل عمل. بالتقوى فاز من فاز من المتقين. ( تحف‏العقول، ص 234)
امام مجتبى‏عليه السلام فرموده است: پرهيزكارى در بازگشت « به ‏سوى خدا» و سر رشته هر حكمت، و شرافت هر كار است، وهر كس از پرهيزكاران به كاميابى رسيد به وسيله تقوا بوده ‏است.

8- قال امام المجتبى‏عليه السلام: ما تشاور قوم الا هدوا الى ‏رشدهم .( تحف‏العقول، ص 236)
امام مجتبى‏عليه السلام فرمود: هيچ قومى مشورت نكرد مگر اين كه به ‏ترقى و تكامل راه يافت.

9- قال‏عليه السلام: انه قال فى تفسير قوله « وقفوهم انهم‏ مسئولون‏» انه لا يجاوز قدما عبد حتى يسئل عن اربع: عن‏ شبابه فيما ابلاه و عمره فيما افناه، و عن ماله من اين جمعه، و فيما انفقه، و عن حبنا اهل البيت. ( بحارالانوار، ج 44، ص12)
امام حسن‏ عليه السلام: در تفسير آيه شريفه « وقفوهم انهم ‏مسئولون‏» فرموده‏اند: به تحقيق « روز قيامت‏» هيچ بنده‏اى‏ قدم از قدم برنمى‏دارد مگر اين كه نسبت ‏به چهار چيز مورد بازجويى و پرسش قرار مى‏گيرد:
الف- از جوانى‏اش كه در چه راهى مصرف نموده است.
ب- از عمرش كه در چه كارى آن را به كار گرفته است.
ج- از ثروتش كه چگونه جمع و در چه راهى مصرف نموده است.
د- از دوستى ما اهل بيت و خاندان پيامبرصلى الله عليه و آله و سلم .

10- قال‏عليه السلام: لو لم يبق لبنى امية الا عجوز درداء، لبغت دين ‏الله عوجا و هكذا قال رسول الله ‏صلى الله عليه و آله و سلم. (بحار، ج‏44، ص 43)
جدم رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمودند: اگر از بنى‏اميه « در روى زمين‏ احدى نماند جز پيرزن فرتوت و ناتوانى، همان يک نفر دين خدا را به ‏مسير نادرستى خواهد كشاند.

11- قال الامام المجتبى‏عليه السلام: اعمل لدنياك كانك تعيش ‏ابدا، واعمل لاخرتك كانك تموت غدا.( الحياة، ج‏4، ص 62)
امام حسن‏عليه السلام فرمود: چنان براى دنيايت تلاش كن كه گويا هميشه زنده‏اى، و چنان براى آخرتت تلاش كن كه گويى فردا مرگت فرا مى‏رسد.

12- قال: كان الحسن ابن على‏عليه السلام: اذا قام الى الصلاة لبس ‏اجود ثيابه فقيل له: يابن رسول الله! لم تلبس اجود ثيابك؟! فقال‏ عليه السلام: ان الله جميل يحب الجمال فاتجمل‏ لربى و هو يقول « خذوا زينتكم عند كل مسجد» فاحب ان‏ البس اجود ثيابى. ( الحياة، ج‏5، ص 66)
راوى مى‏گويد: امام حسن‏عليه السلام زمانى كه نماز را برپا مى‏داشتند زيباترين لباس را مى‏پوشيدند، به حضرت عرض شد، اى پسر رسول خدا چرا به هنگام نماز اينگونه لباس مى‏پوشى؟ حضرت فرمودند: به تحقيق خدا زيبا است و زيبائى را دوست ‏مى‏دارد. پس خود را براى پروردگارم مى‏آرايم، چنانچه‏ مى‏فرمايد: « به هنگام نماز و حضور در مساجد لباس زيباى‏ خود را بپوشيد» پس دوست دارم كه بهترين لباسم را بپوشم.

