کد مقاله : 12135        مسیر مقاله در نقشه سایت : , خانواده , تعلیم و تربیت , تربیت دینی

راههای ایجاد محبت اهل بیت (علیهم السلام) در کودکان و نوجوانان


راههای ایجاد محبت اهل بیت (علیهم السلام) در کودکان و نوجوانان

قسمت نهم

17.معرفی کتاب و ارایه ی سیر مطالعاتی و خرید کتب و مجلات و نوارهای مربوط به اهل بیت علیهم السلام

یکی از بهترین و موثرترین روش های تربیتی برای فرزندان،ایجاد تسهیلات و امکانات لازم برای کسب معرفت و ارتقای مدارج علمی و رشد و آگاهی آنان است. خرید کتاب های مفید و مناسب ، خدید جزوات ، مجلات، نوار و فیلم (1) در موضوع معارف قرآنی و اهل بیت و امام زمان (علیهم السلام) یکی از راه های مناسب،برای علاقمند نمودن فرزندان به مباحث مهدویت است.
هم چنین ارایه ی سیر مطالعاتی مناسب و جدول راهنما برای مطالعه ی مباحث مربوط به اهل بیت (علیهم السلام) و امام زمان (علیه السلام)،راهکار بسترسازی مناسبی برای گرایش به مطالعه و تحقیق در این خصوص است.
این نوعی کار فرهنگی است که با شناختن و شناساندن کتاب های خوب،جذّاب و سازنده در مورد اهل بیت (علیهم السلام)،از علاقه ی به مطالعه ی بچه ها استفاده کنیم. کتابی که به مسابقه می گذاریم یا برای تلخیص پیشنهاد می کنیم یا موضوعی که برای مقاله نویسی و شعر و قصّه،حتی عکس و نقاشی می دهیم،اگر سوژه های اهل بیتی داشته باشد مفید است. با کشاندن روزنامه دیواری و فعالیت ها فرهنگی تبلیغاتی دانش آموزان به این سمت و سوی،یا درخواستِ خاطره نویسی از موضوعاتی چون زیارت،عاشورا،نیمه ی شعبان،شب قدر،مجالس سوگواری و امثال این ها می توان به تقویت این حسّ و علاقه کمک کرد. (2)
شناسایی این گونه کتاب های موفق و جاذب و معرفی شوق آفرین آن ها،هم ذوق می خواهد،هم تخصص،موضوع و سوژدادن نیز در برنامه های (فوق برنامه) همین طور است.

18.ذکر قصه و حکایات مربوط ائمه ی اطهار علیهم السلام مخصوصاً امام زمان علیه السلام و دلدادگان به ایشان

