مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار

  اخبار ایران و جهان تاریخ و سیاست مهدویت علمی فرهنگی مشاوره خانواده معارف اسلامی
 تبلیغات در سایت   
بهداشت در خانواده
جوان و جوانی
همسران
پیوندهای ویژه  
دست کشیدن به صورت پس از دعا...
حکم وطن در روزه و اعراض از آن
در کلاس درس امیرالمومنین(علیه...
خطاب خدا به موسی: تو هرگز نتوانی...
رابطه محکم نماز شب و افزایش...
جهان از پرتو نور حضرت محمد صلی...
خطبه حضرت علی در نخستین روز...
چرا دختران زودتر از پسران مکلف...
نهاد خانواده
براي فرزندان خود چه نامي بگذاريم؟
ازدواج نامطلوب
مادران و نگرانی های رایج از...
قانون مربوط به حق حضانت
چگونه از چاقی فرزندمان پيشگيری...
صداقت های خطرناک
نقش ميدان مغناطيسى در حفاظت...
شاهنامه فردوسي نقطه پيوند ايران،...
مجمع مهدیه های سراسر کشور
گام های عملی در تقویت اعتماد...
روزه در بیماران دیابت ی و قلبی
راه هایی ساده برای محافظت از...
تکنولوژی لمسی در تلفن های هوشمند...
حضرت مهدی آخرین احیاگر و مجدد...
آسمان های تسخیر امام مهدی علیه...
زیارت امام زمان (ع) در روز جمعه...
امام انسان مافوق است یا مافوق...
فرق بین غیبت و عدم وجود
آیا تأخیر در فرج،موجب قساوت...
مکیال المکارم فی فوائد الدعاء...
مهدى موعود(ع) در گفتار دانشمندان...
چرا بنی‌صدر و حزب جمهوری اسلامی...
لیبرال‌های دین‌دار
نگاه نامتوازن به عرصه‌ی فرهنگ...
حزب جمهوری اسلامی و مدارا...
نگاهی مختصر به نقاط مثبت و منفی...
دلیل نام گذاری حماسی سال ۱۳۹۲...
سخنرانی امام، ۱۵ خرداد و همه...
ناگفته‌های هاشمی رفسنجانی از...
شاه در برابر طوفان‌ها خود را...
گزارش تصویری  
اخبار تازه   
هر ایرانی سالی 340 قرص می خورد
عضو انجمن هیات مدیره انجمن داروسازان ایران هشدار داد : ایران از نظر میزان مصرف خودسرانه دارو سه برابر...
رژیم صهیونیستی با تمدید مهلت آتش‌بس در غزه موافقت کرد
منابع موثق از موافقت مقامات رژیم صهیونیستی با تمدید مهلت آتش بس در غزه خبر می دهند.
کرمی: می‌خواهم سومین مدال بازی‌های آسیایی را بگیرم/ باید به اتفاقات خوب در اینچئون فکر کنیم
کاپیتان تیم‌ ملی تکواندو گفت: می‌خواهم برای چهارمین بار در بازی‌های آسیایی شرکت کنم و سومین مدال خوشرنگ...
مذاکره با آمریکایی‌ها در وین امروز ادامه می یابد
مذاکرات هسته‌ای در وین امروز نیز با رایزنی‌های معاونان وزیر امور خارجه کشورمان با وندی شرمن و هلگا اشمید...
ویلیام هیگ از سمت وزارت خارجه انگلیس کناره گیری کرد
رسانه های خارجی از کناره گیری "ویلیام هیگ" از سمت وزارت خارجه انگلیس خبر می دهند.
توصیه‌های مقام معظم رهبری نقشه راه دستگاه قضایی / از نقدهای سازنده و مفید استقبال می‌کنیم
رئیس قوه قضاییه توصیه‌های مقام معظم رهبری به این قوه را «نقشه راه» دستگاه قضایی در سالهای آینده دانست...
گفتگو با بازیکنی که حسرت به دل از برزیل برگشت
بازیکنی که پس از قرعه کشی مسابقات فوتبال جام جهانی به سوژه اصلی رسانه‌های ورزشی تبدیل شده بود، در نهایت...
فرانسه با شکست نیجریه راهی مرحله یک چهارم نهایی شد/ پرواز خروس‌ها
تیم فوتبال فرانسه با برتری مقابل نیجریه به مرحله یک چهارم نهایی رقابتهای جام جهانی 2014 برزیل راه پیدا...
حمید استیلی مالک باشگاه راه‌آهن شد/ برگزاری مسابقات در اکباتان
سرمربی پیشین تیم فوتبال پرسپولیس با پرداخت مبلغ 8 میلیارد تومان به عنوان مالک جدید باشگاه راه‌آهن انتخاب...
تسلیم در برابر امر پرودگار مشقت های روزه را از بین می برد
رئیس حوزه علمیه اصفهان با اشاره به تحمل سختی در برابر امر خداوند، گفت: تسلیم در برابر امر پرودگار مشقت...
توصیه‌های اخلاقی حاج اسماعیل دولابی درباره خانواده
مرحوم حاج‌اسماعیل دولابی می‌گفت: مادرت را ببوس، دستش را بوسه بزن، پایش را ببوس، تا به گریه بیفتد، وقتی...
دایی: به هیچ چیز جز قهرمانی فکر نمی‌کنیم/ جای کی‌روش بودم همین روش را انتخاب می‌کردم
سرمربی تیم فوتبال پرسپولیس گفت: شاید من هم جای کی‌روش بودم در جام جهانی همین روش را انتخاب می‌کردم.
شیلی شگفتی بزرگ جام بیستم را تکمیل کرد/ اسپانیا از جام جهانی حذف شد
تیم فوتبال شیلی با کسب پیروزی مقابل اسپانیا مدافع عنوان قهرمانی رقابتهای جام جهانی را از دور رقابتها...
هافبک سپاهان با مسئولان باشگاه پرسپولیس وارد مذاکره شد
هافبک تیم فوتبال سپاهان پس از به توافق نرسیدن با مسئولان این باشگاه با مسئولان باشگاه پرسپولیس وارد مذاکره...
نوار ابزار
 
