در سایه‏سار کلام گهربار امام جواد علیه‏السلام

تقوا

چند باشی بَهر این حلوا و نان *** زیر منت از فلان و از فلان
نیست جز تقوا در این ره، توشه‏ای *** نان و حلوا را بِهِلْ در گوشه‏ای
حضرت امام جواد علیه‏السلام در کلامی نغز می‏فرماید: «آن‏که درخت تقوا بکارد، میوه کام‏یابی برخواهد گرفت.» همه ما آدمیان می‏دانیم که سفر پرخطری در پیش داریم و باید زاد و توشه گرد آوریم. خداوند بزرگ نیز در قرآن کریم، ما را به این رهنمون ساخته است که بهترین توشه این سفر، پرهیزکاری است. حال اگر کسی می‏خواهد به رستگاری ابدی دست یابد، این گوی و این میدان.

توکّل

آدمی‏زاده به هر پست و مقامی هم که برسد، از تکیه کردن به کسی والاتر از خود بی‏نیاز نیست و در این میان، چه کسی بهتر از خدای مهربانی که خود در قرآن فرموده است: «بر خدا توکل کن؛ زیرا خداوند، توکل‏کنندگان را دوست دارد».
ای دلِ پاره پاره‏ام، دیدن اوست چاره‏ام اوست پناه و پشت من، تکیه بر این جهان مکن
در این راستاست که می‏بینیم حضرت امام جواد علیه‏السلام می‏فرماید: «کسی که به خداوند مطمئن باشد و بر او توکل کند، خداوند او را از هر بدی نجات می‏دهد و از هر دشمن در امان نگه می‏دارد».

دعا

دعا، جوشیدن چشمه رَبّنا از کویر سینه‏های سوزان و جریان یافتن آن بر دشت‏های استجابت است. وقتی آسمان دل، گرفته و ابری است، تنها باران اشک و نسیم نیایش، انسان را سبک می‏کند و چمن دل را می‏رویاند. پای اشک، وقتی از جاده دل عبور می‏کند، دست محبت به دامان قُرب می‏رسد. دیده، شراب نور می‏نوشد و دل، به قبله حضور، رو می‏کند. بر این اساس است که خدای بزرگ، همگان را به دعا فرا می‏خواند و می‏فرماید: «ادْعُونی أَسْتَجِبْ لَکُمْ؛ بخوانید مرا تا اجابت کنم شما را.» (غافر: 60) یکی از آثار دعا، برطرف ساختن بلا از زندگی آدمیان است. بر این اساس، امام جواد علیه‏السلام در کلام گهرباری می‏فرماید: «بلا به وسیله دعا برطرف می‏شود».

صبر

امام جواد علیه‏السلام در سخنان خود، فراوان بر صبر تأکید می‏فرمود. ایشان در جایی می‏فرماید: «هر که بر مرکب صبر سوار شود، به پیروزی نهایی می‏رسد.» همچنین صبر را بستری آرام برای زیستن می‏دانست و می‏فرمود: «بر بستر صبر بیارام» یا آن را سبب ماندگاری آدمی می‏دانست و می‏فرمود: «هر که طالب بقاست، باید دلی صبور داشته باشد.» به همین دلیل است که در شعر حافظ، پیروزی، از نتایج صبر دانسته شده است:
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند *** بر اثر صبر، نوبت ظفر آید

فروتنی

افتادگی آموز اگر طالب فیضی *** هرگز نخورد آب، زمینی که بلند است
بعضی‏ها پس از اندکی دانش‏اندوزی، گردن‏فرازی می‏کنند و خود را شایسته ستایش و دیگران را در خور تحقیر می‏پندارند. این گروه، همان درختان بی‏باری هستند که مغرورانه، شاخه‏های خود را به اطراف آسمان بلند می‏کنند و نمی‏دانند درخت هر چه بیشتر بار داشته باشد، فروتن‏تر است. در همین راستا، امام جواد علیه‏السلام ، فروتنی را زینت دانش‏اندوزی می‏داند و می‏فرماید: «فروتنی، زینت دانش است».
سربلندی می‏توان دریافت از افتادگی ***شو غبار راه اگر قدر سَما می‏بایدت

توبه

مشو نومید از ظلمی که کردی ***که دریای کرم توبه‏پذیر است
گناهت را کند تسبیح و طاعات ***که در توبه‏پذیری بی‏نظیر است
امام جواد علیه‏السلام می‏فرماید: «تأخیر در توبه کردن، غفلت است.» معمولاً طبیعت آدمیان بر این است که بر اثر وسوسه‏های شیطانی، کار امروز را به فردا وامی‏گذارند و فکر می‏کنند همواره در این دنیا هستند و دست اجل، فقط سراغ دیگران می‏رود و آنها را از این سرای فانی می‏برد. از این رو، بر گناه کردن اصرار دارند و به سراغ توبه نمی‏روند و همیشه به خود می‏گویند «بعدا توبه می‏کنم.» اینان خبر ندارند که مهلت، در لحظه‏ای که انتظار مرگ را ندارند، تمام می‏شود و باید به سرای باقی بشتابند. ازاین‏رو، باید موسی‏وار با عصای توبه، به جنگ فرعون سرکش نفس رفت و او را به زانو درآورد، چنان‏که شاعر می‏گوید:
نفس، فرعون است، دین، موسی و توبه چون عصا رخ به سوی جنگ فرعون لعین باید نهاد