یکی از مهم ترین عوامل تربیتی در مورد کودکان و نوجوانان ، استفاده از شیوه ی قصه گویی و نقل حکایات صحیح و واقعی است. قرآن کریم از این روش تربیتی،مکرّر استفاده نموده است و ما نیز می توانیم از این شیوه برای تربیت فرزندان ولایتی و امام زمانی استفاده ببریم.
ذکر عنایات امام زمان (علیه السلام) برای دانشمندان و سایر مردم و نقل تشرفات افراد دلسوخته و عاشق به ساحت مقدس امام عصر (علیه السلام) روح و روان فرزندان ما را تحت تأثیر نورانیّت و اشراف حضرت قرار می دهد و آنان را مأنوس و همراه حضرت می سازد.
کتاب های مختلفی در این زمینه به رشته ی تحریر درآمده که به ذکر چند نمونه آن می پردازیم:
• عنایات حضرت مهدی (علیه السلام) به علما و طلاب،محمدرضا باقی اصفهانی
• مجموعه ی دیدار یار،علی کرمی
• برکت حضرت ولی عصر (علیه السلام) ، سید جواد معلم
به جز داستان هایی از زندگی اهل بیت (علیهم السلام) که در جای خود،تأثیر عاطفی و محبت آور دارد (3) نقل قصه ها و سرگذشت های کسانی که شیفته ی این خاندان بوده و هستند و این محبت در زندگی،فداکاری،ایثار،خدمات و حالات خاص و زیارت ها و توسل های آنان مشهور بوده،برای جذب به این خاندان و ایجاد محبت،مفید است.
داستان شیفتگی ابوذر به پیامبر خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) ، عشق اُویس قَرَنی به آن حضرت،محبت های عمیق یاران و اصحاب حضرت علی (علیه السلام) به آن حضرت،نمونه هایی از دلباختگی یاران سیدالشهداء (علیه السلام)،کسانی که در راه زیارت ائمه چه در حال حیات شان یا پس از وفات شان و نسبت به زیارت مرقدهای ائمه ، عشق و اخلاص و رنجها و تلاشها داشته اند،آنان که با همه سختگیری های بنی امیه و بنی عباس نسبت به موالیان اهل بیت (علیهم السلام) ، هم چنان به محبت آنان وفادار می ماندند،آنان که برای زیارت کربلا از همه چیز می گذشتند،شیفتگان دیدار حضرت مهدی (علیه السلام) و ره یافتگان به وصال آن محبوب و شوق و دلدادگی های منتظران،آن چه در ایام دفاع مقدس در حالات و روحیات و جانفشانی های رزمندگان و شهدا جلوه می کرد و به خاطر کربلا و به شوق زیارت و به عشق عنایات حضرت مهدی (علیه السلام) و حضرت زهرا (سلام الله علیها) در جبهه ها حماسه می آفریدند و فدای این عشق مقدس می شدند،آنان که به خاطر عشق به اهل بیت (علیهم السلام) ، عظیم ترین خدمات و کارهای خیر و خرجها و احسانها را داشته اند،داستان حواریون و یاران ویژه ی هریک از ائمه،و...
بسیاری از این گونه سرگذشت ها و حکایات،اثر شگفت دارد،بخصوص برای کودکان و نوجوانان که گرایش شدید به قصه دارند و از داستانها (الگو) می گیرند و نسبت به (قهرمان) های قصه ها دلبستگی و علاقه پیدا می کنند.
البته زبان گفتناری و نوشتاری این گونه داستانها هرچه شیرین تر و شیواتر و هنرمندانه تر باشد،میزان تأثیر بیشتر است.

19.واسپاری کودک به استاد و معلم دوستدار اهل بیت علیهم السلام

نقش معلم و استاد و تأثیرگذاری مثیت و یا منفی او در تربیت و شخصیت کودک و نوجوان بر هیچ کس پوشیده نیست؛چرا که اساساً خداوند متعال در قرآن کریم در توضیح چگونگی ورود انسان به دنیا می فرماید:
(والله اخرجکم من بطون امهاتکم لا تعلمون شیئا و جعل لکم السمع والابصار والافئده لعلکم تشکرون) (4)
و خداوند شما را از شکم مادرانتان بیرون آورد،در حالی که هیچ نمی دانستید و برای شما گوش و چشم ها و دل ها قرار داد،شاید شما شکر کنید.
از این آیه برداشت می شود که شکر واقعی نعمتِ چشم و گوش،تحصیل علم است،زیرا ابتدای آیه می فرماید: شما نمی دانستید،من به شما چشم و گوش دادم تا شکر کنید (یعنی علم بیاموزید). (وجعل لکم السمع والابصار ... لعلکم تشکرون) (5)
خداوند متعال قلب انسان را مانند لوحی سفید آماده ی نگارش قرار داده و وارد به دنیا می نماید. از سویی حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند: (العلم فی الصغر کالنقش فی الحجر) (6) ؛ (آموزش در کودکی هم چون نگارش متنی بر سنگ است).
به عبارتی،آموزش و تأثیرگذاری رفتاری معلم بر فرزند،هم چون تأثیرگذاری کشاورز در زمینی بایر است که با بذرافشانی کمیت و کیفیت محصول آینده را رقم می زند. در سیره ی حضرت سیدالشهداء (علیه السلام) است که حضرت برای آموزش توحید و حمد،فرزند خود را به دست استاد سپرد و پس از موفقیت استاد،برای او هدایا و پاداش های مکفی مقرر داشت.
عبدالرحمن سلمی به فرزند امام حسین (علیه السلام) سوره ی حمد را آموخت. وقتی کودک در حضور پدر سوره را خواند ، حضرت حسین (علیه السلام) علاوه بر پول نقد و پارچه ای که از راه حق شناسی به معلم طفل داد،دهان آموزگار را از دُر پر کرد. فقیل له فی ذلک فقال علیه السلام: و این یقع هذا من عطائه یعنی تعلیمه؟
کسانی که از این همه عطا تعجب کردند و در آن باره از حضرت سوال کردند؛امام حسین (علیه السلام) در جواب فرمود: کجا پاداش مالی من با اعطای آموزش این معلم برابری می کند؟ یعنی خدمت تعلیم سوره ی حمد از عطای مالی من ارزنده تر است. (7)
از این عمل امام سوّمین نتیجه می گیریم که:
الف) تأثیر تربیتی و آموزشی استاد بر روح و جان کودک بیشتر از والدین است.
ب) باید برای تربیت دینی فرزندان خود،معلم و آموزگار امین انتخاب نمود.
ج) واگذاری فرزند به استاد جهت آموزش قرآن و مطالب توحیدی و اعتقادی لازم است.
د) باید جهت تشویق و قدردانی از استاد و معلم قرآن و عقاید،هدایایی به او هدیه نمود.
هـ) آموزش مسایل دینی در کودکی و نوجوانی بسیار با اهمیت و مهم است.
و) قرار دادن استاد خصوصی و تدریس خصوصی و هزینه ای ویژه،برای تربیت دینی فرزندان مهم و مفید است.
در همین راستا،یکی از داستان های شگفت تاریخی،قصه ی ممنوعیت لعن و جسارت به مقام مقدس امیرالمومنین (علیه السلام) توسط عمربن عبدالعزیز و بررسی ریشه های آن است.
سبّ علی (علیه السلام) ممنوع!
عمربن عبدالعزیز (در قیاس با دیگر خلفای اموی) مردی نسبتاً دادگر بود و هرچند به خاطر عدم امضای حکومت او از سوی جانشینان معصوم پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم) ، وی نیز از جرگه ی طاغوتیان شمرده می شود،اما به هر حال با بسیاری از مظالم اسلاف خویش درافتاد که مهم ترین آن ها را می توان از میان برداشتن بدعت سبّ امیر مومنان (علیه السلام) دانست.
این بدعات،میراث شوم معاویه بود. معاویه که پس از شهادت امیرمومنان (علیه السلام) کاملاً بر اوضاع مسلط شده بود،تصمیم گرفت با ایجاد تبلیغات و شعارهای مخالف،علی (علیه السلام) را به صورت منفورترین مرد عالم اسلام!! معرفی کند که برای رسیدن به این هدف پلیدش،دستورداد که در روزهای جمعه،بر فراز منابر لعن و دشنام علی (علیه السلام) را ضمیمه ی خطبه کنند! این بدعت شوم رایج و عملی گردید و در افکار عمومی اثر بخشید و به صورت امر ریشه داری درآمد به طوری که کودکان با کینه ی علی (علیه السلام) بزرگ شدند و بزرگترها با احساسات ضد علی (علیه السلام) از دنیا رفتند.
بعد از معاویه،خلفای دیگر اموی نیز این روش را ادامه دادند و این بدعت تا اواخر سده ی اول هجری که عمربن عبدالعزیز دست به این اقدام بزرگ بزند چیست؟ این شرح جریان را از زبان خود او بشنوید.
عمربن عبدالعزیز می گوید:
من در مدینه تحصیل علم می کردم و ملازم خدمت عبیدالله بن عبدالله بن عتبه بن مسعود بودم. به او خبر رسیده بود که من نیز مانند سایر بنی امیه،سبّ علی (علیه السلام) می کنم. (لازم به ذکر است که عبیدالله مردی خداشناس و با ایمان و آگاه بود.) روزی به محضر او آمدم. مشغول نماز بود. نشستم تا نمازش تمام شود. پس از فراغت به من توجهی کرد و فرمود: از کجا دانستی که خداوند بر اصحاب بدر و بیعت رضوان غضب کرده است پس از ان که از آنان راضی شده بود؟
گفتم: من چنین سخنی نشنیده ام.
فرمود: این چیست که از تو به من درباره ی علی (علیه السلام) خبر داده اند؟
گفتم: از پیشگاه خداوند بزرگ و از شما پوزش می طلبم و از آن تاریخ سبّ علی (علیه السلام) را ترک گفتم. سخنان منطقی و موثر استاد،کارِ خود را کرد و او را سخت تحت تاثیر قرار داد. پسر عبدالعزیز از آن روز تصمیم گرفت دیگر نام علی (علیه السلام) را به زشتی نبرد. اما باز در کوچه و بازار و هنگام بازی با کودکان،همه جا می شنید که مردم بی پروا،علی (علیه السلام) را لعن می کنند تا آن که حادثه ی دیگری اتفاق افتاد و او را در تصمیم خود استوار ساخت. حادثه از این قرار بود که پدر عمر از طرف حکومت مرکزی شام،حاکم مدینه بود و در روزهای جمعه،طبق معمول،ضمن خطبه ی نماز جمعه،علی (علیه السلام) را لعن می کرد و خطبه را با سبّ آن حضرت به پایان می رسانید.
روزی پسرش عمر به وی گفت:
-پدر! تو هر وقت خطبه می خوانی در هر موضوعی که وارد بحث می شوی،داد سخن می دهی و با کمال فصاحت و بلاغت از عهده ی بیان مطلب بر می آیی،ولی همین که نوبت به لعن علی (علیه السلام) می رسد،زبانت یک نوع لکنت پیدا می کند. علت این امر چیست؟
-فرزندم آیا تو متوجه این مطلب شده ای؟
-بلی پدر!
-فرزندم،این مردم که پیرامون ما جمع شده اند و پای منبر ما می نشینند،اگر آن چه من از فضایل علی (علیه السلام) می دانم بدانند،از اطراف ما پراکنده شده،دنبال فرزندان او خواهند رفت!
عمربن عبدالعزیز که هنوز سخنان استاد در گوشش طنین انداز بود،چون این اعتراف را از پدر خود شنید،سخت تکان خورد و با خود عهد کرد که اگر روزی به قدرت برسد،این بدعت را از میان بردارد. لذا به مجرد آن که در سال 99 هجری به خلافت رسید ، به آرزوی دیرینه ی خود جامه ی عمل پوشانید و طی بخش نامه ای دستور داد که در منابر به جای لعن علی (علیه السلام) آیه ی (ان الله یامر بالعدل و الاحسان و ایتاء ذی القربی و ینهی عن الفحشاء والمنکر والبغی یعظکم لعلکم تذکرون) (8) تلاوت شود.
از این قضیه و قضایایی مانند آن استفاده می شود که واردات فکری کودکان،برنامه ی زندگی اجتماعی آنان است. خاطرات خوب و بدی که در کودک به وجود می آید محو نمی شود و آثار مطلوب و نامطلوب آن ها از دوران نوجوانی در اجتماع بروز می کند. (9)

پی نوشت ها:

1. جهت کسب اطلاعات بیشتر می توانید به سیر مطالعاتی مباحث مهدویت که در بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (علیه السلام) تهیه شده است،مراجعه فرمایید.
2. در این زمینه خاطراتِ (زیارت) که کانون پرورش فکری،از خاطرات بچه ها از زیارت مشهد مقدس چاپ کرده است،نمونه ی موفق است. شبیه آن کتاب (سحرخیزان تنها) در مورد روزه ی ماه رمضان است. خاطراتی که بچه ها از امام امت یا شهیدان نوشته اند،یا نامه های آنان خطاب به حضرت امام،همین تأثیر را داشته است.
3. در این زمینه ها از جمله: (حکایت ها و هدایت ها) ، فصل اول، محمد جواد صاحبی، (قصه های نماز) ، (غنچه های نور) و ( قصه هایی از زندگی معصومین علیهم السلام) ، جواد نعیمی ، (قصه های خوب از بچه های خوب) جلد 8 ، مهدی آذریزدی ، (تادریا) محمدسادات اخوی و... برای جوانان و نوجوانان مفید است.
4. نحل / 87.
5. تفسیر نور،ج6،ص 431.
6. غررالحکم.
7. کودک فلسفی،ج2.
8. نحل / 90.
9. با استفاده از سیره ی پیشوایان،ص 317 به بعد و کودک فلسفی،ج2،ص 30 به بعد.

منابع

شهاب قبس،مهدي نيلي پور،انتشارات سلسبيل،1385
عشق برتر،جواد محدثي،بوستان كتاب قم،1381

سيداميرحسين كامراني راد