13- قال‏عليه السلام: ان اكيس الكيس التقى، و احمق الحمق‏الفجور. (الحياة، ج‏1، ص 203)
امام حسن‏عليه السلام فرمود: زيرك ترين زيرك ها فرد با تقوا است‏، و احمق‏ترين احمق ها شخص فاجر و فاسق است.

14- قال‏عليه السلام: كونوا اوعية العلم و مصابيح الهدى فان ضوءالنهار بعضه اضوء من بعضها. ( كافى، ج‏1، ص 301)
امام فرمودند: جايگاه هاى دانش و چراغ هاى درخشان هدايت ‏باشيد زيرا روشنى روز بعضى از بعضى ديگرش بيشتر است.

15- قال الحسن بن على‏عليه السلام: تاتى علماء شيعتنا القوامون ‏بضعفاء محبينا و اهل ولايتنا يوم القيامة، والانوار تستطع ‏من تيجانهم. ( محجة البيضاء، ج‏1، ص 33)
امام حسن‏عليه السلام فرموده است: از ميان شيعيان ما علمايى به پا مى‏خيزند كه ايستادگى افراد ضعيف از دوستان ما و آنها كه ‏ولايت ما را پذيرا شده‏اند به واسطه آنها است و از تاجى كه بر سر دارند نور مى‏درخشد.

16- و كان الحسن‏عليه السلام: اذا افرغ من وضوئه تغير لونه فقيل ‏له فى ذالك، فقال‏عليه السلام: حق على من اراد ان يدخل على ذى‏العرش ان يتغير لونه.
امام حسن‏عليه السلام زمانى كه وضويش پايان مى‏پذيرفت رنگ‏ مباركش تغيير مى‏نمود. در اين باره از حضرت پرسيده شده ‏«چرا رنگ شما تغيير مى‏نمايد؟» فرمودند: كسى كه مى‏خواهد وارد بارگاه «خداي متعال‏» گردد سزاوار است رنگش تغييرنمايد.

17- «قال نعم: استعد لسفرك و حصل زادك قبل حلول ‏اجلك. (منتهى‏الآمال، ج‏1، ص 436)
مردى از حضرت موعظه خواست، حضرت فرمودند: آماده ‏سفر آخرت ‏شو و زاد و توشه آن را پيش از رسيدن مرگ فراهم ‏نما.

18- قال امام حسن‏عليه السلام: ايها الناس انه من نصح لله و اخذ دليلا هدى للتى هى اقوم و وفقه الله للرشاد و سدده ‏للحسنى . ( تحف‏ العقول،ص‏227)
امام حسن‏عليه السلام فرمود: هان اى مردم، به تحقيق كسى كه براى‏ خدا پند دهد و سخن خدا را راهنماى خود قرار دهد به راهى ‏پايدار رهنمون شود و خداوند او را به رشد موفق سازد.

19- قال امام المجتبى‏عليه السلام: بين الحق و الباطل اربع اصابع، ما رايت ‏بعينيك فهو الحق و قد تسمع باذنيك باطلا كثيرا.( از هر معصوم چهل حديث، ص 105)
امام حسن‏عليه السلام فرمود: بين حق و باطل به اندازه چهار انگشت ‏فاصله است، آنچه با چشم ببينى حق است و چه بسا كه باطل‏ زيادى را با گوش بشنوى.

20- قيل له ‏عليه السلام ما الزهد؟ قال‏عليه السلام: الرغبة فى التقوى والزهادة فى الدنيا. قيل: و ما الحلم؟ قال كظم الغيظ و ملك‏النفس. قيل ما السداد؟ قال دفع المنكر بالمعروف. ( از هر معصوم چهل حديث، ص 106)
از حضرت امام حسن مجتبى‏عليه السلام پرسيده شد زهد چيست؟ فرمودند: ميل به پرهيزکارى و بى‏ميلى نسبت‏ به دنيا. باز پرسيده شد كه حلم چيست؟ فرمودند: خشم را فرو بردن و مالك خود شدن. باز پرسيده شد كه سداد چيست؟ فرمودند: بدى را به وسيله خوبى برطرف نمودن.