  دفعات نمایش: 11453    یک شنبه 9 تیر 1387 

معناي ولايت وانواع آن چيست؟


معناي ولايت وانواع آن چيست؟

(( ولايت )) چيست؟

((ولايت)) واژه اي عربي است كه ازكلمه ي (( وَلْي)) گرفته شده است. ((وَلْي)) در لغت عربي، به معناي آمدن چيزي است درپي چيز ديگر؛ بدون آن كه فاصله اي درميان آن دو باشد كه لازمه ي چنين تواني و ترتّبي،قرب و نزديكي آن دو به يكديگر است. ازاينرو، اين واژه با هيئت هاي مختلف(به فتح و كسر) درمعانيِ ((حبّ و دوستي)) ،(( نصرت وياري))،(( متابعت و پيروي))، و ((سرپرستي)) استعمال شده كه وجه مشترك همه اين معاني همان قرب معنوي است.
مقصود از واژه ي ((ولايت)) دربحث ولايت فقيه،آخرين معناي مذكور يعني ((سرپرستي)) است. ولايتِ به معناي سرپرستي، خود داراي اقسامي است وبايد هريك توضيح داده شود تا روشن گردد كه دراين مسأله، كدام يك ازآنها مورد نظر مي باشد.

ولايت تكويني، ولايت برتشريع، ولايت تشريعي

ولايت سرپرستي، چند سنخ است كه به حسب آن چه سرپرستي مي شود(مُولّيٰ عليه) متفاوت مي گردند. ولايتِ سرپرستي، گاه ولايت تكويني است، گاهي ولايت بر تشريع است، وزماني ولايت درتشريع. ولايت تكويني به دليل آن كه به تكوين و موجودات عيني جهان مربوط مي شود، رابطه اي حقيقي ميان دو طرف ولايت وجوددارد و ولايتي حقيقي است، امّا ولايت برتشريع ونيز ولايت درتشريع با دوقسم خود- كه درصفحات بعدي توضيح داده مي شود- همگي ولايت هاي وضعي وقراردادي هستند؛ يعني رابطه ي سرپرست با سرپرستي شده، رابطه ي علّي ومعلولي نيست كه قابل انفكاك و جدايي نباشد.
((ولايت تكويني)) يعني سرپرستي موجودات جهان و عالم خارج وتصرف عيني داشتن درآنها؛ مانند ولايت نفس انسان برقواي دروني خودش. هرانساني نسبت به قواي ادراكي خود مانند نيروي وهمي و خيالي ونيز برقواي تحريكي خويش مانند شهوت وغضب، ولايت دارد؛ براعضاء و جوارح سالم خود ولايت دارد؛ اگر دستور ديدن مي دهد، چشم او اطاعت مي كند واگر دستور شنيدن مي دهد، گوش او مي شنود واگر دستور برداشتن چيزي را صادر مي كند، دستش فرمان مي برد واقدام مي كند؛ البتّه اين پيروي وفرمانبري، درصورتي است كه نقصي دراين اعضاء وجود نداشته باشد.
بازگشت اين ولايت تكويني، به ((علّت ومعلول)) است. اين نوع از ولايت،تنها بين علّت ومعلول تحقّق مي يابد وبراساس آن، هرعلتي، وليّ و سرپرست معلول خويش است وهرمعلولي، مولّيٰ عليه وسرپرستي شده ودرتحت ولايت و تصّرف علّت خود مي باشد.