شکرگزاری

شکر نعمت، نعمتت افزون کند *** کفر نعمت، از کَفَت بیرون کند
گرچه هیچ‏گاه نمی‏توانیم شکر نعمت‏های الهی را به‏جا آوریم، دست‏کم می‏توانیم با ناسپاسی و گستاخی نکردن، از آن خدای رحمان و رحیم بخواهیم که بر ما ببخشاید و از ما درگذرد.
زبان شکرت ای مُنعِم ندارم *** چگونه شکر این نعمت گزارم
بگویم از کدامین نعمت تو؟ *** کی‏ام من تا که دارم منت تو؟
خداوند هم در قرآن کریم فرموده است: «لاَِنْ شَکَرْتُمْ لاََزَیدَنَّکُمْ؛ اگر شکرگزار باشید، بر نعمت‏هایتان می‏افزایم.» (ابراهیم: 7) این معنا در کلام گهربار جوادالائمه چنین بیان شده است: «فضل الهی زمانی قطع می‏شود که شکرگزاری بندگان قطع شود».
درِ نعمت، خدای بگشاید *** شکر کن تا خدا بیفزاید

بخشش

امام جواد علیه‏السلام ، دوام نعمت بندگان را در میزان بخششی می‏داند که به دیگران می‏کنند و می‏فرماید: «خداوند را بندگانی است که به دوام نعمت‏ها مخصوصشان گردانده است و تا هر زمان که بخشش کنند، از آن نعمت‏ها برخوردارند و اگر دست از بخشیدن بردارند، خدای تعالی نعمت‏ها را از ایشان می‏گیرد و به غیر آنها می‏دهد».
تهی‏دستی نمی‏بیند هر آن کو بهره می‏بخشد چو شاخ گل تهی گردید، دیگر بارور گردد

انصاف

انسان خردورز، پیوسته در برابر حقیقت، تسلیم است. از این رو، وقتی مطلب حقی را دریافت و فهمید اشتباه کرده است، منصفانه آن را می‏پذیرد و دست از لجاجت بر می‏دارد.
خوشا انصاف کز صافی‏ترین اوصاف انسان است ترازویی که هر کمیّتی با وی به میزان است
گرت توفیق این نعمت بود، شکر خدا می‏کن پیمبر گفت انصافی که داری، نصف ایمان است
در کلام گهربار جوادالائمه علیه‏السلام نیز در مورد این ویژگی خداپسند می‏خوانیم: «پذیرفتن حق آن‏گاه که برایش آشکار شود، از انصاف مرد سرچشمه می‏گیرد».

پرهیز از شهوت‏ها

آدمی‏صورت اگر دفع کند شهوت خویش آدمی‏خو شود، ور نه همان جانور است
شهوت، یعنی خواستن نابجا و زیاده‏خواهی که به فرموده امام جواد علیه‏السلام ، از زبونی دل سرچشمه می‏گیرد. از این رو، اهل اخلاص که ریشه در پارسایی دارند و از بندگی نفس آزادند، از دست وسوسه‏های شیطان خلاصی می‏یابند و به رستگاری می‏رسند.
آتش شهوت نسوزد اهل دین *** باغیان را برده تا قعر زمین
بر این اساس، جواد الائمه علیه‏السلام در مورد بندگان شهوت فرموده است: «آن‏که بر مرکب شهوت‏ها می‏رانَد، لغزش‏های نابخشودنی دارد».

گمان بد

به دل اندر اندیشه بدمدار *** بداندیش را بد بُوَد روزگار
خداوند متعالی در قرآن کریم می‏فرماید: «بعضی از گمان‏ها از گناه سرچشمه می‏گیرد.»(حجرات: 12) پیروی از گمان نادرست و اندیشه ناروا، رفتار انسان عاقل نیست؛ زیرا چه بسا گمان باطلی که دوستی‏ها را بر هم زند و زندگی‏هایی را از هم بپاشد. به همین دلیل، حضرت جوادالائمه علیه‏السلام در سخنی نورانی، درباره بدگمانی می‏فرماید: «مبادا به گمانی، یقین خود را در مورد شخص خیرخواه خود، فاسد کنی».
بدگمان باشد همیشه زشت‏کار *** نامه خود خواند اندر حق یار

طمع

دست طمع که پیش کسان می‏کنی دراز *** پل بسته‏ای که بگذری از آبروی خویش
بعضی انسان‏ها، سیری‏ناپذیرند و همواره همه چیز را برای خود می‏خواهند و می‏پندارند عزت آدمی، به بیشتر داشتن است؛ در حالی که به فرموده امام محمد باقر علیه‏السلام ، پایداری عزت، در میراندن طمع‏ورزی است. بر این اساس، امام جواد علیه‏السلام در سخنی گران‏مایه، انسان طمع‏کار را اسیر نفس می‏داند و می‏فرماید: «طمع‏کار، در کمند ذلت گرفتار است».
یارب دلم از قید طمع باز رهان *** وز تاج قناعتم به سر ده سامان

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار