|
منشأ عصمت، اختيار آدمى است و يك مسأله جبرى نيست. اما منشأ اين اختيار علم و اراده اهل بيت (ع) است يعنى معصومان از نظر شناخت و علم چنان قوىاند كه زشتى و پليدى هر كار بدى را مىبينند و از نظر اراده نيز چنان قدرتى دارند كه محكوم جاذبههاى شيطانى و خلاف حق واقع نمىشوند. اين علم و اراده موهبتى است الهى يعنى از آن جا كه خداوند مىدانست عدهاى از بندگانش به اختيار خود هر چند با استعدادى در سطح ساير افراد بشر بيش از ديگران و بالاتر از حد ممكن از استعداد خود استفاده مىكنند تفضلاً اين پاداش و موهبت ويژه را به آنان عطا فرمود و آنان را از علم و ارادهاى برخوردار كرد كه به واسطه آن به مصونيت كامل و مطلق برسند و در پرتو آن راهنمايانى موثق و مطمئن براى همه افراد بشر كردند بنابراين بايد توجه داشت كه اعطاى اين موهبت معلول شايستگىهاى خود آنان است، نه محصول استعداد جبرى ايشان حكمت اعطاى چنين موهبتى نيز علاوه بر پاداش خود آنها فراهم كردن وسايل هدايت براى ساير انسانها است. در دعاى ندبه آمده است: اللهم لك الحمد على ماجرى. لنفسك و دينك. بعدان شرطت عليهم الزهد فى درجات هذه الدنيا الدينه و زخرفها و زبرجها فشرطوا لك ذلك و علمت منهم الوفاء به فقبلتهم و قربتهم و قدمت لهم الذكر العلى و الثناء الجلى و اهبطت عليهم ملائكتك و كرمتهم بوحيك و رفدتهم بعلمك و جعلتهم الذريعه اليك. خدايا براى توست حمد. تو با آنهاشرط كردى كه نسبت به زينتها منزلتهاى دنيوى بى اعتنا باشند (و جز به مقام قرب تو نينديشند) و آنان نيز اين شرط را بپذيرفتند و چون مىدانستى به اين شرط عمل خواهند كرد آنان را پذيرفتى و مقرب خويش ساختى و به جهت همين شايستگى فرشتگان را ايشان نازل فرمودى و با وحى خود آنان را گرامى داشتى و از خوان علم بى كران خويش بهرهها دادى(1) به همين جهت گفته شده است كه هر انسان صاحب اراده، مىتواند با رياضتهاى شرعى و تهذيب نفس به مقام عصمت دست يابد همچون حضرت مريم (س).(2) بر اين اساس حضرت زهرا (س) مانند ديگر انسانها زن آفريده شده است، اما به واسطه اختيار خويش راه هدايت را انتخاب كرده و با تهذيب نفس به مقام شامخ عصمت نايل گشته است آن حضرت همچون معصومان ديگر، انسان برتر است، نه برتر از انسان، ازاينرو مىتواند به عنوان يك الگو براى ديگر انسانها مطرح و كردار و گفتارش ره توشه كسانى باشد كه مىخواهند انسانهاى متعالى و كاملى گردند.
آرى خداوند مىخواسته الگوهايى براى هدايت آدمى و از آن جمله حضرت زهرا (س) نيز براى اسوه بودن آفريده شده است. ضرورت وحى نبوت و امامت نيز در همين راستا است ولى فرق است ميان اين كه خداوند الگوهاى آفريده باشد كه بدون اختيار و علم و اراده اسوه گشتهاند و الگوهايى كه با اختيار و بر اساس علم و اراده مقام اسوه بودن را احراز كردهاند. ارزش خلق چنين نمونههايى آن است كه آدمى را متحول ساخته بيدار كرده و به او مىفهماند كه تو نيز به عنوان يك انسان مختار، با كنار زدن تعلقات غيرخدايى و زدودن گناهان، مىتوانى به مقام كمال و سعادت راستين باريابى، اگر ما مدعى شويم كه عصمت معصومان امرى جبرى بوده و اختيار ايشان در اين ميان هيچ نقشى ندارد، يكى از اساسىترين ويژگىهاى ضرورت نبوت و امامت (تعليم و تربيت و اسوه بودن) را خدشهدار ساختهايم حال آن كه بر اساس آيات قرآن، يكى از اهداف اساسى نبوت و امامت كه حضرت زهرا (س) پيوند دهنده آن است تزكيه نفوس است.(3)
پىنوشت
(1) (در اين باب نگا: پژوهشى در عصمت معصومان، حسن يوسفيان و احمد حسين شريفى، تهران پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى چاپ اول 1377 ش فصل سوم، صص 72- 43)
(2) (ر. ك تفسير موضوعى قران كريم آية الله عبدالله جوادى آملى قم، اسراء چاپ اول 1376 ش، ج 9، صص 20- 22 الميزان علامه طباطبايى موسسه الاعلى بيروت، ج 3، ص 205، ولايت نامه، علامه طباطبايى ترجمه همايون همتى تهران امير كبير، چاپ اول، صص 58- 48)
(3) (نگا، بقره، 129، 151، و الميزان ج 19، ص 265)
|