ازاينرو، ولايت تكويني (رابطه ي علّي ومعلولي) ، هيچ گاه تخلّف بردار نيست ونفس انسان اگر اراده كند كه صورتي را درذهن خود ترسيم سازد، اراده كردنش همان وترسيم كردن وتحقّق بخشيدن به موجود ذهني اش همان.
نفس انسان، مظهر خدايي است كه: ﴿ انّما أمرُهُ إذا أراد شيئاً أن يقول له كُن فيكون﴾1 ولذا هرگاه چيزي را اراده كند وبخواهد باشد،آن چيز با همين اراده و خواست ، درحيطه نفس، موجود و متحقّق مي شود. وليِ ّواقعي و حقيقي اشياء واشخاص كه نفس همه ي انسان ها درولايت داشتن مظهر اويند،فقط وفقط، ذات اقدس الهي است؛ چنان كه درقرآن كريم ولايت را دروجود خداوند منحصر مي كند و مي فرمايد: ﴿ فالله هو الوليّ﴾2.
((ولايت برتشريع)) همان ولايت برقانونگذاري وتشريع احكام است ،يعني اين كه كسي، سرپرست جَعْلِ قانون و وضع كننده ي اصول و مواد قانوني باشد. اين ولايت كه درحيطه ي قوانين است ونه دردايره ي موجودات واقعي و تكويني، اگر چه نسبت به وضع قانون تخلّف پذير نيست يعني با اراده مبدء جَعل قانون، بدون فاصله ، اصل قانون جعل مي شود، ليكن درمقام امتثال، قابل تخلّف وعصيان است؛يعني ممكن است افراد بشر، قانونِ قانونگذاري را اطاعت نمايند و ممكن است دست به عصيان بزنند وآن را نپذيرند؛ زيرا انسان برخلاف حيوانات،آزاد آفريده شده و مي تواند هريك از دو راه عصيان و اطاعت را انتخاب كند و در عمل آن را بپيمايد. درمباحث گذشته گفته شد3 كه تنها قانون كامل وشايسته براي انسان، قانوني است كه ازسوي خالق انسان وجهان و خداي عالِم و حكيم مطلق باشد ولذا، ولايت برتشريع و قانونگذاري ، منحصر به ذات اقدس اله است، چنان كه قرآن كريم دراين باره فرموده است:﴿ إن الحكم إلاّ لله﴾4 .
((ولايت تشريعي)) يعني نوعي سرپرستي كه نه ولايت تكويني است ونه ولايت برتشريع وقانون ،بلكه ولايتي است درمحدوده ي تشريع و تابع قانون الهي كه خود بردوقسم است: يكي ولايت برمحجوران وديگري ولايت برجامعه ي خردمندان.
پيش از آن كه به بيان دو قسم ولايت تشريعي بپردازيم، يادسپاري اين نكته ضروري است كه ولايت تشريعي با دو قسمش ، همانند ولايت برتشريع ، مربوط به رابطه ي تكويني وعلّي ومعلولي نيست، بلكه ازامور اعتباري و قراردادي است5 ؛ البته ولايت برتشريع ،با يك تحليل عقلي كه ضمناً اشاره شد ، به سنخ ولايت تكويني برمي گردد؛ زيرا قلمرو ولايت برتشريع، همانا فعل خود شارع است؛ يعني او ولايت براراده ي تشريع دارد كه از آن به (( ارادﺓ التشريع)) ياد مي شود نه (( اراده ي تشريعيّه)).

ولايت برمحجوران؛ ولايت برجامعه ي خردمندان

ولايت درمحدوده ي تشريع، درقرآن كريم ودرروايات اسلامي، گاهي به معناي تصدّي امور مردگان يا كساني كه براثر قصور علمي يا عجز عملي يا عدم حضور، نمي توانند حق خود را استيفا كنند وگاهي به معناي تصدي امور جامعه ي انساني.
به عنوان نمونه ي ؛فرمايش رسول خدا (صلي الله عليه وآله وسلّم) در واقعه ي غديرخم: (( ألست أوليٰ بكم من أنفسكم)) 6 ؛(( من كنت مولاٰه فعلىٌ مولاٰه))7 و همچنبن آياتي مانندِ﴿النّبيّ أوليٰ بالمؤمنين من أنفسهم﴾8 و﴿ إنّما وليّكم الله و رسوله والّذين ٰامنوا الّذين يقيمون الصلاﺓ و يؤتون الزّكوﺓ وهم راكعون﴾9 ؛ بازگو كننده ي ولايت و سرپرستي و اداره ي امورجامعه اسلامي است و ازسوي ديگر، آياتي نظير:﴿ ومن قتل مظلوماً فقد جعلنا لوليّه سلطاناً فلا يسرف في القتل﴾10 ﴿واهله ثم لنقولَنَّ لوليه ما شهدنا مَهْلك اهله﴾11 و ﴿فإن كان الّذي عليه الحقّ سفيهاً أو ضعيفاً أو لا يستطيع أن يُمِلّ هو فليملل وليه بالعدل ﴾12 ، درباره ي ولايت سرپرستي مردگان و سفيهان و محجوران است.
درفقه اسلامي نيز همين دوگونه ازولايت آمده است.ولايت برجامعه، اعمّ از كشورداري و قضاء و داوري، درمبحث جهاد وامر به معروف ونهي از منكر فقه مطرح شده است. همه ي فقيهاني كه به فلسفه ي فقه انديشيده اند، ضرورت والي براي جامعه را به روشني درك كرده اند؛ مثلاً فقيه بزرگوار،صاحب جواهر(ره)، دربخش امر به معروف ونهي ازمنكر،پس ازطرح مسأله ي جنگ و امر به معروف و نهي ازمنكر مي گويد: (( ممّا يظهر بأدني تأمّل فى النّصوص وملاحظتهم حال الشيعـﺓ و خصوصاً علماء الشيعـﺓ فى زمن الغيبـﺓ و الخفاء بالتوقيع الّذى جاء إلي مفيد من ناحيـﺓ المقدسـﺓ وما اشتمل عليه من التبجيل والتعظيم بل لولا عموم الولايـﺓ لبقي كثير من الأ ُمور المتعلّقـﺓ بشيعتهم معطّلـﺓ فمن الغريب وسوسـﺓ بعض النّاس فى ذلك بل كانه ما ذاق من طعم الفقه شيئاً))13 .
آن چه اين فقيه بزرگوار برآن تأكيد دارد، يك مسأله ي عقلي است. وي پس از انديشه درانبوهي ازاحكام اسلامي درزمينه هاي گوناگون حيات بشري، به اين نتيجه رسيد كه اين احكام فراوان، به قطع، نيازمند متولّي و مجري است ودرغير اين صورت، امورزندگي شيعيان درعصر غيبت ولي عصر(عج) ، معطّل مي ماند. وي براي تأكيد براين مسأله مي گويد: كسي كه درولايت فقيه وسوسه كند، گويا طعم فقه را نچشيده و فلسفه وجودي دين و احكام آن را درنيافته است. ايشان درنهايت مي گويد: بعيد است كه فقيه جامع الشرايط،حق جهاد ابتدايي نداشته باشد14.صاحب جواهر(ره) درمبحث قضاء جواهرنيز همين مطالب را درباره ي گستره ي ولايت فقيه درعصر غيبت آورده است.15
نظر شيخ انصاري(ره) درباره ي حكومت و ولايت فقيه را بايد دركتاب قضا جستجو نمود نه دررسائل و مكاسب. ايشان دركتاب قضا چنين مي فرمايد: از روايات گذشته ظاهر مي شود كه حكم فقيه، درتمام خصوصيت هاي احكام شرعي و درتمام موضوعات خاص آنها، براي ترتيب دادن احكام برآنها نافذ مي باشد؛ زيرا متبادر ازلفظ((حاكم)) درمقبوله ي عمرين حنظله، همان ((متسلّط مطلق)) است؛يعني اين كه امام (عليه السلام)فرمودند: ((فإنّى قد جعلته عليكم حاكماً))16 ، نظير گفتار سلطان و حاكم است كه به اهل شهري بگويد: ((من فلان شخص را حاكم برشما قرار دادم )) كه ازاين تعبير، برمي آيد كه سلطان، فلان شخص را درهمه ي اموركلّي و جزيي شهروندان كه به حكومت برمي گردد، مسلّط نموده است.17
