صحابه*

صحابی مفرد صحابه است و به یاران حضرت محمد(ص) گفته می شود. صحابی کسی است که حضرت رسول (ص) را ملاقات کرده و مسلمان شده و با اسلام از دنیا رفته است، حدیثی از حضرت رسول روایت کند یا نکند، در خدمت او به جهاد رفته باشد، او را به چشم ببیند، یا به علت عارضه کوری از دیدن با چشم محروم باشد، مدت ملاقات به اندازه دیدن معمولی باشد یا به هم نشینی بکشد.بعضی گفته اند: کسانی که پیش از بعثت، آن حضرت را دیده و ایمان به بعثت آن حضرت داشته باشند در تعریف صحابه داخل اند، اگرچه بعثت او را درک نکرده باشند.
و نیز گفته اند: کسانی که پیش از بعثت، آن حضرت ملاقات کرده اند اعم است از اینکه انسان باشد و یا از جنیان به حساب آید به موجب این تعریف، کسانی که پیامبر را دیده و به او ایمان آورده اند و آنگاه از اسلام برگشته اند و در حال ارتداد مرده اند، داخل صحابه نیستند، مانند عبدالله بن جحش، که پس از اسلام آوردن به مسیحیت گروید، و مسیحی از این جهان رخت بربست. اما کسانی که پس از ملاقات با پیامبر و گرویدن به اسلام، مرتد شده اند و بعد دوباره به اسلام برگشته اند و موفق به دیدن حضرت رسول (ص) نشده اند، مانند اشعث کندی، جزء صحابه به شمار می آیند که این عقیده ی بیشتر اهل سنت است.
بعضی نیز در تعریف صحابی چهارم چیز را این شرایط دانسته اند:
1. مجالست او با پیامبر(ص) طولانی باشد؛
2. از او روایت کند و روایت او ذکرشود؛
3. با پیامبر در جهادی شرکت کرده باشد؛
4. در کنار پیامبر در جهاد کشته شده باشد.
اهل سنت بر عادل بودن صحابه متفق اند و بر ادعای خود از قرآن به آیاتی از قبیل «کنتم خیر امة اخرجت للناس»(1) و احادیثی مانند «اصحابی کالنجوم بایهم اقتدیتم اهتدیتم»(2) استدلال می کنند. به همین جهت، روایات ایشان را قبول دارند و به آنهاعمل می کنند.
صحابه در نظر اهل سنت از جهت فضیلت در درجات مختلف قرار دارند. به اجماع اهل سنت، افضل همه ی صحابه ابوبکر، و آنگاه عمر، عثمان، علی(ع) و پس از او بقیه عشره ی مبشره- ده نفر از صحابه که پیامبر ایشان را به بهشت بشارت داده است- می باشند. به عقیده ی آنان، مهاجرین از انصار، و اصحاب بدر بر دیگر صحابه برتری دارند. در نظر اهل سنت، عدالت همه ی صحابه با اختلافات، مناقشات و حتی جنگ های ایشان با یکدیگر تناقضی ندارد.
در نظر شیعه، اصحاب پیامبر همانند سایر مردم اند، و در میان آنهاعادل و فاسق و منافق یافت می شود. به نظر شیعه و نیز چنانکه بررسی حوادث زمان رسول خدا(ص) نشان می دهد، با وجود مراتب معنوی اصحاب، به طورکلی، سرپیچی از فرمان پیامبر، در میان آنان، بی سابقه نبوده است. به درستی می توان گفت هنوز ناخالصی هایی در برخی از مسلمانان آن روز وجود داشت که موجب می شدهمه جا و همیشه در برابر دستور خدا و پیامبر، تسلیم و اطاعت از خود نشان ندهند و وقتی فرمان پیامبر(ص) با تمایلات شخصی، گرایش قبیلگی یا افکار سیاسی آنان همسونبود، با نوعی خودرأیی و اجتهاد ناموجه، درصدد آن بودند تا پیامبر را از تصمیم خود منصرف سازند و یا در اجرای آن کوتاهی کنند و یا به آن حضرت اعتراض نمایند.(3)
افزون بر این، تعدادی از آیات به مسلمانان هشدار می دهد که از تمرّد فرمان پیامبر یا سبقت بر او خودداری کنند. در قرآن آمده است:
(یا ایها الذین آمنوا اطیعوالله و رسوله و لاتولوا عنه و انتم تسمعون)(4)
(... فلیحذر الذین یخالفون عن أمره أن تصیبهم فتنة أو یصیبهم عذاب ألیم)(5)
(و ما کان لمؤمن و لامؤمنة اذا قضی الله و رسوله أمراً أن یکون لهم الخیرة من أمرهم و من یعص الله و رسوله فقد ضل ضلالاً مبیناً)(6)
همچنین شیعه حدیث «اصحابی کالنجوم...» را از مفتریا ت می داند؛ چرا که با عقل ناسازگار است و چنانکه گذشت، سرگذشت برخی از اصحاب که در زمان پیامبر(ص) با خود آن حضرت مخالفت هایی داشتند و مورد توبیخ قرآن نیز قرار گرفته اند، راهی برای صحّت این حدیث نمی گذارد. چنانکه درگیری و جنگ برخی از صحابه با خلفای چهارگانه ی نخستین و ریختن خون صدها مسلمان، توجیهی برای پیروی از همه ی صحابه باقی نمی گذارد.

پی نوشت

*. دایرة المعارف تشیّع، ج 2، ص 1554.
1. آل عمران/110.
2. فتح الباری فی صحیح البخاری، عسقلانی، ج4، ص 49.
3. ر.ک: النص و الاجتهاد، سید شرف الدین عاملی.
4. انفال/20.
5. نور/63.
6. احزاب/36.
و رک: نثرطوبی، ابوالحسن شعرانی، ماده صحب؛ تهذیب الاسماء و اللغات، یحیی بن شرف النووی الدمشقی، ج 3، ص 164 به بعد؛ معالم المدرسین، سید مرتضی عسگری ، ج 1، ص 119 به بعد؛ التفسیر الموضوعی للقرآن، سمیع عاطف الزین، ماده صحب ؛ تدریب الراوی، جلال الدین سیوطی، ج 2، ص 667؛ اسدالغابة فی معرفة الصحابة، ابن الاثیر، ج 1، ص 10؛ کشاف اصطلاحات الفنون، تهانوی، ج1، ص 808؛ لغتنامه دهخدا، ح 32، ص 142، لفظ صحابه؛ مفردات الفاظ القرآن راغب اصفهانی، ماده صحب، ص 275؛ صحابه در قرآن، علیانسب، ج 1، ص 19به بعد.

منبع: ماهنامه ی معارف، شماره ی 31، ص47.

مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات مقالات آموزشگاه رایانه اخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهاناخبار ایران و جهانبانک سوال و جوابجوان امروزدانلود نرم افزار