کد مقاله : 41636        مسیر مقاله در نقشه سایت : , خانواده , جوان و جوانی , دوست و دوست یابی

چه کنيم تا گرفتار روابط و دوستي هاي ويران‌گر نشويم؟


چه کنيم تا گرفتار روابط و دوستي هاي ويران‌گر نشويم؟

جوانان و نوجواناني که روابط نامطلوب و ناسالم دارند و با افراد منحرف و بي‌بند و بار دوست و رفيق هستند، کم کم به انحراف کشيده مي شوند و تحت تأثير امور شهواني قرار مي گيرند.
زندگي ما بازتاب کامل باورهاي ماست. ما وقتي باورهايمان را نسبت به خدا، خود، زندگي و ديگر انسان ها تغيير مي دهيم، زندگي‌مان هم تغيير مي کند؛ «إن الله لا يغير ما بقومٍ حتي يغيروا ما بأنفسهم» و تا زماني که باور نکني که توانايي هاي تو بيش از مسائل و مشکلات زندگي‌ات مي باشد و تو قادري مسائل زندگي‌ات را به درستي حل کني و بر مشکلات فائق آيي، هيچ اتفاق مثبتي در دنياي تو رخ نمي دهد.
انساني که بر اين باور است که خودش خالق سرنوشت خود است، با انتخاب ها و استفاده صحيح از فرصت هاي زندگي، آينده‌اش را مي سازد و آن موقع است که خودش را به دست شانس نمي سپارد؛ بلکه با بلندهمتي و تلاش مستمر، به ياري خداي رحمان، آينده‌اي زيبا براي خود خلق مي کند و از لحظه لحظه زندگي‌اش، لذت مي برد و اميدوارانه به دستاوردهاي بيشتر و بالاتر مي انديشد.
علت ناآرامي بسياري از مردم را بايد در نوع انديشه آنها درباره زندگي جست‌وجو کرد. برخي تصور مي کنند که هر چه رنج و مشقت است، گريبان آنها را گرفته است. اين افراد از کاه، کوه مي سازند و همواره از روزگار و بخت بد خويش مي نالند.
امام علي عليه السلام مي‌فرمايد: «روزگار هر انساني، دو روز بيش نيست؛ روزي که مطابق خواست اوست و روزي ديگر که به زيان او رقم مي خورد».1
در نامه امام علي عليه السلام به امام حسن عليه السلام آمده است: «قانون زندگي بر اين پايه نيست که هر طالبي به مقصدش برسد».2
ديل کارنگي مي‌نويسد: «افکار ما، معرف شخصيت ماست و طرز تفکر ما، عامل مجهولي‌ست که سرنوشت ما را تعيين مي کند».
امرسن مي‌نويسد: «زندگي يک فرد بشر، زاده افکار روزانه اوست».3
امام علي عليه السلام مي‌فرمايد: «خود را به نيّت پاک و توجه نيکو، عادت ده؛ تا در تلاش و کوشش هايت، موفق گردي».4
براي رهايي از حسرت گذشته و بيم آينده، روان‌شناسان، واقع‌بيني و ژرف‌نگري را پيشنهاد کرده، مي گويند: «ما در حال حاضر، در نقطه تلاقي گذشته و آينده معدوم قرار گرفته‌ايم و محال است حتي براي لحظه‌اي بتوانيم در غير زمان حال زندگي کنيم.
امام صادق عليه السلام مي‌فرمايد: «ايام زندگي، سه روز است، روزي که گذشته و برگشت ندارد؛ روزي که هم اکنون موجود است و بايد آن را مغتنم شمرد و فردايي که نيامده و تنها آرزوي آن در دست مردم است».5
ديل کارنگي مي‌نويسد: «آينده همين امروز است؛ فردايي وجود ندارد و روز رستگاري و نجات، جز امروز نيست. کساني که براي آينده در تشويشند، بي‌جهت نيروي خود، را تلف مي کنند و براي خود، مشکلات و گرفتاري هاي فکري و عصبي به وجود مي آورند».6
کسي که دچار رفتار خود تخريب‌گر و احساسات منفي مي شود و تن به رابطه‌اي مي دهد، علاوه بر از دست رفتن سرمايه هاي انساني و معنوي، خود را زشت و کوچک کرده و از جايگاه بلند انساني‌اش غافل شده است؛ «من هانت عليه نفسه فلا تأمن شرّهُ».
اي نسخه نامه الهي که تويي
اي آيينه جمال شاهي که تويي
بيرون ز تو نيست، آن چه در عالم هست
از خود بطلب، هر آن چه خواهي که تويي

اصل حذف

خيلي از چيزهايي که داريم، بي‌مصرفند و نه تنها نيازي به آنها نداريم، بلکه مشکل‌ساز هم هستند؛ مانند باورهاي فرصت‌سوز، عادت هاي بد، صفات فردا سوز، دوستان ناباب، روابط فرصت‌سوز و آينده‌سوز و ... و تا وقتي که اين ضد ارزش‌ها در باغچه هستي‌مان وجود دارند، انتظار روييدن گلي زيبا در کارگاه وجودمان، منطقي نيست.
امام علي عليه السلام مي‌فرمايد: پسرم! از دوستي با نادان بپرهيز؛ چه او خواهد که تو را سود رساند؛ امّا دچار زيانت گرداند و از دوستي بخيل بپرهيز؛ چه او آن چه را سخت بدان نيازمندي، از تو دريغ دارد و از دوستي تبهکار بپرهيز که به اندک بهايي تو را بفروشد و از دوستي دروغگو بپرهيز که او سراب را ماند؛ دور را به تو نزديک و نزديک را به تو دور نماياند.
امام علي عليه السلام همچنين مي‌فرمايد: از مراکز بدنام و مجالسي که مورد سوء‌ظن است، بپرهيز؛ زيرا رفيق بد، همنشين خود را فريب مي دهد [و او را به کارهاي ناشايست وامي دارد].
امام علي عليه السلام در جايي ديگر مي‌فرمايد: با نيکان بنشين؛ تا از آنان به حساب آيي و از بدان بپرهيز؛ تا در شمار ايشان درنيايي.
امام صادق عليه السلام مي‌فرمايد: دو صفت نيک اگر در کسي بود، شايسته دوستي و رفاقت است وگرنه، از او دوري کن؛ سپس دور شو. عرض شد آن دو صفت کدامند؟ فرمود: نماز گزاردن در وقت و مراقبت بر آن و همياري.

اشتغال به برنامه شبانه‌روزي

حتما بايد شبانه‌روز خود را با برنامه‌ريزي صحيح و متناسب وضع روحي و جسمي خود پر کنيد و هيچ ساعت بيکاري نداشته باشيد؛ تا نفس شما را مشغول کند. در اوقات بيکاري، وسوسه هاي نفس و شيطان، به سراغ انسان مي‌آيد و او را به فکر گناه و سپس به گناه مي‌کشاند. اميرالمؤمنين، علي عليه السلام مي‌فرمايد: «ان هذه النفس لاماره بالسوء، فمن اهملها، جمحت به الي المآثم؛ به راستي و حقيقت که اين نفس (انساني) پيوسته و مرتب به بدي امر مي‌کند در نتيجه، هر کس آن را به خود واگذارد (و به کاري نگمارد)، نفس، او را به سمت گناهان مي‌کشاند».7
جوانان و نوجوانان از نيروي سرشار و فوق‌العاده‌اي برخوردارند. اين نيرو، اگر در زمينه هاي ديگر مورد استفاده قرار نگيرد و به صورت مطلوب از آن استفاده نشود، با توجه به شرايط سني آنها، در قالب امور جنسي و شهواني، ظاهر خواهد شد. اگر جوانان و نوجوانان به کار مداوم عادت کنند و نيرو و توان خود را در اين زمينه به صرف کنند، تا حدودي از انحرافات اخلاقي و شهوت و غريزه جنسي در آنان، پيش‌گيري مي شود. کارهاي بدني، موجب تعادل جسم و روان مي شود. اگر نيک بنگريم، افرادي که به کار مداوم مشغول هستند و نيرو و استعدادشان را در زمينه هاي مثبت و سالم به کار مي اندازند، کمتر دچار انحرافات اخلاقي و بحران هاي روحي مي شوند. کار، موجب مي شود که نيرو و انرژي جوان قبل از آن که به چربي هاي اضافي تبديل گردد و اختلالاتي در ساز و کار اندام هاي بدن ايجاد کند، از طريق سوخت و ساز مفيد و سالم، به مصرف برسد.