ولايت رايج دركتب فقهي، مربوط به ولايت برمحجوران و ناتوانان است. درباب طهارت وقصاص و ديات ، ودرباب حجر و مانندآن، ولايتي مطرح است كه درباره ي مردگان يا كساني است كه توان اداره ي امور خود را ندارند ؛ مانند: سفيه و مجنون و مفلس و بچه هاي كوچك و غير مكلّف و ... . دركتاب طهارت، سخن ازمرده است كه بايد وليّ و سرپرستي داشته باشد تا امور واجب او ازقبيل تغسيل و تحنيط و نماز و كفن و دفن را انجام دهد.دركتاب قصاص وديات، بحث برسرآن است كه اگركسي كشته شد، بازماندگانش(( وليّ دم)) او هستند ودرصورت عمدي بودن قتل،حق قصاص دارند واگر رضايت دهند، مي توانند مالي را با مصالحه به عنوان ديه ي مرده بگيرند؛ خواه ازمقدار معيّن ديه بيشتر باشد يا كمتر؛ زيرا خود او نمي تواند به امور خويش قيام كند و نيازمند وليّ و سرپرست است. بخش ديگري ازفقه، مربوط به كتاب ((حجر)) است ودر آنجا سخن ازكساني است كه دراثرصِغَر و كوچكي و يا دراثر سفاهت و جنون ويا به دليل ورشكسته شدن(مفلس) ،محجور و ممنوع از تصرف هستند وچون خود آنان توانايي لازم را براي استيفاي حقوق ندارند و از اين جهت، به ولّي و سرپرستي نيازدارند تا امورشان را اداره كند.
بسياري ازافرادي كه درذمّ ولايت فقيه سخن گفته اند، توهم نموده اند كه ولايت فقيه چيزي ازسنخ ولايت اين ابواب فقهي است واين، تصور نادرستي است؛ زيرا امت اسلامي ، نه مرده است ،نه صغير، نه سفيه ، نه ديوانه ، ونه مفلس.
ولايت فقيه، تفاوت اساسي با ((ولايت برمحجوران )) دارد؛ زيرا يكي مربوط به افراد ناتوان است و ديگري مربوط به اداره جامعه اسلامي، يكي براي حفظ حقوق مردگان و سفيهان و محجوران و صغيران است وديگري براي اجراي احكام اسلامي و تأمين مصالح مادّي و معنوي جامعه اسلامي و حفظ نظام و كشور دربرابر دشمنان و حفظ وحدت و تقويت خردمندي و دينداري و كمال يابي. تفاوت دوّم اين كه ؛ وليّ محجورين و ناتوانان ، گاهي غيرمستقيم و به صورت تسبيب، وگاهي به صورت مستقيم و مباشرتاَ در امور آنان دخالت مي كند واز سوي آنان، امورشان را به اجرا در مي آورد – لذا آنان، (( مورد كار)) مي باشند نه ((مصدر كار)) ( به استثناء حجر تفليس و مانند آن)- امّا وليّ جامعه ي خردمندان و امّت اسلامي ، با تقويت انديشه و انگيزه ، آنان را به حركت و قيام براي خدا و تحقّق ارزش هاي اسلامي دعوت مي نمايد- ولذا مردم ، ((مصدر كار)) مي باشند نه (( مورد كار)) – چنان كه هدف همه ي پيامبران الهي همين بوده است:
﴿ لقد أرسلنا رُسلنا بالبيّنات وأنزلنا معهم الكتاب و الميزان ليقوم النّاس بالقسط﴾18 . قيام مردم به قسط وعدل،يكي از اهداف ولايت فقيه است كه هر عاقل وخردمندي ، آن رانيكو وبلكه ضروري مي داند. درجامعه ي اسلامي، كارهاي شخصي را خود افراد خردورز انجام مي دهند و كارهايي كه به اصل مكتب برمي گردد ويا جنبه ي عمومي دارد ، والي مسلمين، آنها را به نحو مباشرت يا تسبيب انجام مي دهد.
بنابر آن چه گذشت، ولايت فقيه، نه ازسنخ ولايت تكويني است ونه از سنخ ولايت برتشريع و قانونگذاري ونه ازنوع ولايت برمحجوران و مردگان؛ بلكه ولايتِ مديريتي برجامعه ي اسلامي است كه به منظور اجراي احكام و تحقّق ارزش هاي ديني و شكوفا ساختن استعدادهاي افراد جامعه (اثاره ي دفائن عقول) و رساندن آنان به كمال وتعالي درخور خويش صورت مي گيرد.