21- قال الحسن‏عليه السلام: لبعض ولده: يا بنى لا تواخ احدا تعرف ‏موارده و مصادره فاذا استنبطت الخبرة و رضيت العشرة‏ فاخه على اقالة العثرة و المواساة فى العسرة. ( تحف‏العقول، ص 236)
امام حسن‏عليه السلام به يكى از فرزندانشان فرمودند: اى پسرم با احدى برادرى مكن تا آن كه بدانى كجاها مى‏رود و از كجاها مى‏آيد، و چون از حالش خوب آگاه شدى و رفتارش را پسنديدى با او برادرى كن. به شرط اين كه رفتارت بر اساس ‏چشم پوشى از لغزش و همراهى در سختى باشد.

22- قال امام حسن‏عليه السلام: ان ابصر الابصار ما نفذ فى الخيرمذهبه و اسمع الاسماع ما وعى التذكير و انتفع به اسلم‏القلوب ما طهر من الشبهات.(از هر معصوم چهل حديث، ص 111)
امام حسن‏عليه السلام فرمودند: همانا بيناترين چشم‏ها آن است كه در طريق خير نفوذ كند، و شنواترين گوش‏ها آنست كه پذيرنده‏تر باشد و سالم‏ترين دل ها آن است كه از شبهه پاك باشد.

23- قال عليه السلام: لا يغش العاقل من استنصحه. ( تحف‏العقول، ص 239)
امام ‏حسن‏عليه السلام فرمودند: خردمند كسى است كه وقتى از او پند خواستند خيانت نكند.

24- قال‏عليه السلام: اذا لقى احدكم اخاه فليقبل موضع النور من‏ جبهته. ( تحف‏العقول، ص 239)
امام حسن‏عليه السلام فرمودند: هر گاه يكى از شما برادر خود را ملاقات كند، بايد كه جايگاه نور از پيشانى او را ببوسد.

25- قال امام المجتبى‏عليه السلام: هلاك الناس فى ثلاث: الكبر،الحرص، الحسد. الكبر به هلاك الدين و به لعن ابليس. الحرص عدو النفس و به اخرج آدم من الجنة. الحسد رائدالسوء و به قتل قابيل هابيل.( از هر معصوم چهل حديث، ص 113)
امام حسن‏عليه السلام فرمود: نابودى مردم در سه چيز است: 1- بزرگ نمائى 2- افزون‏ خواهى بسيار 3- حسد و رشك بردن.
بزرگ‏ نمائى كه به وسيله آن دين نابود مى‏گردد و به واسطه آن‏ شيطان ملعون رانده درگاه خدا شد و حرص كه به خاطر آن آدم ‏از بهشت ‏خارج شد، و رشك كه سررشته همه بدى است و به‏ واسطه آن قابيل هابيل را كشت.

26- قال امام‏المجتبى عليه السلام: اوصيكم بتقوى الله و ادامة التفكر،فان التفكر ابو كل خير و امه. (از هر معصوم چهل حديث، ص‏114)
امام حسن‏عليه السلام فرمود: شما را به پرهيزکارى و ترس از خدا و ادامه تفكر و انديشه سفارش مى‏كنم زيرا تفكر و انديشه ‏سرچشمه همه خوبي ها است.

27- قال امام المجتبى‏عليه السلام: غسل اليدين قبل الطعام ينفى ‏الفقر و بعده ينفى الهم. ( از هر معصوم چهل حديث، ص 114)
امام حسن‏عليه السلام فرمود: شستن دست ها پيش از غذا فقر رامى‏زدايد و بعد از آن اندوه را برطرف مى‏سازد.

28- قال‏عليه السلام: صاحب الناس بمثل ما تحب ان يصاحبوك. ( از هر معصوم چهل حديث، ص 114)
امام حسن مجتبى‏عليه السلام فرمود: چنان با مردم رفتار نما كه ‏دوست دارى با تو رفتار كنند.

