|
در ابتدا توجه شما را به توضيحى درباره «عادت» جلب مىكنم: بعضى مىگويند عادت، ارزش اخلاقى يك كار را از ميان مىبرد و هيچ نمىتواند ملاك انسانيت و ايمان باشد و هر چيزى هر چند بهترين كارها و فضائل انسانى باشد همينقدر كه به صورت عادت درآمد ارزش خود را از دست مىدهد. زيرا در اين صورت آن ملكه است كه بر انسان حكم مىكند و در واقع عادت بشر را به صورت ماشين در مىآورد و اختيار و اراده و حرّيت را از او سلب مىكند. ولى به نظر مىرسد اين نظريه صد در صد درست نيست. البته اينكه انسان نبايد كارى كند كه چيزى برايش به صورت عادت درآيد به آن انس بگيرد به طورى كه ترك كردنش برايش دشوار باشد و كار را نه به حكم عقل و اراده انجام دهد بلكه به حكم عادت انجام دهد، به صورت كلى درست است ولى اين دليل نمىشود كه عادت مطلقاً بد باشد چون عادات بر دو قسم است: 1. عادات فعلى 2. عادات انفعالى عادت فعلى آن است كه انسان تحت تأثير يك عامل خارجى قرار نمىگيرد بلكه كارى را در اثر تكرار و ممارست، بهتر انجام مىدهد. هنرها، فنون مثل نوشتن، خواندن و. عادت است كه در اثر تمرين، عادت به نوشتن، خواندن و. مىكنيم. بسيارى از ملكات نفسانى مثل شجاعت، سخاوت، عفت و. عادت فعلى است. بنابراين خاصيت اين عادات آن است كه انسان تا وقتى كه عادت نكرده است ارادهاش در مقابل محركات خلاف، ضعيف است و وقتى عادت كرد قدرت مقاومت پيدا مىكند همانطور كه درباره تقوا و عدالت چنين است و به گونهاى است كه انسان اسير آن نمىشود علاوه بر اين عادت كارى را كه بر حسب طبيعت براى انسان دشوار است، آسان مىكند و اين نه تنها ناپسند نيست بلكه پسنديده و نيكوست. اما عادت انفعالى آن است كه انسان تحت تأثير يك عامل خارجى، عمل را انجام مىدهد و با ايجاد انس با آن، انسان اسير آن مىشود مثلاً انسان عادت مىكند كه روى تشك پر قو بخوابد يا به غذاى خاصى عادت مىكند به طورى كه اگر آن غذا به او نرسد هر چند غذاى ديگر مقوّى باشد، نمىتواند بخورد. اين عادات انفعالى در هر موردى بد است ولى عادات فعلى را نمىتوان به دليل اينكه عادت است گفت بد است.
اكنون با توجه به اين توضيح كه برگرفته از نظريات شهيد مطهرى است روشن مىشود كه در صورتى عادت به نماز خواندن ناپسند است و بايد با آن مبارزه كنيد كه احساس كنيد اسير آن شدهايد و آزادى در عمل را از شما گرفته و به عبارتى با شور و اشتياق آن را بجا نمىآوريد و انگيزه خوبى براى اداى آن نداريد و يا تأثيرى در اعمال و رفتار روزانه شما ندارد و شما را از خلاف و گناه باز نگه نمىدارد و شما را به خداوند نزديكتر نمىكند. در اين صورت است كه مىتوانيد با استفاده از راهكارهاى زير به نماز خواندن خويش عمق بيشترى ببخشيد.
الف. با مطالعه بيشتر درباره نماز و اهميت آن شناخت خود را درباره اين عبادت مهم و اساسى كه ستون دين شمرده شده گسترش دهيد.
ب. حالات معنوى و عرفانى پيامبر اكرم (صلی الله علیه وآله) ائمه معصومين و اولياء الهى و عرفاء و بزرگان دينى قبل و در حال نماز خواندن را مطالعه و مورد دقت قرار دهيد و از آنها الگو بگيريد.
ج. با استفاده از راهكارهاى مختلف سعى كنيد در نماز حضور قلب پيدا كنيد.
|