پي نوشت:

1. سوره ي يس، آيه ي82 .
2. سوره ي شوري ،آيه ي 9.
3. رك:ص 53.
4. سوره ي يوسف(ع)،آيه ي 67.
5. اعتباري وقراردادي بودن ولايت، به تفضيل درص414 توضيح داده شده است.
6.بحار، ج 27، ص 243،ح1.
7. كافي؛ج1،ص295،ح3.
8. سوره ي أحزاب ، آيه ي 6.
9. سوره ي مائده،آيه ي55.
10.سوره ي إسراء ،آيه ي33.
11. سوره ي نمل، آيه ي49.
12.سوره ي بقره، آيه ي282.
13. جواهر الكلام؛ج 1،ص397.
14. جواهر الكلام؛ج1. ص397.
15.همان؛ج40،ص 31.
16. بحار؛ج2، ص 221،ح1.
17. قضا وشهادات، ط كنگره ،شماره ي 22،ص 8 و9.
18. سوره ي حديد، آيه ي 25.

منبع:ولايت فقيه( ولايت فقاهت وعدالت) ، آيت الله جوادي آملي، مركز نشراسراءچ5، سال1384، صص122 تا 129

 
ثبت نظر شما  
نام و نام خانوادگی
 
نشانی پست الکترونیکی
 
متن نظر شما
 
   
م
عالی بود
یک شنبه 10 اردیبهشت 1391
ت
خوب بود
سه شنبه 13 مهر 1389
محسن نعمتي
براي تحقيق اجتماعيم خيلي عالي بود
دوشنبه 23 اسفند 1389
سعید کرمی
جالب بود . اگه وقت داری کمی بیشتر تحقیق کن و مطالبت رو بیشتر کن
یک شنبه 19 آذر 1391








ارتباط با ما نوار ابزار اخبار ایران و جهان تاریخ و سیاست مهدویت علمی فرهنگی خانواده معارف اسلامی صفحه اصلی

پرتال فرهنگی اطلاع رسانی نور
copyright 2007 Noorportal.net All Right Reserved ©
صفحه اصلیارتباط با مانقشه سایتدرباره ما