29- قال‏عليه السلام: لاادب لمن لاعقل له ولا مروة لمن لاهمة له‏ و لاحياء لمن لا دين له. ( از هر معصوم چهل حديث، ص 115)
كسى كه عقل ندارد ادب ندارد، و كسى كه همت ندارد جوانمردى ندارد و كسى كه حيا ندارد دين ندارد.

30- قال امام المجتبى عليه السلام: علم الناس علمك و تعلم علم‏ غيرك. (از هر معصوم چهل حديث ، ص 116)
امام حسن‏عليه السلام فرمود: دانشت را به مردم بياموز، و خود نيز دانش ديگران را فراگير.

31- قال‏عليه السلام: لا غنى اكبر من العقل ولا فقر مثل الجهل ولا وحشة اشد من العجب ولا عيش الذ من حسن الخلق. ( از هر معصوم چهل حديث، ص 116)
امام حسن مجتبى‏عليه السلام فرمود: هيچ بى‏نيازى برتر از عقل نيست ‏و هيچ نيازمندى هم مثل نادانى نيست و هيچ وحشتى بدتر از خودپسندى‏ نيست، و هيچ‏ عيشى‏ لذت ‏بخش ترازاخلاق ‏نيكو نيست.

32- قال‏عليه السلام: قيدوا العلم بالكتاب.
امام حسن‏عليه السلام فرمود: علم را با نوشتن مهار كنيد.

33- قال‏عليه السلام: من بدء بالكلام قبل السلام فلا تجيبوه.( چهل حديث از هر معصوم، ص 117)
امام ‏حسن‏عليه السلام ‏فرمود:هركس ‏قبل ‏از سلام ‏سخن‏ گفت‏ جوابش‏ را ندهيد.

34- تعلموا العلم فان لم تستطيعوا حفظه فاكتبوه و ضعوه ‏فى بيوتكم. (از هر معصوم چهل‏حديث، ص 118)
دانش را فراگيريد و اگر توان حفظش را نداريد بنويسيد و در خانه‏هايتان نگهدارى نمائيد .

35- قال‏عليه السلام: الشروع بالمعروف و الاعطاء قبل السؤال من‏ اكبر السؤدد. ( از هر معصوم چهل حديث، ص 117)
امام حسن‏عليه السلام فرمود: آغاز نمودن به بذل و بخشش پيش از درخواست و تقاضا، از بزرگترين شرافت و بزرگى است.

36- قال‏عليه السلام: من عبد الله، عبد الله له كل شى‏ء. ( از هر معصوم چهل حديث، ص 118)
امام حسن‏عليه السلام فرمود: كسى ‏كه خدا را بندگى نمايد، خداوند هم‏ همه چيز را فرمانبردار او گرداند.

37- قال‏عليه السلام: انا الضامن لمن لم يهجس فى قلبه الا الرضا ان يدعوالله فيستجاب له. ( از هر معصوم چهل حديث، ص 118)
امام حسن‏عليه السلام فرمود: كسى كه در دلش جز خشنودى خدا خطور نكند، چون دعا كند؛ من ضامنم كه دعايش مستجاب گردد.

38- قيل له فما النجدة؟ قال‏عليه السلام: الذب عن الجار و الصبر فى المواطن و الاقدام عند الكريهة. ( تحف‏العقول، ص 227)
از حضرت امام مجتبى‏عليه السلام پرسيده شد نيرومندى چيست؟ فرمودند: دفاع از پناهنده، و پايدارى در نبرد، و ايستادگى‏ هنگام ‏سختى.

39- قيل له فما الفقر؟ قال‏عليه السلام: شره النفس الى كل ‏شى‏ء. ( تحف‏العقول، ص 228)
از حضرت‏ پرسيده‏ شد فقر چيست؟ فرمودند: آزمندى به هر چيزى.

40- قيل ‏له:فما الغنى؟ قال‏عليه السلام: رضاالنفس بما قسم ‏لها و ان‏ قل. ( تحف‏العقول، ص 228)
از امام مجتبى معناى فقر پرسيده شد، فرمود: خشنود بودن ‏انسان به مقدارى كه خدا روزى او نموده هر چند كم باشد.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار