|
سوء ظن نسبت به ديگران موجب وارد شدن ضررهاى فراوان معنوى و حتى مادى به انسان مىگردد: حضرت على (علیه السلام) فرمود: «مراقب باش كه سوء ظن بر تو غلبه پيدا نكند، به درستى كه بدگمانى هيچ رفاقتى را بين تو و دوستت باقى نمىگذارد»،(1).
در اسلام شديداً از ترتيب اثر دادن به گمانهاى بيهوده و بىاساس منع گشته و از انسانها خواسته شده تا زمانى كه به مسألهاى يقين و علم پيدا نكردهاند، درباره آن قضاوت نكنيد چرا كه عمل به ظنّ و گمان رابطه بين آدميان را دچار تشويش و سستى كرده واعتماد را در جامعه از بين مىبرد.
حضرت على (علیه السلام) فرمود: سُوءُ الظنّ يُفسِدُ الاُمُورَ و يُبْعِثُ عَلَى السُّرُورِ گمان بد كارها را فاسد كرده و انسان را بر كارهاى زشت وامىدارد،(2). حتى در حديثى از رسول اكرم (ص) وارد شده است: «كسى كه به برادر خود سوء ظن داشته باشد به تحقيق به خداوند بدى نموده است، زيرا خداوند فرموده: اِجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ اَلظَّنِ
از بسيارى از گمانهاى بىاساس دورى كنيد،(3).
پس به مجرد اين كه كلام و يا عملى را از دوست خويش مشاهده كرديم، نبايد آن را بر بدى و سوء قصد وى حمل نماييم. همچنين نبايد ديگران را بدون دليل و مدرك، متهم به كارهاى زشت كنيم و پيشوايان دينى و امامان (علیهم السلام) از ما خواستهاند كه كارهاى برادران مسلمان خود را بر بهترين شكل حمل نماييم و حتى اگر حمل بر صحت و درستى آن مشكل است، تلاش كنيم تا وجه خوبى برايش پيدا كرده واز هرگونه بدگمانى تا قبل از مرحله علم بپرهيزيم،(4). در غير اين صورت هميشه انسان از ديگران و گفتار و كردار آنان وحشت داشته و چنين خواهد پنداشت كه هر عملى كه انجام مىدهند عليه او صادر گرديده است.
گفتنى است كه اين امر از صفات منافقان است. قرآن كريم در وصف منافقين مىفرمايد: «آنان مانند چوبى خشك بر ديوارند كه هر صدايى بشنوند بر زيان خويش پندارند»،(5).
بدگمانى نسبت به تمامى مردم ممنوع و مذموم است چه رسد به دوستانى كه آنان را قبلاً امتحان نموده و براى رفاقت با خود برگزيدهايم.
اما راههاى مبارزه: الف) مطالعه آيات واخبارى كه در مذمت سوء ظن آمده است. براى اين منظور به كتابهاى اخلاقى از قبيل: 1- نقطههاى آغاز در اخلاق عملى، مهدوى كنى 2- معراج السعاده، مرحوم نراقى 3- اخلاق اسلامى، ترجمه جامع السعادات، مرحوم نراقى ب) هرگاه به كسى سوء ظن پيدا كرديد، در عمل هيچ تأثير و نقشى به آن ندهيد بلكه سعى كنيد با فرد مورد سوء ظن، رفتارى آميخته با حسن ظن داشته باشيد. در اين صورت اين خوى ناپسند، ضعيف شده و از بين خواهد رفت.
ج) هرگاه كه مورد حمله سوء ظن واقع شديد، به خدا پناه ببريد و با استعاذه و استغفار، از او مدد بطلبيد.
پىنوشت
(1) (بحارالانوار، ج 77، ص 207)
(2) (غررالحكم، حرف سين، لفظ «سوء»)
(3) (ميزان الحكمه، ج 5، ص 625)
(4) (بحارالانوار، ج 75، ص 196)
(5) (سوره منافقون، آيه 3)
|