استفاده درست و مطلوب از اوقات فراغت

يکي از زمينه هاي پيدايش انحرافات در جوانان و نوجوانان، استفاده نادرست آنها از اوقات فراغت است. اوقات فراغت طولاني و بي‌برنامه، نوجوانان را عاصي و سرگردان مي کند و آنان به تدريج، سرخورده و مأيوس مي شوند و در نتيجه، به دنياي درون خويش پناه مي برند و در کنج خلوت و انزوا، راهي براي سرگرمي خود مي جويند.

روزه گرفتن

روزه گرفتن؛ قواي حيواني و شهواني انسان را تضعيف مي‌کند. اگر قواي شهواني ضعيف شد، به طور طبيعي، فکر گناه هم کم‌رنگ مي‌شود. امام باقر عليه السلام مي‌فرمايد: «هرگاه شکم پر شود، طغيان مي‌کند».8 مفهوم اين سخن، اين است که اگر شکم پر نشود، طغيان نمي‌کند و بهترين نوع گرسنگي، همان روزه گرفتن است.
تذکر اين نکته بسيار ضروري است که روزه نبايد براي بدن ضرري داشته باشد وگرنه، شرعاً حرام است. همچنين نبايد موجب توقف و نارسايي در کارهاي روزمره شود و اگر نه مضر بود و نه موجب توقف و نارسايي امور روزانه مي‌شد، فقط روزهاي دوشنبه و پنج‌شنبه باشد و نه بيشتر؛ ولي در هر صورت، اگر براي روزه گرفتن عذري است، مورد بعدي، يعني ورزش، دو برابر شود.

ورزش

هر روز ورزش لازم است؛ البته آن ورزش هايي مفيد است که براي بدن ضرري ندارد؛ مثل نرم دويدن و نرم طناب زدن و انجام حرکت هاي کششي و اگر براي روزه گرفتن عذري هست، زمان ورزش دو برابر شود؛ مثلاً از بيست دقيقه به چهل دقيقه افزايش يابد.

خدا را ناظر رفتار خود ببيند

آن چه که بيشتر از هر چيز ديگري ضروري است و به صورت زيربنايي در شخصيت و رفتار جوان مؤثر است، پرورش معنويت و تقويت ايمان و تقواي الهي است. ما در عصري زندگي مي کنيم که جهان به شدت در ماديات فرو رفته و غرق در جاذبه هاي نفساني و امور شهواني گرديده است. در شرايط کنوني، خلأ عظيم و هولناکي از اخلاق و معنويت، پديد آمده و تمامي مشکلات انسان ها نيز از همين جا ناشي شده است.
اگر با تقويت ايمان و نيروي اراده، باورها و اعتقادات نوجوانان تقويت شوند، بدون شک، بخشي از مشکلات آنان، به ويژه در زمينه مسائل اخلاقي و غريزه جنسي، درمان مي شود.
اگر نوجوان از ته دل باور کند که تمام اعمال و رفتار او را خدا مي بيند و بر اساس عملکرد افراد به آنان، پاداش مي دهد و بداند که سعادت و خوشبختي انسان، به دست خودش مي باشد، در اين صورت، احتمال اين که مرتکب گناه نشود، بسيار زياد است.
تا زماني که نيروي ايمان و تقوا در وجود انسان بارور و تقويت نشود، هيچ ضمانتي براي جلوگيري از انحرافات اخلاقي وجود ندارد. بنابراين، قبل از هر چيزي سعي کنيد نيروي ايمان و تقوا را در وجود خويش بارور کنيد. اگر فکر و ذهن شما متوجه خدا باشد و هميشه نماز خود را اول وقت انجام دهيد، خداوند، شما را ياري مي کند تا از هر گناهي، مصون بمانيد و تحت تأثير شهوت و غريزه جنسي، قرار نگيريد. خداوند متعال در قرآن کريم مي فرمايد: « به درستي که نماز انسان را از هر گونه آلودگي و عمل زشت و گناه، دور نگه مي دارد». نماز واقعي، نه تنها والاترين عامل کنترل شهوت و دفاع در برابر هجوم انحرافات اخلاقي تلقي مي شود، بلکه عاملي تهاجمي عليه انحرافات و شهوت ها نيز محسوب مي گردد.
انسان قرآني، در اصل روحاني است و نا آرامي روحي او، فقط در سايه سار ذکر خداوند، به آرامش بدل مي شود؛ «الا بذکر الله تطمئن القلوب».
بايد باور کنيم و بباورانيم که بدون خدا، نمي توان زندگي کرد. امروز براي همه روشن شد که بدون خدا، نمي توان زندگي کرد و دانش بدون معنويت، ابزاري براي وحشي‌گري است و دانشگاه بدون معنويت، بزرگ‌ترين خطر دنياي امروز به شمار مي آيد.

فکر مرگ

يکي ديگر از چيزهاي بسيار مفيدي که فکر گناه را از بين مي‌برد و يا کم مي‌کند، فکر مرگ است و اين، به شدت و ضعف فرو رفتن در فکر مرگ، بستگي دارد. اگر انسان با اين واقعيت انس بگيرد و مردن را باور کند، نقشي سازنده و بالا برنده در اخلاق او دارد.
امام علي عليه السلام مي‌فرمايد: «ياد کنيد [مرگ را] درهم کوبنده لذات را و تيره و تلخ کننده شهوات را و دعوت کننده جدايي ها را».9
ياد مرگ، دل را از تعلق به شهوات جدا مي‌سازد و انسان را از گناه و فکر گناه، باز مي‌دارد. آن چه که بسيار مهم است، اين است که اولاً اين فکر، بايد هر روز باشد و اگر شبانه‌روزي نيم ساعت باشد، کافي است و نيز در مکان خلوتي باشد و اگر آن مکان خلوت، محيط قبرستان باشد، بسيار مفيد است. يکي از کيفيت هاي فکر مرگ را يکي از بزرگان، چنين بيان کرد: انسان تمام خاطرات تلخ و شيرين گذشته را در حد امکان، مثل يک فيلم از ذهن بگذراند و به خود بباوراند که همه اينها گذشت و چند روز باقي مانده عمر هم مي‌گذرد و بايد لحظات جان دادن و وقتي که خويشان و نزديکان را رها مي‌سازد و از تمام تلخ و شيريني ها وداع مي‌کند و...، همه را به خوبي تأمل کند؛ تا دل بلرزد و چشم بگريد.
سخن آخر اين که اين دستورات، وقتي نتيجه مي‌دهد که به طور دقيق‌تر به آنها عمل شود و زمان نتيجه آن، بستگي به شرايط و خصوصيات افراد دارد. از اين رو، نبايد پي‌گير زمان نتيجه باشيد و تمام تلاش شما بايد عمل به اين دستورات باشد.

ازدواج

بيشتر گناهان يک جوان، ناشي از برافروختگي نيروي شهوت در اوست. بهترين و اساسي‌ترين راهکار کنترل شهوت و ترک گناه، ازدواج است. اگر ازدواج به هيچ وجه مقدور نيست، در اين صورت، چاره‌اي جز استفاده از روش هاي کنترلي و پيش‌گيري هايي که گفته شد، نيست.10

