|
درباره چگونگي امر به معروف، نخست بايد انگيزه کساني که سستي مي ورزند شناخته شود چنان که در قرآن مجيد انگيزه برخي منکران معاد را هوسراني دانسته است «بل يريد الانسان ليفجر امامه؛ [انسان برهان برخلاف معاد ندارد] بلکه او مي خواهد رها باشد و جلو خود را [براي گناه] باز کند» (قيامت، آيه 5).
بنابراين براي کساني که آمادگي گفت و گو دارند بايد توجيه شود که نقطه ضعف برخي روحانيان نبايد موجب عدم التزام به احکام شرعي باشد، زيرا احکام شرعي مربوط به اصل دين است و از سوي مراجع تقليدي است که به طور عموم انسان هاي وارسته و عالم مي باشند، لذا به آنها گفته شود که اصول اعتقادي نياز به تقليد ندارد بلکه خودشان با تفکر و تحقيق بايد توحيد و نبوت و امامت و معاد را باور کنند.
و درباره مسائل ضروري دين مانند اصل نماز و روزه و... باز هم نياز به تقليد نيست اما هر مسلماين بايد علاوه بر رعايت ارزش هاي انساني صداقت و امانت و پاکي از گناه، بايد به احکام شريعت اسلام نيز پايبند باشد اگر خود او تحصيلات لازم براي به دست آوردن احکام را دارد نيازي به تقليد ندارد و در غير اين صورت از حاصل تلاش هاي مرجع تقليد مي تواند استفاده کند و مسؤوليت حکم الهي را به عهده او بگذارد.
بنابراين در هنگام گفت و گو با ديگران بايد انگيزه مخالفت آنان ريشه يابي شود و متناسب با هر کدام به رفع آن پرداخت. در ادامه به برخي از شرايط امر به معروف به طور کلي اشاره مي شود.
مسأله امر به معروف و نهي از منكر, از وظايف مهم ديني هر مسلمان است . البته برخي از مراتب امربه معروف از وظايف نظام اسلامي است و از همين رو رهبر معظم انقلاب مراتب دوم و سوم را كه نوعا منجر به برخورد عملي مي شود به عهده نيروهاي انتظامي و قضايي نهاده اند, ليكن مرتبه اول آن - كه جنبه ارشادي و راهنمايي دارد - به دوش همگان است . درعين حال در اين رابطه بايد چند نكته را درنظر داشت :
1- جوانان عزيز بايد به دقت احكام شرعي مربوط به امربه معروف و نهي از منكر, موارد معروف و منكر يا شرايط وجوب مراتب آن و كيفيت اجراي نيكوي آن را دقيقا فراگيرند.
2- آمر به معروف و ناهي از منكر, خود را به زيور اخلاق والتزام عملي بيارايد و حتي الامكان از شيوه هاي رفتاري آموزنده و خلاق استفاده كند.
3- بهتراست امربه معروف و نهي از منكر, به طور متشكل و گروهي همراه با آموزش هاي لازم انجام گيرد.
4- عدم تأثير آني و فوري , نبايد ما را از انجام وظايف خود بازدارد.
5- حتي الامكان بايد كوشيد تا فرهنگ و پذيرش عمومي نسبت به امر به معروف و نهي از منكر را بالا برد. انسان ها در برخورد با حق , چند گونه اند:
گونه اول- انسان هاي حق گرا. چنين افرادي در صورتي كه اشتباه خود را دريابند, نه تنها ناراحت نمي شوند, بلكه بسيار خرسند و شادمان مي شوند.
گونه دوم- انسان هاي بي تفاوت در مقابل حقيقت . چنين افرادي از اينكه كسي روي اشتباهاتشان انگشت بگذارد, استقبال نمي كنند.
گونه سوم - انسان هاي حق ستيز. اين گونه افراد مسلما" در برابر حرف حق , واكنش منفي نشان مي دهند. البته اين گروه اندكند و غالب افراد جزو گروه اول و دوم هستند.
در اينجا يك نكته اساسي وجود دارد و آن نحوه امر به معروف و نهي از منكر است . مسلما" اگر آمر به معروف، با درك درستي از طرف مقابل و ويژگي هاي روحي , اخلاقي و تربيتي او, شيوه اي كارساز و جذاب در امر به معروف برگزيند, عكس العمل مثبت طرف مقابل , بسيار بالا خواهد بود. در امر و نهي شرايط ويژه اي حاكم است كه بايد رعايت گردد و چقدر به جا است كه در اين زمينه به تحريرالوسيله يا ترجمه آن از حضرت امام (ره ) مراجعه فرماييد ولي در عين حال به برخي از شرايط اشاره مي كنيم :
1- نسبت به حرمت موضوعي كه در نظر داريد يقين داشته باشيد.
2- تذكر و يادآوري شما بايد به تدريج و با مقدمات باشد.
3- حتي الامكان از صراحت اجتناب نموده و با كنايه واشاره گوشزد كنيد.
4- گاهي مطلب را به صورت سؤال درآورده و در لباس شاگردي به تنبه ايشان بپردازيد.
5- خودتان در پيرامون موضوع مايه مطالعاتي داشته باشيد كه به مناسبت بتوانيد از بازده شوم آن گناه سخن بگوييد.
6- از تندي و خشونت به شدت پرهيز كنيد و با حفظ احترام در اين رهگذر ملايمت را شعار خود سازيد.
7- اگر زمينه ي مساعدي مي بينيد پيشنهاد كنيد موضوع را به صورت سؤال درآورده و در همين نامه ها از فتواي مرجع و عواقب سوء چنين حرامي بپرسيد و پاسخ را به ايشان ارائه دهيد.
8- اگر اهل مطالعه هستند كتابي مربوط به حرمت آن موضوع و آثار شوم گناه را در دسترس ايشان قرار دهيد.
9- مطمئن باشيد كه يادآوري و تذكر بي تأثير نخواهد بود. «فذكر فان الذكري تنفع المؤمنين», (ذاريات , آيه 55). ازاين رو تا آنجا كه احتمال تأثير مي دهيد از وظيفه خود دست نكشيد و مأيوس نباشيد.
10- و در نهايت اگر به فرض نتيجه نگرفتيد, شما وظيفه خويش را به انجام رسانده ايد كه «و ما علي الرسول الا البلاغ المبين ; پيامبر وظيفه اي جز ابلاغ آشكار ندارد»، (نور, آيه 54).
شرايط شرعي امر به معروف و نهي از منکر به طور خلاصه اين است:
الف. کسي که امر يا نهي مي کند خودش عالم به معروف و منکر باشد يعني بداند چيزي که طرف مقابل ترک کرده شرعا واجب است انجام دهد مانند نماز و همين طور چيزي که فرضا انجام مي دهد شرعا حرام است مانند قمار.
ب. شخص گناهكار اصرار بر گناه خود داشته باشد يا احتمال بدهد كه قصد دارد كار خود را تكرار كند.
ج. احتمال تأثير بدهد.
د. ضرر مهم جاني يا مالي براي امر کننده يا نهي کننده در کار نباشد.
مطالعه كنيد: حكايت هاي امر به معروف و نهي از منكر «مؤسسه فرهنگي قدر ولايت».
| جواب : |