تنظيم خواب

تحقيقات نشان مي دهد که بيشتر انحرافات، به ويژه در زمينه مسائل جنسي، از فکرهاي ناسالم و خيال پردازي هاي قبل از خواب ناشي مي شوند. اگر جوان قبل از آن که به خواب برود، به فکر مسائل و موضوعات مربوط به دوره جواني و مسائل شهواني باشد، کم کم به انحراف کشيده خواهد شد. بنابراين، يکي از روش هاي پيش‌گيري از انحرافات، اين است که برنامه خواب به صورت دقيق تنظيم شود و تا زماني که خواب بر شما غالب نشده، به رختخواب نرويد و وقتي به رختخواب برويد که کاملاً خسته و آماده خواب باشيد و براي اين کار، بايد در طول روز، مشغول فعاليت هاي زيادي باشيد و به اندازه کافي کار کرده باشيد.
اگر جوان با خستگي به رختخواب نرود، ناچار، مدت زماني را در بستر بيدار خواهد ماند؛ تا به تدريج به خواب رود و در اين حال، افکار و انديشه هاي شهواني و تحريک‌آميز به سراغ جوان مي آيند. از اين رو، تنظيم ساعات خواب براي جوان، ضرورت خاصي دارد. يکي از روان‌شناسان در اين باره مي گويد: نيمه اول شب، بيش از نيمه دوم آن به بدن نيرو مي دهد. بنابراين، بايد از آن به نحوي مفيد استفاده شود و صبحگاهان به محض اين که از خواب بيدار شديد، بي‌درنگ از بستر برخيزيد و توجه داشته باشيد که بامداد بيدار ماندن در بستر خواب، بسيار زيان‌بار است؛ زيرا جسم را سست و ناتوان مي سازد و وسوسه هاي شوم در دل فرد ايجاد مي کند.

دوري از محيط هاي آلوده و ناسالم

يکي از عوامل انحرافات جنسي و به طور کلي انحرافات اخلاقي، محيط آلوده و محرک هاي شهواني است. محيط از طريق وارد نمودن عناصر محرک در گرايش هاي انحرافي، منجر به طغيان غريزه جنسي در جوان مي شود. مسائلي از قبيل بدحجابي، روابط ناسالم و آزاد دختر و پسر، برخي از فيلم‌ هاي تلويزيوني و فيلم هاي خارجي و نيز استفاده نادرست از اينترنت، در تحريک شهوت و غريزه جنسي جوان، مؤثر است. شايد براي برخي از نوجوانان، يادآوري و تذکر مسائل ديني و اخلاقي، چيزي بيهوده و غيرضروري تلقي شود؛ زيرا آنها نه در فکر سلامت خويش هستند و نه مسائل اخلاقي و ديني را مي پذيرند؛ اما نوجوانان و جوانان ديندار و با ايمان، اگر واقعاً بخواهند از جواني به خوبي استفاده کنند و در راه درست و سالم گام بردارند، بايد سعي کنند از محيط هاي آلوده و ديدن عوامل تحريک کننده، پرهيز کنند.
جوانان و نوجواناني که روابط نامطلوب و ناسالم دارند و با افراد منحرف و بي‌بند و بار دوست و رفيق هستند، کم کم به انحراف کشيده مي شوند و تحت تأثير امور شهواني قرار مي گيرند. نفوذپذيري جوانان از دوستان و همسالان، بيش از ساير گروه هاست. در سنين بلوغ، صحبت هاي آهسته و در گوشي بين نوجوانان بيشتر مي شود و محور اين گفت‌گوها، بيشتر، مسائل جنسي و امور شهواني است که به صورت مخفيانه و به دور از ديد بزرگ‌ترها طرح مي شود. براي پيش‌گيري از انحرافات اخلاقي، سعي کنيد از دوستي هاي آلوده و مشکوک، پرهيز کنيد و با افراد سالم و مذهبي، ارتباط برقرار کنيد.
امام علي عليه السلام مي‌فرمايد: با سعي و مجاهدت، فضايل اخلاقي را به نفس سرکش خود تحميل کن؛ زيرا به طور طبيعي، خواست بشر، شهوات و رذايل اخلاقي است.

پي نوشتها:

1. نهج البلاغه، فيض الاسلام ، حکمت 390.
2. نهج البلاغه، نامه 31.
3. آيين زندگي، ص 114.
4. غرر الحکم، ج 4، ص330.
5. مجلسي، بحارالانوار، ج 75، ص 238.
6. رسالت اخلاق در تکامل انسان، ص 240.
7. غرر الحکم؛ به نقل از على سعادت پرور، سرالاسراء، ج 1، ص 544 .
8. فيض کاشاني، المحجه البيضاء، ج 5، ص 150.
9. غررالحکم، به نقل از سرالاسراء، ج 2، ص 159.
10. سيد مصطفي علم خواه، مجله پرسمان.

پايگاه حوزه